Theo ông Abraham Abrams, dù F-22 từng được kỳ vọng sẽ đóng vai trò máy bay chiến đấu hạng nặng, tầm xa và có hiệu năng cao hơn, tương tự mối quan hệ giữa F-15 và F-16 trước đây, nhưng hàng loạt hạn chế trong quá trình phát triển cùng việc bị ngừng sản xuất quá sớm đã khiến F-35 dần vượt lên với khoảng cách ngày càng lớn.
Máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm F-35 (bên trái) và F-22. (Nguồn: MW)
F-22 mang dấu ấn công nghệ của thập niên 1990
Ông Abrams cho rằng chương trình F-22 chịu ảnh hưởng nặng nề từ việc Chiến tranh Lạnh kết thúc. Ngân sách bị cắt giảm khiến cả số lượng sản xuất lẫn các tính năng dự kiến đều bị thu hẹp đáng kể. Sau hơn 15 năm phát triển với nhiều lần trì hoãn, F-22 bước vào biên chế nhưng phần lớn công nghệ của nó vẫn phản ánh trình độ kỹ thuật từ những năm 1990.
Một ví dụ điển hình là radar AN/APG-77 trên F-22, vốn đã tụt hậu đáng kể so với radar AN/APG-85 thế hệ mới được trang bị cho F-35. Ngoài ra, nhiều đánh giá trước đây cũng chỉ ra rằng F-22 gặp bất lợi ở một số lĩnh vực quan trọng như khả năng tác chiến mạng, liên kết dữ liệu, tác chiến điện tử, thu thập tình báo điện tử, hệ thống nhận thức tình huống toàn cảnh và kính ngắm gắn trên mũ bảo hiểm phi công.
Trong khi đó, F-35 được thiết kế với trọng tâm là tác chiến mạng hóa và khả năng chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, giúp phi công có bức tranh chiến trường đầy đủ hơn đáng kể.
F-35 tiếp tục được nâng cấp, F-22 gần như dậm chân tại chỗ
Theo ông Abrams, khoảng cách giữa hai dòng tiêm kích này không những không thu hẹp mà còn tiếp tục mở rộng. F-35 liên tục được nâng cấp qua từng lô sản xuất, từ hệ thống điện tử, phần mềm cho tới động cơ thế hệ mới đang được lên kế hoạch tích hợp trong tương lai. Ngược lại, F-22 có thời gian sản xuất ngắn và không nhận được các gói nâng cấp quy mô tương đương.
Ông thừa nhận F-22 vẫn sở hữu một số ưu thế về tính năng bay và khả năng cơ động. Tuy nhiên, những lợi thế đó không đủ để bù đắp cho các hạn chế về cảm biến và nhận thức tình huống.
Đặc biệt, việc không được trang bị kính ngắm gắn trên mũ bảo hiểm đã khiến F-22 mất đi một lợi thế quan trọng trong các cuộc không chiến hiện đại ngoài tầm nhìn và cận chiến.
Chuyên gia Abrams cho rằng, F-22 từng đóng vai trò tiên phong trong việc mở đường cho công nghệ tiêm kích thế hệ 5, nhưng tương lai của dòng máy bay này trong Không quân Mỹ ngày càng hạn chế. Chi phí vận hành cao, tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu thấp và khả năng nâng cấp hạn chế đã khiến Washington từ đầu thập niên 2020 bắt đầu tính tới việc cho F-22 nghỉ hưu sớm hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu.
F-35 hướng tới chuẩn 'thế hệ 5+'
Tháng 9/2025, Lockheed Martin cho biết hãng đang tiến hành các cuộc thảo luận rất tích cực với Lầu Năm Góc về kế hoạch nâng cấp F-35 lên tiêu chuẩn "thế hệ 5+".
Chương trình này dự kiến sẽ đưa lên F-35 nhiều công nghệ đang được phát triển cho tiêm kích thế hệ 6 F-47, bao gồm các cải tiến về lớp phủ tàng hình, hệ thống tác chiến điện tử, cảm biến và động cơ.
Giám đốc điều hành Lockheed Martin, Jim Taiclet, cho biết chính phủ Mỹ thể hiện sự quan tâm lớn đối với việc hiện đại hóa F-35 và các cuộc trao đổi đang diễn ra theo hướng tích cực.
Trước đó, ông từng nhận định rằng những nâng cấp này có thể giúp F-35 đạt khoảng 80% năng lực của một tiêm kích thế hệ 6.
Trong bối cảnh chương trình F-47 được dự báo có thể bị chậm tiến độ, nhiều chuyên gia cho rằng F-35 sẽ tiếp tục nhận được nguồn lực lớn để nâng cấp. Điều này đồng nghĩa khoảng cách công nghệ giữa F-35 và F-22 nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục nới rộng trong những năm tới.
Xuân Minh