Tại chân cầu Chu Văn An (quận Bình Thạnh cũ), dọc bờ kênh là cả núi rác từ những bộ salon cũ, bàn ghế hỏng, quần áo, bịch rác, bịch xốp…
Đi dọc theo bờ rạch Xuyên Tâm đoạn gần Trường Trung học cơ sở Lê Văn Tám, chỉ bên kia đường trước cổng trường, phía sau một hàng rào bằng tôn khá cao là một bãi rác. Dòng nước đen kịt, cô đặc như nhớt xe máy đã qua sử dụng, núi rác kéo dài từ mép đường ra đến dòng kênh; còn ở phía xa bên kia kênh vẫn còn nhiều nhà dân sinh hoạt và vứt trực tiếp rác thải ra dòng kênh…
Con rạch Xuyên Tâm đoạn gần trường THCS Lê Văn Tám
Một đoạn ô nhiễm nặng nề vừa kể cũng là cảnh chung của dòng kênh Xuyên Tâm vắt ngang qua khu vực quận Bình Thạnh và Gò Vấp cũ.
Sinh sống tại đường 47 Bùi Đình Túy đã nhiều năm, bà Chu Thị Tú, năm nay 80 tuổi, cho biết trong ký ức của bà, dòng kênh ngày xưa vốn trong xanh. Nhưng trong hơn 10 năm qua, con kênh dần trở nên ô nhiễm nặng nề, nước đen kịt, ngập rác và bốc mùi hôi thối quanh năm.
“Những ngày nắng cả xóm phải đóng kín cửa cả ngày vì hôi”, bà cho biết.
Cũng theo bà, người dân ở đây từng nghe đến việc cải tạo con kênh này nhưng tất cả chỉ dừng lại ở việc "nghe đồn". Do đó, khi biết được dự án cải tạo đã khởi công, bà rất phấn khởi và mong chờ từng ngày để nhìn thấy dòng kênh xanh.
Bà Chu Thị Tú mong dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm sớm hoàn thành
Gần nhà bà Tú, trên con đường 47 Bùi Đình Túy, nhiều người dân đã chủ động đập nhà để bàn giao mặt bằng, không khí khẩn trương hiện rõ trên từng khuôn mặt.
"Ô nhiễm không khí, ăn chả có gì bây giờ lại còn hít không khí đấy, ngồi đây mùi hôi không thể nào chịu nổi. Bác mong lắm, mong từng ngày một, năm nay đã 80 tuổi rồi mong sao kênh này làm được như kênh bên đường Trường Sa - Hoàng Sa. Sống được hưởng một ngày cũng cảm thấy đất nước ngày càng tiến bộ mình cũng thấy phấn khởi", bà Tú cho biết thêm.
Đẩy nhanh tiến độ
Sau nhiều năm chờ đợi, dòng kênh Xuyên Tâm chính thức được khởi công hồi tháng 5/2025 với gói thầu XL-03 tại khu vực quận Gò Vấp cũ. Đến ngày 18/11 vừa qua, hai gói thầu còn lại là XL-01 và XL-02 tại khu vực quận Bình Thạnh cũ cũng chính thức được khởi công.
Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM (chủ đầu tư), dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm có phạm vi từ kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè đến sông Vàm Thuật, tổng chiều dài tuyến khoảng 8,9 km, bao gồm tuyến chính dài 6,6 km và ba tuyến nhánh Cầu Sơn, Bình Lợi, Bình Triệu với tổng chiều dài 2,2 km, đi qua địa bàn phường Bình Thạnh, Bình Lợi Trung, Gia Định và An Nhơn (quận Bình Thạnh và quận Gò Vấp cũ). Tổng vốn đầu tư dự án là hơn 17.000 tỷ đồng từ nguồn ngân sách TP.
Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm có tổng vốn hơn 17.000 tỷ đồng
Ông Đậu An Phúc, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM, cho biết ngay sau khi khởi công gói thầu XL-03, mặc dù gặp rất nhiều khó khăn về thời tiết và triều cường nhưng chủ đầu tư và các nhà thầu đã rất nỗ lực để vượt qua khó khăn, tranh thủ làm ngày, làm đêm và đã kéo lại được tiến độ.
Khi cả ba gói thầu đều được khởi công, chủ đầu tư sẽ bắt tay ngay vào việc đẩy nhanh tiến độ, nhất là hai gói thầu khởi công sau để bám đuổi gói thầu đầu tiên, đảm bảo hoàn thành toàn bộ dự án theo kế hoạch. Đồng thời, ông Phúc cũng mong muốn nhân dân và chính quyền các địa phương đảm bảo hoàn thành việc bàn giao mặt bằng để triển khai thi công.
