Cảng Faw Grand ở miền nam Iraq. (Nguồn: Iraq News Agency)
Iraq đang xúc tiến kế hoạch mở tuyến vận tải thương mại đường bộ nối nước này với Thổ Nhĩ Kỳ thông qua Syria - động thái được đánh giá có thể làm thay đổi sâu sắc mạng lưới thương mại tại Trung Đông trong bối cảnh khu vực đối mặt nhiều biến động địa chính trị.
Theo các nguồn tin khu vực, dự án trị giá khoảng 17 tỷ USD sẽ kéo dài 1.200km, bắt đầu từ cảng Faw ở tỉnh Basra phía Nam Iraq bên bờ Vịnh Persian, nối tới biên giới Thổ Nhĩ Kỳ ở phía Bắc.
Hệ thống bao gồm đường sắt và cao tốc phục vụ vận chuyển hàng hóa lẫn hành khách, với mục tiêu đưa Iraq trở thành trung tâm trung chuyển thương mại mới của khu vực.
Dự án được kỳ vọng tạo ra doanh thu khoảng 4 tỷ USD mỗi năm.
Bối cảnh hiện nay đang tạo áp lực buộc Iraq phải tìm kiếm các hành lang thương mại thay thế. Việc eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa khiến hoạt động xuất khẩu dầu của Iraq gặp khó khăn nghiêm trọng.
Trong khi đó, Syria - sau nhiều năm nội chiến - đang nổi lên như một mắt xích chiến lược mới khi chính quyền Syria dần được quốc tế tái tiếp cận và các lệnh trừng phạt bắt đầu được nới lỏng.
Trong hơn một thập niên, chiến sự tại Syria cùng sự trỗi dậy của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng từng khiến các tuyến thương mại qua lãnh thổ này gần như tê liệt. Tuy nhiên, cục diện hiện đã thay đổi.
Chính phủ mới tại Syria đang thúc đẩy tái thiết kinh tế, còn Thổ Nhĩ Kỳ cũng muốn biến Syria thành cầu nối thương mại quan trọng giữa Địa Trung Hải và vùng Vịnh.
Dù vậy, Iraq vẫn tỏ ra thận trọng. Một phần nguyên nhân xuất phát từ sự phản đối của các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq đối với chính quyền mới ở Syria.
Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng lợi ích kinh tế và nhu cầu khôi phục dòng chảy thương mại có thể sẽ vượt lên trên các khác biệt về hệ phái và ảnh hưởng chính trị.
Một dấu hiệu đáng chú ý là đoàn xe trung chuyển đầu tiên giữa Iraq và Thổ Nhĩ Kỳ đã đi qua lãnh thổ Syria để tới tỉnh Nineveh ở miền Bắc Iraq.
Các xe tải vượt biên qua cửa khẩu Tal Abyad - khu vực từng nằm dưới sự kiểm soát của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria - trước khi tiến vào đồng bằng Nineveh phía Bắc Mosul thông qua cửa khẩu Rabia.
Giới chức Iraq xác nhận cửa khẩu Rabia đã chính thức khởi động hoạt động vận chuyển hàng hóa quá cảnh. Theo Cơ quan Quản lý Cửa khẩu Iraq, tuyến đường này sẽ trở thành một phần quan trọng của “Dự án Con đường Phát triển,” chiến lược lớn nhằm đưa Iraq trở thành trung tâm logistic toàn cầu.
Đáng chú ý, theo một số nghị sĩ Iraq, chính Thổ Nhĩ Kỳ đã đề nghị Iraq mở lại cửa khẩu Rabia để phần lớn lưu lượng thương mại song phương có thể đi qua hành lang mới này.
Các chuyên gia nhận định nếu dự án được triển khai đầy đủ, tuyến vận tải Iraq-Syria-Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ làm thay đổi cán cân thương mại khu vực mà còn có thể giảm vai trò trung chuyển truyền thống của khu tự trị Kurdistan Iraq trong hoạt động giao thương với Thổ Nhĩ Kỳ.
Đồng thời, đây cũng có thể trở thành một trong những dự án hạ tầng chiến lược quan trọng nhất Trung Đông trong thập niên tới./.
(TTXVN/Vietnam+)