'Hoa trên đá', rồi nở về đâu?

3 giờ trướcBài gốc

Bao giờ, cánh cửa này lại mở và đầy niềm vui. Ảnh: TRUNG VIỆT

May quá, người đầu tiên tôi gặp, là Bnước Bước. Anh nguyên là đội viên của làng, là trợ thủ đắc lực số 1 của Nguyễn Ngọc Thu, cựu cán bộ thanh niên xung phong Quảng Nam, nguyên quản lý Làng TNLN Thạnh Mỹ, vốn là bạn của tôi. Vẫn nụ cười tỏa nắng trên gương mặt đen nhẻm, đặc trưng rất… Cơ Tu. “Còn chi nữa anh! Xã nói từ ngày 10/5, sẽ phạt ai thả trâu bò đi ăn phá vườn, nhưng nay cả tuần rồi, có thấy đâu. Trâu bò thả tùm lum, rồi người lớn dẫn con nít vào chơi, lộn xộn lắm”.

Mười năm một giấc mơ làng

Bước nói, rồi chạy đi. Mình tôi đứng đó. Cổng vào nhà điều hành im ỉm. Lá, rác phủ kín sân. Vườn bưởi sát trại gà, heo, cỏ rác ngang gối. Tôi đứng và nhớ. Năm tháng trở về trước, nhộn nhịp, tưng bừng. Bao lần lên đây, ngồi với họ, mưa như nắng, tiếng cười, dẫu cô lẻ, lắm khi chỉ có tôi và Thu, nhưng chẳng ai nghĩ có ngày này.

Bên phải, hàng rào thép gai xẹp xuống. Tôi bước qua. Chiếc máy ủi cỡ nhỏ, cây xanh đã phủ lên nắp ca pô, bò lên kính. Một dãy dài lều du lịch màu trắng, đã chuyển màu xám. Thay cho người trong lều, là cỏ dại bò vào.

Nhớ lúc làm lều, anh Nguyễn Thành Vinh - Tổng đội trưởng thanh niên xung phong, tỉ tê, tụi em sẽ kết nối với huyện đoàn, rồi các tour, họ đi du lịch, sẽ ghé lên đây. Tour chưa thấy, nhưng nhiều hoạt động của đơn vị, cá nhân, đã đến. Câu lưu bút… cửa miệng của họ, là quá đã! Bưởi, ổi, sân bóng đá, ao cá, trại chăn nuôi, rồi đi trong làng thăm nhà đội viên… Mọi thứ lớp lang ngang dọc. Tìm đâu ra ở Thạnh Mỹ không gian xanh như thế này?

Tôi đứng đó, một mình. 10 năm trước, khi làng mới động thổ, cũng Thu chạy ra ngã ba Đông Trường Sơn chở tôi vào, trong cái nhìn sững sờ của anh em: “Răng biết nhau hay rứa?”. Răng là răng! Tôi và Thu đã từng… nhồi rượu, ngủ đêm trong lán trại Làng TNLN Nước Oa thuở mới tách tỉnh. Hết chỗ đó, Thu lên đây. Một mình thủ trại.

Với tổng kinh phí đầu tư hơn 49 tỷ đồng trên diện tích hơn 1.000 ha, vùng đất vốn chỉ có đá vôi hoang hóa, khô khốc vào mùa hè và buốt lạnh khí đá vào mùa đông này đã đón 60 hộ gia đình thanh niên đầu tiên vào lập nghiệp trong giai đoạn 2017 - 2019. Hệ thống điện thắp sáng, nước tự chảy, nhà sinh hoạt cộng đồng, đường lâm sinh và hơn 350m chuồng trại chăn nuôi tập trung được đầu tư đồng bộ, bài bản… Những con số, diễn giải này, là có về sau. Còn lúc đó, mình Thu.

Hãy nghĩ đi, 1.000 ha thế, mà lật từng mét đất đá, trồng cây, mà phải trồng cho sống. Lý do: Mô hình! Nó sẽ vô nghĩa và thành trò cười, nếu thất bại. Thu làm quản lý, kiêm theo dõi, hướng dẫn kỹ thuật. Bởi đâu có ai biết kỹ thuật trồng bài bản. Địa hình quá khó nhằn, đá vôi, dốc, mưa thì như tạt, nước tróc da, làm sao để đồng tiền, công sức, tâm huyết, và hơn cả là cái nhìn của đám đông, không rơi vào tiêu cực, vô nghĩa.

Thuở chưa xa, trĩu quả ngọt đầu mùa. Ảnh: TRUNG VIỆT

Tôi nhớ Thu kể, nguồn nước nằm trên đồi xa mấy cây số, phải hứng đem về tưới. Mưa là đọng rác. Tắc. Phải mò ra chỗ bị hư mà sửa. Nắng mấy cũng không được làm biếng. Bỏ, cây sẽ chết. “Em nói chính xác cây nào, hàng nào, ở đâu chưa tưới nước. Phải rành như thế, mới kiểm soát được”. Thu cùng các đội viên như Bước, Hiên Chưu, đã cắm xuống đất hơn 300 gốc bưởi da xanh, tự tay rào chắn, tưới nước, bón phân. Thử nghiệm trồng mít Thái, chuối, ổi, chanh không hạt. Nhân giống heo rừng lai, gà thả đồi dưới tán rừng. Khi mô hình thành công, anh lại tận tay chỉ việc, chuyển giao từng chút kinh nghiệm kỹ thuật cho bà con Cơ Tu vốn trước đây chỉ biết phát rẫy làm nương.

Từ đây, nhiều đội viên đã có của ăn của để. Nhưng quan trọng hơn, họ tiếp cận được khoa học kỹ thuật, tính chuyên nghiệp, nghiêm túc trong làm việc. Đây là khoảng trống cố hữu mà thanh niên miền núi khó lấp. Đó cũng là mục đích cuối cùng mà Chính phủ hướng tới, khi lập ra các làng TNLN miền núi.

