Quan hệ nghệ sỹ - người hâm mộ: Tính hai mặt trong thời đại số

2 giờ trướcBài gốc

Ngày 20/5/2026, Công an TP Hồ Chí Minh cho biết đã triệt phá đường dây ma túy quy mô lớn trên địa bàn, bắt giữ, xử lý 74 đối tượng. Trong đó, cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam 71 bị can về các hành vi mua bán, tàng trữ và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; xử lý hành chính 3 đối tượng. Đáng chú ý, trong số các bị can có ca sĩ Long Nhật và ca sĩ Sơn Ngọc Minh, cùng bị khởi tố về hành vi “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”. Ảnh: TTXVN phát

Giữa nghệ sỹ và người hâm mộ có mối quan hệ cộng sinh. Không có người hâm mộ thì nghệ sỹ trở nên “vô hình”, ngược lại, những người hoạt động nghệ thuật giải tỏa nhu cầu thưởng thức cái đẹp, nhu cầu giải trí và cả nhu cầu “cần thần tượng một ai đó” của lớp trẻ.

Sự cộng hưởng cảm xúc làm nên mối quan hệ giữa nghệ sỹ và người hâm mộ. Âm nhạc, phim ảnh… là phương tiện để nghệ sỹ gửi gắm tâm tư, còn khán giả thì tìm thấy trong đó sự đồng cảm, thậm chí là phương thuốc chữa lành vết thương tinh thần.

Người hâm mộ tìm thấy ở thần tượng (idol) động lực để sống, học tập và lao động, còn nghệ sỹ nhận lại sự trân trọng, tình yêu thương và năng lượng tích cực để tiếp tục cống hiến.

Mạng xã hội đã làm cho sức ảnh hưởng của nghệ sỹ lan tỏa rộng rãi hơn, đồng thời thắt chặt mối quan hệ với công chúng thông qua các fanclub (câu lạc bộ những người hâm mộ).

Con người càng trẻ thì khả năng sùng bái thần tượng càng lớn và ngược lại.

Theo các chuyên gia xã hội học, sùng bái thần tượng là cách não bộ của con người sử dụng các mối quan hệ “ký sinh” để tìm kiếm sự kết nối, học hỏi hành vi, giải tỏa căng thẳng và xây dựng bản sắc cá nhân trong cộng đồng.

Khi tương tác với hình ảnh hoặc thông tin về nhân vật mà chúng ta hâm mộ, não bộ sẽ tiết ra lượng lớn hoóc môn dopamine – chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến sự hưng phấn, khoái cảm và động lực. Rồi khi thấy thần tượng đạt được một thành tựu nào đó thì não bộ chúng ta cũng mô phỏng trải nghiệm thăng hoa đó, tạo ra cảm giác đồng cảm sâu sắc.

Thường thì người hâm mộ chỉ dừng ở mức độ giải trí - thư giãn. Song, những người gặp bất ổn về mặt cảm xúc hoặc thiếu ý thức về bản thân lại có xu hướng cuồng nhiệt để bù đắp các khiếm khuyết trong cuộc sống thực.

Đặc biệt, đối với lứa tuổi thanh thiếu niên, việc chọn một hình mẫu lý tưởng giúp cá nhân định hình phong cách sống, giá trị đạo đức và hướng tới sự hoàn thiện bản thân. Bên cạnh đó là tâm lý đám đông, chúng ta có nhu cầu kết nối với những người khác có chung sở thích và thần tượng là “chất kết dính”.

Ở góc độ tích cực thì sự ngưỡng mộ tiếp thêm cho con người động lực phấn đấu, cải thiện tâm trạng và mở rộng không gian giao tiếp xã hội. Nhưng sự hâm mộ sẽ trở nên nguy hại khi trở thành hội chứng cuồng thần tượng – ám ảnh quá mức, thần thánh hóa và bắt chước mù quáng ngay cả khi thần tượng có lối sống, phát ngôn hoặc hành vi lệch chuẩn.

Tiến sĩ Yamalis Diaz, chuyên gia tâm lý trẻ em và thanh thiếu niên tại Đại học New York (Mỹ), cho biết: Thanh thiếu niên đang ở thời kỳ phát triển rất nhạy cảm vì “bản ngã” của mình đang được hình thành. Do đó, sự gắn bó giữa các em với những người có tầm ảnh hưởng, những người nổi tiếng, xinh đẹp và có cuộc sống “lung linh” sẽ đến rất tự nhiên. Các em thấy họ thật tuyệt vời, yêu quý họ và muốn được như họ.

Khi các em ngắm nhìn thần tượng của mình trên phim ảnh, truyền hình và nhất là trên mạng xã hội…, "hoóc môn hạnh phúc" trong não (dopamine) được giải phóng. Nếu điều này được lặp đi lặp lại thì sẽ gây nghiện. Còn trong trường hợp idol vắng mặt quá lâu thì lượng dopamine sẽ cạn kiệt dần rồi ngưng hẳn.

