Học bổng phải đi cùng một chuỗi việc

2 giờ trướcBài gốc

Chính sách học bổng cho sinh viên các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược là quyết định tích cực, đáng ủng hộ. Với bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, công nghệ sinh học, năng lượng mới, Nhà nước đang gửi đi một cam kết rõ ràng: đây là những ngành đất nước cần để phát triển khoa học - công nghệ và nâng sức cạnh tranh quốc gia.

Có học bổng mà thiếu nguồn học sinh phù hợp, tuyển không đúng người, đào tạo không đủ chuẩn, đầu ra không rõ, thì số người nhập học có thể tăng, nhưng nhân lực đất nước cần vẫn chưa chắc có.

Tạo nguồn: Không thể lãng phí năng lực từ phổ thông

Nguồn học sinh cho các ngành này đã hình thành từ lớp 10, khi các em chọn môn học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Nếu chọn môn chủ yếu để né môn khó, dễ thi, dễ xét tuyển, nhiều em đã rời khỏi nền tảng Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tin từ sớm. Đến khi trường đại học công bố học bổng, các em khó quay lại vì nền móng đã thiếu.

Hướng nghiệp ở phổ thông phải gắn với chọn môn, không chờ đến vài buổi tư vấn trước mùa tuyển sinh. Trường phổ thông cần dựa vào năng lực, hứng thú, dữ liệu học tập và nhu cầu nhân lực dài hạn để tư vấn. Các trường chuyên Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tin và những trường THPT có truyền thống khoa học tự nhiên cần được xem là nguồn đầu vào quan trọng cho nhóm ngành ưu tiên.

Học sinh giỏi khoa học tự nhiên không nên chỉ là “nguồn giải thưởng” của phổ thông. Nếu nhiều em được bồi dưỡng Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tin suốt nhiều năm rồi lại chảy sang những ngành ít liên quan đến năng lực ấy, thì đó là sự lãng phí về chính sách tạo nguồn.

Tuyển sinh và đào tạo: Phải gặp người thật, việc thật

Tuyển sinh cho nhóm ngành ưu tiên cần có trọng điểm, không tuyển đại trà rồi chờ thí sinh tự tìm đến. Các trường đại học được giao đào tạo những ngành này phải tiếp cận sớm học sinh phù hợp thông qua trại hè khoa học, học thử, tham quan phòng thí nghiệm, gặp nhà khoa học, kỹ sư công nghệ và doanh nghiệp. Học sinh cần thấy đường đi nghề nghiệp bằng người thật, việc thật, không chỉ bằng tờ rơi tuyển sinh.

Người học giỏi không chỉ cần tiền sinh hoạt, mà cần chương trình đủ sâu, phòng thí nghiệm thật, nhóm nghiên cứu thật, thầy hướng dẫn thật và bài toán thật. Nếu chương trình vẫn cũ, thiết bị thiếu, giảng viên quá tải, nghiên cứu yếu, doanh nghiệp đứng ngoài, học bổng chỉ làm đẹp con số tuyển sinh.

Sinh viên các ngành vi mạch, vật liệu mới, công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo, năng lượng mới phải được rèn trong môi trường làm thật. Các em cần tham gia đề tài, dự án, phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu, bài toán của doanh nghiệp và chương trình khoa học quốc gia từ sớm. Đào tạo các ngành này không thể chỉ quay quanh tín chỉ và giáo trình.

Đầu ra và quản lý: Lối đi phải rõ, chính sách phải mở

Đầu ra phải được xác định ngay từ đầu. Sinh viên giỏi học xong không có việc phù hợp, nghiên cứu sinh xong không có vị trí nghiên cứu, kỹ sư giỏi phải rẽ sang ngành khác để sống được, thì học bổng sẽ mất sức hút. Chính sách cần gắn với đặt hàng của viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, khu công nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ quan nhà nước và các chương trình khoa học quốc gia.

Người học phải nhìn thấy vài lối đi rõ: làm nghiên cứu, làm kỹ sư công nghệ cao, giảng dạy đại học, khởi nghiệp công nghệ hoặc tham gia các dự án quốc gia. Không có triển vọng nghề nghiệp đủ rõ, rất khó thuyết phục học sinh giỏi chọn những ngành khó, dài hơi và nhiều rủi ro.

Quản lý học bổng phải gọn và minh bạch. Chính sách cho người giỏi mà bắt họ chạy hồ sơ, chờ chi trả, mỗi nơi hiểu một kiểu thì tự làm giảm giá trị chính sách. Cần dựa tối đa vào dữ liệu sẵn có, công khai tiêu chí, công khai quy trình và giám sát chặt việc thực hiện.

Điểm tuyển sinh cao là chỉ báo quan trọng, nhưng chưa đủ để nhận diện năng lực khoa học. Người học trong các ngành này cần tò mò, bền bỉ, khả năng tự học, làm việc nhóm, tư duy phản biện và liêm chính học thuật. Cơ chế học bổng nên có đường mở cho người bộc lộ tiềm năng trong quá trình học, thay vì khóa cứng ở thành tích đầu vào.

Học bổng phải được đặt trong một chuỗi việc đầy đủ: Tạo nguồn từ phổ thông, tuyển sinh có trọng điểm, đào tạo đủ chuẩn, nghiên cứu có việc thật, đầu ra có địa chỉ và đãi ngộ đủ để người học ở lại với nghề.

Làm được như vậy, học bổng không chỉ giúp thêm người chọn ngành khó mà là một khoản đầu tư đúng nghĩa: chuẩn bị người học từ sớm, đào tạo đến nơi và tạo điều kiện để họ phát huy năng lực sau tốt nghiệp.

Nguồn SVVN : https://svvn.tienphong.vn/hoc-bong-phai-di-cung-mot-chuoi-viec-post1845837.tpo