Nhiều nước cùng yêu cầu dẫn độ một người, xử lý ra sao?

2 giờ trướcBài gốc

Bộ Công an đã ban hành Thông tư 49/2026/TT-BCA quy định chi tiết một số điều của Luật Dẫn độ trong Công an nhân dân, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026.

Thông tư quy định cụ thể việc xem xét yêu cầu dẫn độ của nhiều nước đối với cùng một người; trình tự giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ; đồng thời làm rõ căn cứ xác định các trường hợp bắt buộc từ chối dẫn độ.

Trong bối cảnh các loại tội phạm xuyên quốc gia ngày càng diễn biến phức tạp, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về dẫn độ được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Theo Thông tư 49/2026/TT-BCA, Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp là đơn vị đầu mối của Bộ Công an về công tác dẫn độ. Đơn vị này có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan để xem xét, đánh giá toàn diện các yêu cầu dẫn độ từ nước ngoài (Điều 3).

Ảnh minh họa .AI

Ưu tiên theo mức độ nghiêm trọng, tính hợp pháp

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Thông tư 49/2026/TT-BCA là lần đầu tiên quy định cụ thể các tiêu chí để xử lý tình huống nhiều quốc gia cùng yêu cầu dẫn độ một người.

Theo Điều 3, cơ quan chức năng sẽ xem xét đồng thời nhiều yếu tố như quốc tịch và nơi thường trú cuối cùng ở nước ngoài của người bị yêu cầu dẫn độ; tính hợp pháp và mức độ phù hợp của yêu cầu dẫn độ; địa điểm thực hiện tội phạm; lợi ích riêng của các nước yêu cầu; mức độ nghiêm trọng của tội phạm và khả năng dẫn độ tiếp theo giữa các nước.

Đáng chú ý, Điều 5 quy định rõ “tính hợp pháp” của yêu cầu dẫn độ được đánh giá dựa trên ba căn cứ gồm: yêu cầu dẫn độ hợp lệ; hành vi phạm tội trong yêu cầu dẫn độ cũng cấu thành tội phạm theo pháp luật Việt Nam; và người bị yêu cầu dẫn độ không thuộc trường hợp bị từ chối dẫn độ theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Ngoài ra, “mức độ phù hợp” của yêu cầu dẫn độ còn được đánh giá thông qua tính rõ ràng của thông tin nêu trong yêu cầu dẫn độ, tính khả thi của việc truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án hình sự, cũng như cam kết của nước yêu cầu dẫn độ về bảo đảm quyền con người (Điều 5).

Thông tư cũng đưa ra nhiều tiêu chí cụ thể để lựa chọn quốc gia được ưu tiên đáp ứng yêu cầu dẫn độ trong trường hợp có nhiều nước cùng đề nghị.

Theo khoản 2 Điều 10, cơ quan chức năng sẽ xem xét, đánh giá từng yếu tố theo các tiêu chí sau: nước yêu cầu dẫn độ đối với công dân của nước mình hoặc có nơi thường trú cuối cùng ở nước mình; nước lập yêu cầu dẫn độ đáp ứng tính hợp pháp, phù hợp; nước yêu cầu dẫn độ nơi xảy ra phần lớn hành vi phạm tội hoặc nơi xảy ra hậu quả nghiêm trọng nhất.

Ngoài ra, cơ quan chức năng còn xem xét nước yêu cầu dẫn độ đáp ứng được lợi ích riêng của nước mình nhiều nhất; nước yêu cầu dẫn độ đối với tội phạm nghiêm trọng hơn hoặc tội phạm có khung hình phạt cao hơn; nước yêu cầu dẫn độ mà người bị hại mang quốc tịch hoặc nước có số lượng người bị hại nhiều nhất.

Bên cạnh đó, các tiêu chí khác cũng được đặt ra gồm: nước yêu cầu dẫn độ có cam kết sẽ dẫn độ người bị dẫn độ cho bên thứ ba sau khi kết thúc quá trình tố tụng tại nước mình; nước gửi yêu cầu dẫn độ sớm hơn; nước yêu cầu dẫn độ cùng là thành viên của điều ước quốc tế song phương, đa phương với Việt Nam.

Bên cạnh đó, Điều 6 cũng quy định rõ cách xác định địa điểm thực hiện tội phạm nếu hành vi phạm tội xảy ra tại nhiều quốc gia. Các yếu tố được xem xét gồm nơi phát sinh hậu quả chính của hành vi phạm tội; nơi phát hiện, thu thập phần lớn chứng cứ; nơi có điều kiện thuận lợi nhất cho hoạt động tố tụng hình sự; hoặc nơi hành vi phạm tội kết thúc, đạt được mục đích phạm tội

Từ chối dẫn độ công dân Việt Nam

Ngoài quy trình xem xét dẫn độ, Thông tư 49/2026/TT-BCA cũng dành một chương riêng quy định về việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ chính thức.

Theo Điều 11, yêu cầu giữ người khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ được tiếp nhận thông qua kênh ngoại giao, Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL) hoặc Cục Đối ngoại Bộ Công an.

Sau khi tiếp nhận, Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp sẽ kiểm tra tính hợp lệ của yêu cầu và phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ để xác định địa điểm của người bị yêu cầu giữ khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ.

Theo Điều 14, sau khi có quyết định giữ người và đưa vào cơ sở lưu trú, lực lượng công an có thẩm quyền sẽ tiến hành giữ người và đưa vào cơ sở lưu trú theo quy định pháp luật. Cán bộ thực thi quyết định phải thông báo cho người bị giữ biết về quyền và nghĩa vụ của họ.

Một quy định đáng chú ý khác nằm tại Điều 15 là thời hạn giữ người khẩn cấp tối đa chỉ 45 ngày. Nếu hết thời hạn này mà phía Việt Nam chưa nhận được hồ sơ yêu cầu dẫn độ từ nước ngoài thì người có thẩm quyền phải quyết định trả tự do cho người bị giữ.

Sau khi trả tự do, Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan để thông báo cho nước yêu cầu biết việc đã trả tự do cho người bị giữ.

Thông tư cũng quy định rõ các căn cứ bắt buộc từ chối dẫn độ. Trong đó, Điều 17 nêu rõ trường hợp người bị yêu cầu dẫn độ có hai hoặc nhiều quốc tịch hoặc có tài liệu cho thấy có khả năng là công dân Việt Nam thì cơ quan chức năng sẽ tiến hành tra cứu, xác định quốc tịch Việt Nam trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ yêu cầu dẫn độ.

Nếu xác định người đó có quốc tịch Việt Nam, Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp sẽ thông báo cho nước yêu cầu dẫn độ theo quy định tại Điều 19 của Thông tư.

Theo đó, tại Điều 19 quy định rõ trách nhiệm thông báo trong trường hợp từ chối dẫn độ. Khi có đủ căn cứ xác định người bị yêu cầu dẫn độ thuộc trường hợp bắt buộc từ chối dẫn độ theo quy định tại Luật Dẫn độ (trong đó có trường hợp từ chối bắt buộc vì người bị yêu cầu dẫn độ là công dân Việt Nam), Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp sẽ báo cáo Lãnh đạo Bộ Công an để gửi văn bản thông báo cho nước yêu cầu dẫn độ.

HUỲNH THƠ

Nguồn PLO : https://plo.vn/nhieu-nuoc-cung-yeu-cau-dan-do-mot-nguoi-xu-ly-ra-sao-post909824.html