Những người có tầm ảnh hưởng và các ngôi sao nổi tiếng đều nhận thức được "hành vi gây nghiện" nói trên nên thường xuyên xuất hiện trên Facebook, TikTok, YouTube...

Chính vì thế mà trong thời đại số tính hai mặt của mối quan hệ giữa nghệ sỹ và người hâm mộ càng bộc lộ rõ.

Nghệ sĩ truyền thống giữ khoảng cách nhất định với công chúng - khán giả chỉ có thể chiêm ngưỡng họ qua các tác phẩm (phim ảnh, sân khấu) hoặc qua báo chí. Danh tiếng của nghệ sỹ được định hình qua tác phẩm nghệ thuật nhờ sự khổ luyện cùng tài năng thực thụ. Đời tư của nghệ sỹ cũng được bảo vệ, tách biệt với công việc.

Nhiều nghệ sỹ thời nay không giữ khoảng cách với người hâm mộ mà luôn tương tác qua mạng xã hội, tạo cảm giác gần gũi như những người bạn. Họ tự mình sản xuất nội dung để phát qua Facebook, YouTube, TikTok…

Hình ảnh của nghệ sỹ cũng mang tính thương mại khi nó được sử dụng để quảng cáo, bán hàng.

Việc nghệ sỹ phô bày đời tư lên mạng khiến họ không có không gian riêng và khi họ có phát ngôn, hành vi lệch chuẩn thì hình ảnh nhanh chóng bị bôi đen. Ngược lại, hình ảnh xấu của nghệ sỹ cũng nhanh chóng tác động tới người hâm mộ.

Trong thời đại số, lối sống buông thả của nghệ sỹ được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, có nguy cơ làm lệch lạc nhận thức của giới trẻ, gây suy giảm niềm tin vào các giá trị đạo đức và tạo ra những hệ lụy tâm lý tiêu cực cho người hâm mộ.

Một số khán giả trẻ dễ có tâm lý học đòi, coi các hành vi lệch chuẩn của thần tượng, kể cả việc sử dụng chất cấm, là "đúng mốt thời thượng", dẫn đến sự suy thoái về đạo đức và lối sống mà một biểu hiện của nó là phong trào "đu idol". Đã là “idol” thì không có đúng sai mà đó là… phong cách.

Ngược lại, những bạn trẻ có hệ thần kinh quá nhạy cảm thì rơi vào trạng thái thất vọng, hụt hẫng, thậm chí trầm cảm khi thần tượng sụp đổ.

Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành, yêu cầu các nghệ sỹ giữ gìn chuẩn mực đạo đức, ứng xử văn minh và không phát ngôn gây sốc, thiếu chuẩn mực hay chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng trên mạng xã hội.

Các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok… được các cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ. Các nghệ sỹ có hành vi lệch chuẩn bị nhắc nhở và xử phạt hành chính, bị hạn chế xuất hiện trên sóng truyền hình, báo chí và không gian biểu diễn. Còn nếu vi phạm pháp luật, dĩ nhiên các nghệ sỹ cũng phải chịu những hình phạt nghiêm khắc của công lý.

Mới đây nhất, ngày 22/5, tại một hội nghị diễn ra ở Thành phố Hồ Chí Minh, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết: Cục đang triển khai cơ chế “blacklist” (danh sách đen). Danh sách này gồm các nghệ sĩ vi phạm pháp luật, chuẩn mực đạo đức xã hội.

Cục sẽ phối hợp cùng Cục Nghệ thuật Biểu diễn thảo luận, thống nhất danh sách nói trên. Cơ chế “hạn chế xuất hiện” sẽ giúp các đơn vị tổ chức sự kiện, chương trình, nhãn hàng có danh sách nghệ sĩ, KOL (người có sức ảnh hưởng lớn) vi phạm quy tắc ứng xử văn hóa để từ đó cân nhắc việc hợp tác.

Ồng Lê Quang Tự Do hy vọng rằng nhờ sự chung tay của các đơn vị truyền thông, công ty, nhãn hàng… mà các nghệ sỹ nhận được thông điệp rất rõ ràng: Họ sẽ không thể hoạt động nghệ thuật nếu vi phạm pháp luật, tiêu chuẩn đạo đức xã hội và đạo đức ngành nghề.

“Danh sách đen” dự kiến được công bố trên Cổng thông tin nhà sáng tạo nội dung Việt Nam do Cục triển khai. Cổng thông tin này dự kiến hoạt động từ đầu tháng 6. Cục sẽ gửi thông báo tới từng nghệ sĩ trước khi đưa họ vào danh sách. Trong khi đó, những nghệ sĩ có đóng góp, thành tựu và tham gia các khóa đào tạo của Cục sẽ được tuyên dương.

Trần Quang Vinh (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/thoi-su/quan-he-nghe-sy-nguoi-ham-mo-tinh-hai-mat-trong-thoi-dai-so-20260524100655369.htm