Nơi nuôi dưỡng tinh thần cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống

2 giờ trướcBài gốc

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị:

Cần nâng cao năng lực quản lý không gian công cộng

Không gian công cộng có nhiều cấp độ khác nhau, từ quy mô toàn thành phố, khu vực đến từng khu dân cư; có thể là không gian đa chức năng hoặc chuyên đề. Việc mở rộng không gian công cộng là cần thiết, nhưng phải gắn với năng lực quản lý. Cần xác định rõ ai sẽ quản lý các không gian này, từ công viên cấp vùng, cấp thành phố đến cấp khu vực. Nếu không chú trọng công tác quản lý, chất lượng không gian công cộng sẽ bị ảnh hưởng.

Việc mở rào một số công viên để tạo không gian mở là hướng đi đúng, nhưng cần đi kèm giải pháp quản lý, kiểm tra, xử lý vi phạm và nâng cao ý thức người dân. Nếu không, các hành vi thiếu văn minh, thậm chí tệ nạn xã hội có thể phát sinh.

Nhu cầu về không gian công cộng tại Hà Nội hiện rất lớn. Dù đã có quy hoạch nhưng nhiều dự án chưa thể triển khai do thiếu nguồn lực. Có những khu đất quy hoạch làm công viên, vườn hoa nhưng sau hàng chục năm vẫn chưa thực hiện. Người dân, đặc biệt là người cao tuổi, đang thiếu không gian sinh hoạt gần nơi ở. Một số công viên tại Long Biên, Gia Lâm... dù đã được xây dựng nhưng nhanh chóng xuống cấp. Điều đó cho thấy Thành phố rất quan tâm nhưng nguồn lực thực hiện còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Theo tôi, trước hết cần tăng cường nguồn lực đầu tư. Khi giao đất cho các dự án đô thị mới, cần quy định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư trong xây dựng không gian công cộng. Phần đất dành cho công viên, vườn hoa có thể được miễn tiền sử dụng đất nhưng chủ đầu tư phải có trách nhiệm xây dựng; nếu không thực hiện thì phải đóng góp kinh phí để Nhà nước triển khai. Đây là giải pháp huy động nguồn lực theo hình thức hợp tác công - tư hiệu quả.

TS.KTS Emmanuel Cerise - Trưởng đại diện Vùng Région Île-de-France tại Hà Nội:

Xây dựng tiêu chuẩn riêng, định hình bản sắc đô thị

Mỗi thành phố đều có những đặc trưng riêng về địa lý, dân số và cấu trúc đô thị. Vì vậy, vấn đề không phải là đáp ứng một tiêu chuẩn chung của các đô thị trên thế giới mà là xây dựng những tiêu chuẩn phù hợp với Hà Nội trong phát triển không gian công cộng và không gian xanh. Điều quan trọng là cần đặt câu hỏi với người Hà Nội, từ nhà quản lý đến người dân, về hình hài Thành phố mà họ mong muốn trong tương lai.

Không gian công cộng cũng cần được quy hoạch theo hướng có bản sắc và thương hiệu riêng. Muốn vậy, Hà Nội cần xác định rõ người dân kỳ vọng điều gì cho tương lai đô thị. Hiện nay, một số khu vực của thành phố đã có dấu ấn khá rõ nét. Khu vực hồ Hoàn Kiếm là một không gian công cộng đô thị đặc biệt quan trọng và dự án phát triển khu vực phía Đông hồ Hoàn Kiếm đang được kỳ vọng sẽ tạo thêm giá trị mới. Khu vực hồ Tây cũng mang bản sắc riêng, cần được phát triển thêm các không gian công cộng, không gian đi bộ và điểm sinh hoạt cộng đồng quanh mặt nước, đồng thời hạn chế để giao thông, bãi đỗ xe hay mật độ phương tiện làm ảnh hưởng đến cảnh quan và bản sắc khu vực.

Đối với hành lang sông Hồng, đây là bài toán lớn cho tương lai của Hà Nội. Hiện khả năng tiếp cận còn hạn chế nên khu vực này chưa phát triển mạnh, nhưng cũng chính vì vậy mà vẫn còn dư địa và tiềm năng rất lớn. Nếu chỉ quy hoạch nơi đây theo hướng kinh tế, thương mại sẽ là điều đáng tiếc. Sông Hồng hoàn toàn có thể trở thành “lá phổi xanh” quy mô lớn của thành phố.

