Tính tới năm 2025, Việt Nam đã xuất siêu liên tiếp 10 năm. Điển hình, mức xuất siêu năm 2025 của nước ta đạt trên 20 tỉ USD. Tuy nhiên, 5 tháng đầu năm nay, Việt Nam lại nhập siêu 13,81 tỉ USD. Đáng chú ý, cập nhật mới nhất đến ngày 7-6, nhập siêu đã nâng lên 15,36 tỉ USD.
Liên quan đến vấn đề này, tại buổi gặp mặt báo chí sáng 9-6, ông Ngô Như An, Phó trưởng ban Công nghệ thông tin và thống kê hải quan (Cục Hải quan, Bộ Tài chính), cho biết nhập siêu tăng cao so với các năm trước xuất phát từ nhiều nguyên nhân.
Ông Ngô Như An, Phó Trưởng ban Công nghệ thông tin và thống kê hải quan (Cục Hải quan). Ảnh: M.T
Số liệu thống kê của cơ quan Hải quan cho thấy có 3 nhóm hàng nhập khẩu có kim ngạch tăng đột biến khiến nhập siêu tăng cao.
Thứ nhất là nhóm hàng máy vi tính sản phẩm điện tử. Riêng trong tháng 5, nhóm hàng này nhập siêu gần 8 tỉ USD và lũy kế cả 5 tháng, con số này lên đến 32 tỉ USD, tăng 80,5% so với cùng kỳ năm ngoái.
Hết tháng 5, chỉ riêng kim ngạch nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện lên đến 88,2 tỉ USD, tăng mạnh 57,1% so với cùng kỳ năm ngoái và chiếm đến 38,4% kim ngạch nhập khẩu cả nước.
Thứ hai là nhóm dầu thô. Do chiến tranh Trung Đông, giá dầu tăng cao so với cùng kỳ năm ngoái. Dù lượng dầu thô nhập khẩu giảm 18,2% so với cùng kỳ năm ngoái, trị giá lại tăng 4,1%. Vì vậy, trị giá bình quân mặt hàng dầu thô nhập khẩu tăng tới 39,5%.
Ngoài dầu thô, theo ông An, xăng dầu thành phẩm cũng tăng mạnh cả lượng và kim ngạch. Hết tháng 5, cả nước nhập khẩu gần 4,6 triệu tấn xăng dầu thành phẩm, kim ngạch đạt gần 4,9 tỉ USD, tăng 15,8% về lượng và tăng 81,6% về kim ngạch.
Nhóm thứ ba là máy móc, thiết bị và linh kiện ô tô nhập khẩu phục vụ sản xuất. Trong 5 tháng, máy móc thiết bị nhập khẩu đạt kim ngạch 27,8 tỉ USD; trong khi linh kiện, phụ tùng ô tô đạt hơn 3,1 tỉ USD.
“Có thể nguyên nhân một phần do doanh nghiệp dự phòng, chủ động nhập khẩu linh kiện, thiết bị để đảm bảo sản xuất cho các đơn hàng đã đặt trước. Dự báo về cán cân thương mại từ nay đến cuối năm là vấn đề rất khó vì hiện nay biến động về chiến tranh liên tục thay đổi”, ông An nói.
Tuy nhiên, theo ông An, qua số liệu theo dõi, cơ quan hải quan nhận thấy tình hình nhập siêu đã có dấu hiệu "hạ nhiệt". Ví dụ, đầu tháng 6 vẫn nhập siêu nhưng mức độ thấp hơn trước đó.
"Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi, cung cấp số liệu thường xuyên. Định kỳ nửa tháng, cơ quan hải quan sẽ công bố số liệu để các cơ quan chức năng có căn cứ đánh giá tình hình, xây dựng các kịch bản điều hành kinh tế vĩ mô phù hợp", ông An nói.
Cơ quan hải quan nhận thấy tình hình nhập siêu đã có dấu hiệu "hạ nhiệt".
Còn ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), đánh giá nhìn tổng thể triển vọng xuất - nhập khẩu trong các tháng cuối năm phụ thuộc lớn vào diễn biến kinh tế thế giới, tình hình địa chính trị, xu hướng giá năng lượng và kết quả đàm phán thương mại của các nền kinh tế lớn.
Bên cạnh đó, tiến trình đàm phán thuế quan với Mỹ sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng xuất khẩu của Việt Nam.
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi), cho hay nửa cuối các năm 2024 và 2025 thường là giai đoạn xuất khẩu tăng tốc mạnh hơn nhờ sự phục hồi của các ngành hàng chủ lực như điện tử, máy tính, điện thoại, dệt may, da giày và đồ gỗ. Đây là cơ sở để kỳ vọng cán cân thương mại có thể được cải thiện.
Tuy nhiên, khác với các năm trước, năm 2026 đang đối mặt với mức độ bất định của kinh tế thế giới cao hơn đáng kể. Mục tiêu phù hợp hiện nay là phấn đấu cải thiện dần cán cân thương mại trong nửa cuối năm, hướng tới duy trì trạng thái thặng dư thương mại cho cả năm 2026.
Ông Huy cũng cho rằng nếu nguồn nguyên liệu, máy móc và linh kiện nhập khẩu được chuyển hóa thành sản phẩm xuất khẩu có giá trị gia tăng cao trong những tháng tới, mức nhập siêu hiện nay có thể được xem là khoản đầu tư cho tăng trưởng tương lai.
MINH TRÚC