Rạch Xuyên Tâm là con rạch ô nhiễm bậc nhất TP.HCM
"Khi chúng tôi đã khởi công hai gói còn lại thì quyết tâm là hoàn thành đúng tiến độ. Tất cả nhà thầu hiện vẫn đảm bảo tiến độ. Vừa qua khi đi khảo sát chúng tôi nhận được sự nhận xét của nhân dân là công trường thi công rất gọn, anh em thi công tập trung. Chúng tôi hy vọng với tinh thần như vậy và sự hợp tác của người dân thì sẽ hoàn thành dự án đúng cam kết", ông Đậu An Phúc nói.
Tập trung cho mặt bằng, rút ngắn tiến độ toàn dự án
Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm có phạm vi ảnh hưởng rất rộng với khoảng 2.200 hộ dân bị ảnh hưởng ở hai quận Bình Thạnh và Gò Vấp trước đây.
Đến nay, công tác bàn giao mặt bằng tại địa bàn Gò Vấp cũ đã cơ bản hoàn tất khi 87% trong tổng số 138 trường hợp đã bàn giao. Còn tại địa bàn quận Bình Thạnh cũ có đến gần 2.100 trường hợp phải giải tỏa, trong đó có 1.250 trường hợp phải giải tỏa toàn bộ.
Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang và Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường tại buổi kiểm tra thực địa dự án, ngày 23/9 (ảnh: Hà Khánh)
Ngành chức năng đã ban hành quyết định bồi thường cho gần 1.800 trường hợp và chi trả cho hơn 1.300 trường hợp nhưng mới có 225 trường hợp đã bàn giao mặt bằng.
Do đó, để đảm bảo tiến độ thi công, các địa phương cần phải làm tốt khâu vận động nhân dân đẩy nhanh bàn giao mặt bằng. Lãnh đạo TP cũng rất quan tâm đến công tác này.
Cụ thể, ngay trong tháng đầu tiên nhận nhiệm vụ làm Bí thư Thành ủy TP.HCM, chiều 23/9, ông Trần Lưu Quang đã trực tiếp đi khảo sát thực địa dự án cải tạo, nạo vét môi trường rạch Xuyên Tâm. TP cũng có nhiều văn bản chỉ đạo triển khai công tác này.
Tại lễ khởi công hai gói thầu hôm 18/11 vừa qua, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường nhấn mạnh, đây là dự án trọng điểm được TP quan tâm bố trí vốn đầy đủ. Do đó, đề nghị chủ đầu tư cần tập trung máy móc, nhân công, vật tư, thiết bị… để đẩy nhanh tiến độ khi mùa mưa đã qua, rút ngắn tiến độ.
Cụ thể, với gói XL-03 đã thi công thì tăng tốc, rút ngắn tiến độ, hoàn thành gói này vào tháng 9/2026 thay vì cuối năm. Với hai gói XL-01 và XL-02 cũng rút ngắn tiến độ hoàn thành trong năm 2027 thay vì 2028 như kế hoạch.
Lãnh đạo TP đề nghị các địa phương làm tốt khâu bồi thường, giải phóng mặt bằng, xem đây là nhiệm vụ chính trị hàng đầu.
"Cơ chế chính sách, thẩm quyền thì UBND TP đã ban hành đầy đủ. Các thẩm quyền trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, trong hỗ trợ các chính sách khác đã thuộc thẩm quyền của chính quyền cấp phường. Mong các đồng chí quan tâm, vận động huy động toàn bộ hệ thống chính trị để đảm bảo việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư, ổn định đời sống của người dân và có mặt bằng cho dự án", ông Bùi Xuân Cường nói.
Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm là công trình có ý nghĩa rất lớn với mục tiêu giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường, thoát nước chống ngập cho khu vực, kết nối giao thông cục bộ với nhiều tuyến đường trong khu vực và xây dựng hạ tầng kỹ thuật đồng bộ dọc tuyến.
Khi hoàn thành, TP.HCM sẽ có thêm một dòng kênh xanh và hệ thống đường dọc kênh uốn lượn, xuyên qua trung tâm TP để kết hợp với những kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên… trở thành điểm nhấn về giao thông, đô thị của TP.HCM.