Thi thoảng Thu điện: “Anh lên đi, có người nói… tiếng Kinh, cho em đỡ buồn”. Kèm sau đó là tiếng cười. Chuyện gần 10 năm một mình, nhà ở Tam Kỳ, sáng thứ Hai lên, chiều thứ Sáu về. Xe máy và… xe máy. Ở trên núi mà ăn lương đồng bằng… Nói qua như thế, để thấy một gương mặt đã gửi hết tâm tư, tình yêu, và trách nhiệm. Nên, không lạ, là anh buồn.

Hồi sinh ngôi làng bằng tình người và tư duy thời đại

Nắng điên đầu. Mình tôi giữa ong ong, không gió. Bao đoàn, bao lãnh đạo từ tỉnh tới địa phương đã đến đây. Những lời có cánh khen ngợi, dặn dò. Một ngôi làng từng là biểu tượng của khát vọng tuổi trẻ, từng là điểm sáng - xanh bề thế và chuyên nghiệp nhất chốn này. Suốt những năm tháng dịch bệnh cam go, ngôi làng ấy vẫn bình yên, tự cung tự cấp, tự che chở cho nhau bằng củ khoai, trái bí tự tay mình trồng được. Nơi dốc đá dựng đứng ấy đã thực sự trở thành một chấm xanh kiêu hãnh thách thức cái khắc nghiệt của đại ngàn, bởi mồ hôi đã đổ ở làng nhiều như nước suối nguồn.

Giờ, nó như một nốt nhạc trầm rơi. Làng rơi vào tình trạng vô chủ chỉ sau một đêm.

Tôi dò hỏi, thì được nghe giữa Thành Đoàn và xã Thạnh Mỹ đã thống nhất bàn giao làng này về cho địa phương, nhưng còn vướng ít thủ tục về định giá tài sản. Mai mốt, nó sẽ có chủ. Nhưng lúc này đây, làng này chính là bài kiểm tra thực tế nhất, sòng phẳng nhất cho năng lực và tư duy quản trị của những người đứng đầu.

Một thuở rộn ràng. Ảnh: TRUNG VIỆT

Thủ tục giấy tờ có thể chạy chậm theo quy trình, nhưng việc bảo vệ tài sản công và thành quả lao động thì phải làm ngay lập tức. Cơn lốc sáp nhập đã xóa bỏ chiếc "bầu sữa" từ ban quản lý dự án cũ, nhưng đây cũng là cơ hội để Thạnh Mỹ ra tay, bởi họ sẽ có trong tay một của nả không dễ gì có được.

Còn làm gì, ra sao để giữ làng không như những làng khác một thuở rình rang rồi sau đó… sụp tiệm, thì đó là của người có trách nhiệm. Nếu nhìn ngôi làng bằng con mắt vô cảm của những tờ giấy thủ tục, người ta sẽ chỉ thấy những vướng mắc. Nhưng nếu nhìn nó bằng con mắt của trách nhiệm, của tư duy kinh tế và lòng trân trọng đối với sự hy sinh của tuổi trẻ, người ta sẽ thấy một cơ hội lớn để hồi sinh nó.

Tôi tựa lưng vào cây phương trước cổng làng, nghe cái nóng từ lòng đá vôi hun đúc mười năm qua dội ngược vào lồng ngực. Ngôi làng lúc này không còn là một dự án, nó là một thực thể sống. Hãy nhìn qua khỏi đống bộn bề của một vùng chuyển giao, để thấy cái khoảng lặng vô chủ lúc này không phải là dấu chấm hết, mà là một nốt lặng cần thiết trước khi bản nhạc bước sang một chương mới. Ngôi làng chưa chết, nó chỉ đang nín thở đợi một danh phận mới, sòng phẳng và tự lực hơn.

Cơn lốc sáp nhập đã khép lại thời kỳ bao cấp từ một ban quản lý dự án, nhưng đồng thời cũng mở ra một cánh cửa lớn cho Thạnh Mỹ. Hãy nhìn vào những gốc bưởi da xanh đang bấu chặt rễ vào lòng đá, nhìn vào những đội viên Cơ Tu giờ đã thuộc lòng cuốn sổ tay kỹ thuật trồng trọt. Đó không phải là khối tài sản có thể định giá bằng những con số vô tri trên giấy tờ, mà là một mạch nguồn văn minh đã bén rễ sâu vào đất đai, bản làng.

Khi thủ tục định giá hoàn tất, chiếc gậy tiếp sức được trao lại cho địa phương, đó sẽ là lúc tư duy quản trị kinh tế thay thế cho tư duy dự án. Thạnh Mỹ không phải nhận về một phế tích, mà là nhận về một vùng nguyên liệu xanh, một tọa độ du lịch sinh thái độc bản đã được thử nghiệm và chứng minh thành công qua mười năm mồ hôi và tâm huyết của tuổi trẻ.

Trách nhiệm lúc này không chỉ là canh giữ một hàng rào hay xua đuổi vài con trâu bò, mà là trách nhiệm nuôi dưỡng một khát vọng. Bước chuyển giao này chính là cơ hội để địa phương chứng minh năng lực dấn thân, biến những "bông hoa nở trên đá" một thuở thành một mùa quả ngọt, nuôi sống chính cộng đồng bằng hơi thở của kinh tế thị trường bền vững. Làng sẽ có chủ, và chủ mới phải có một cái nhìn đủ rộng, một bàn tay đủ ấm để hồi sinh ngôi làng bằng tình người và tư duy thời đại.

TRUNG VIỆT

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/hoa-tren-da-roi-no-ve-dau-3337839.html