Kinh nghiệm từ Pháp cho thấy, quy hoạch và quản lý không gian công cộng cần hướng tới việc “trả lại” không gian cho con người. Tại Paris, nhiều quảng trường lịch sử như Place de la République, Place de la Bastille hay Place de la Nation đã được cải tạo theo hướng tăng diện tích cây xanh, giảm phương tiện giao thông và ưu tiên người đi bộ. Khái niệm “trả lại” được nhấn mạnh bởi những đô thị lịch sử như Paris hay Hà Nội vốn không được hình thành dành cho xe hơi mà trước hết dành cho con người.

Trước đây, quảng trường Place de la République gần như chỉ đóng vai trò hạ tầng giao thông với nhiều tuyến metro, xe buýt và trục đường lớn, khiến người đi bộ khó tiếp cận, không gian ồn ào và thiếu thân thiện. Sau cải tạo, nơi đây trở thành quảng trường đi bộ rộng rãi với đài phun nước, cây xanh, quán cà phê và các hoạt động cộng đồng, dù vẫn giữ vai trò là nút giao thông quan trọng của thành phố.

Tại Hà Nội, dự án cải tạo quảng trường Diên Hồng cũng đã áp dụng nhiều giải pháp mới như nền đá thấm nước, hệ thống chiếu sáng thân thiện môi trường, sử dụng cây bản địa và tôn vinh yếu tố di sản. Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia nhận định, thành công lớn nhất của không gian công cộng vẫn nằm ở việc người dân thực sự sử dụng, gắn bó và coi đó là một phần của đời sống đô thị.

KTS Nguyễn Tiêu Quốc Đạt - thành viên sáng lập Think Playgrounds:

Lấy cộng đồng làm trung tâm

Hiện nay, hệ thống công viên, sân chơi, vườn hoa tại Hà Nội phân bổ chưa hợp lý. Các công viên lớn không thể đáp ứng hết nhu cầu, trong khi nhiều khu dân cư phải di chuyển xa mới tiếp cận được không gian công cộng. Vì vậy, cần phân bổ không gian công cộng hợp lý, linh hoạt và tận dụng cả những khoảng không gian nhỏ trong đô thị.

Ngoài ra, thiết kế công viên hiện nay cũng còn nhiều hạn chế như thiếu sự tham vấn từ các nhóm sử dụng, chưa bảo đảm khả năng tiếp cận cho người yếu thế và chưa chú trọng đa dạng sinh thái, đặc biệt là cây bản địa. Nếu được thiết kế tốt, không gian xanh không chỉ phục vụ giải trí mà còn góp phần phục hồi sinh thái, cải thiện chất lượng sống và tăng gắn kết cộng đồng.

Trong khoảng 10 năm qua, Think Playgrounds đã huy động nguồn lực cộng đồng cùng sự hỗ trợ từ HealthBridge và Trung tâm Hành động vì đô thị để thực hiện khoảng 300 sân chơi cộng đồng trên cả nước, chủ yếu tại Hà Nội. Một số dự án đáng chú ý là cải tạo bãi rác thành sân chơi tại Phúc Tân, Chương Dương (phường Hồng Hà). Đây từng là những khu vực ô nhiễm nhưng đã được chuyển hóa thành không gian công cộng và được cộng đồng bảo vệ, duy trì. Có thể coi đây là mô hình hiệu quả, chi phí thấp nhưng bền vững vì cộng đồng tham gia từ thiết kế, xây dựng đến vận hành.

Nhiều khu đất xen kẹt hoặc sử dụng kém hiệu quả trong đô thị cũng đang được tận dụng cải tạo thành sân chơi, vườn cộng đồng, vườn rừng... trên cơ sở lấy nhu cầu người dân làm trung tâm. Các dự án đều được triển khai sau quá trình họp dân, trao đổi kỹ lưỡng để tránh tình trạng “trao tặng” hình thức nhưng khó duy trì lâu dài.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là huy động nguồn lực bởi nhiều người chưa coi thiếu không gian chơi an toàn là vấn đề cấp thiết. Để doanh nghiệp sẵn sàng tham gia, dự án cần minh bạch mục tiêu, bảo đảm cộng đồng được hưởng lợi và tham gia vào quá trình triển khai.

Ngoài ra, các khu đất xen kẹt có thể được tận dụng làm không gian công cộng tạm thời thay vì bỏ hoang hoặc trở thành bãi rác. Tuy nhiên, cần chú ý khả năng tiếp cận an toàn, nhất là giao thông xung quanh khu dân cư.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy, vai trò của chính quyền, nhà quy hoạch và cộng đồng đều rất quan trọng. Khi ba yếu tố này phối hợp hiệu quả sẽ tạo ra những không gian công cộng bền vững và có giá trị cho đô thị.

Nguyễn Thủy thực hiện

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/noi-nuoi-duong-tinh-than-cong-dong-va-nang-cao-chat-luong-cuoc-song-898148.html