Thi tốt nghiệp trung học phổ thông trước làn sóng 'đoán đề' bằng AI

3 giờ trướcBài gốc

Học sinh Trường Trung học Phổ thông Mỹ Đình (Hà Nội) trong một tiết học chuyên đề. Ảnh: Trường Trung học Phổ thông Mỹ Đình

Từ xu hướng dự đoán công nghệ trên không gian mạng trước kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông

Trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông đang cận kề, trên các diễn đàn và hội nhóm luyện thi trực tuyến liên tục xuất hiện những tiêu đề thu hút người xem như: AI dự đoán tác phẩm Ngữ văn năm nay, tổng hợp cấu trúc nghị luận xã hội trúng tủ do ChatGPT biên soạn, hay các quảng cáo ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn để "quét đề".

Dưới áp lực tâm lý căng thẳng, một bộ phận học sinh và phụ huynh dễ có xu hướng tìm kiếm những thông tin này như một công cụ hỗ trợ tinh thần, hy vọng tìm kiếm lợi thế trước khi bước vào phòng thi.

Xét về mặt tâm lý học đường, việc quá tin tưởng vào các dự đoán từ AI có thể dẫn đến tư duy "học tủ" kiểu mới.

Thay vì hệ thống hóa toàn bộ chương trình, người học dễ sa đà vào việc học thuộc lòng các bài văn mẫu hoặc các chủ đề giới hạn do công nghệ gợi ý, từ đó lơ là các kiến thức nền tảng cốt lõi.

Giới hạn của thuật toán dự đoán và thực tế cấu trúc đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông

Thực tế cho thấy, việc phụ thuộc vào các mô hình toán học để dự đoán một đề thi mang tính tư duy là một phương án tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Điển hình như trong kỳ thi Gaokao diễn ra tại Trung Quốc đầu tháng 6 năm 2026, hàng loạt mô hình AI phổ biến toàn cầu đã đồng loạt dự đoán sai hướng đề thi môn Ngữ văn.

Trước ngày thi, các thuật toán đưa ra dự báo xoay quanh chủ đề đạo đức công nghệ hoặc sự dịch chuyển xã hội, nhưng đề thi chính thức lại yêu cầu thí sinh bàn luận về "trí tưởng tượng của con người" và "trí tuệ nhân tạo với tuổi già".

Sự lệch pha này là minh chứng rõ ràng cho giới hạn của công nghệ - AI hoạt động dựa trên việc tổng hợp, phân tích xác suất từ dữ liệu quá khứ, trong khi các hội đồng ra đề thi luôn hướng tới sự đổi mới, tính bất ngờ và khả năng phân hóa năng lực thí sinh.

Ở nước ta, xu hướng ra đề trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông - đặc biệt là theo Chương trình giáo dục phổ thông mới - cũng đang dịch chuyển mạnh mẽ từ kiểm tra việc tái hiện kiến thức (thuộc lòng, rập khuôn) sang đánh giá năng lực.

Các câu hỏi mở ở phần Nghị luận xã hội hay Nghị luận văn học đòi hỏi thí sinh phải có khả năng lập luận logic, thấu cảm và thể hiện góc nhìn cá nhân.

Trước một tư duy ra đề chú trọng tính sáng tạo như vậy, mọi công cụ gom nhặt dữ liệu cũ đều không thể phát huy tác dụng cốt lõi.

AI có thể hoàn thành tốt một bài viết sau khi đã có đề bài cụ thể, nhưng không thể định hướng hay tư duy thay cho con người trước khi trường thi bắt đầu.

Định hình bản lĩnh và tư duy học tập thực chất

Để đạt kết quả tối ưu trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, việc giữ vững sự bình tĩnh trước áp lực thông tin là yếu tố mang tính quyết định. Bản lĩnh của người học không nằm ở khả năng tìm kiếm những tài liệu mang tính may rủi, mà thể hiện ở sự kiên định với lộ trình ôn tập khoa học.

Thay vì cố gắng ghi nhớ một cách máy móc các bài văn mẫu, thí sinh cần chủ động làm chủ quy trình làm bài - từ bước đặt vấn đề, xây dựng hệ thống luận điểm logic, lựa chọn dẫn chứng thuyết phục cho đến kỹ năng lật ngược vấn đề.

Nền tảng tư duy phương pháp luận vững chắc này chính là chìa khóa giúp học sinh tự tin xử lý hiệu quả bất kỳ cấu trúc ngữ liệu hay chủ đề mới lạ nào được đưa ra trong đề thi.

Bên cạnh đó, việc chủ động sàng lọc nguồn tin trên không gian mạng vào giai đoạn cận kề ngày thi cũng vô cùng quan trọng.

Đây là thời điểm cốt lõi để tối ưu hóa sự tập trung, hệ thống hóa lại toàn bộ kiến thức bằng sơ đồ tư duy và duy trì chế độ nghỉ ngơi hợp lý. Việc hạn chế tiếp xúc với các bài đăng dự đoán mang tính giật gân sẽ giúp giải tỏa đáng kể những áp lực tâm lý không đáng có.

Và điều quan trọng nhất vẫn là việc phát huy tối đa năng lực của bản thân. Giá trị cốt lõi làm nên một bài thi tự luận xuất sắc luôn nằm ở tư duy độc lập và cách nhìn nhận khách quan của chính thí sinh trước các vấn đề thực tiễn của cuộc sống.

Đây là những giá trị thuộc về trải nghiệm và nhận thức của con người mà các thuật toán sao chép ngôn ngữ chưa thể thay thế hoàn toàn.

Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông là thước đo quá trình tích lũy lâu dài, không phải là một bài toán xác suất để đặt cược vào công nghệ dự đoán.

Thất bại mang tính hệ thống của các mô hình AI trong việc đoán đề thi thời gian qua chính là lời khẳng định khách quan sự chuẩn bị nghiêm túc, ôn tập thực chất và bản lĩnh của mỗi thí sinh mới là chìa khóa mở ra cánh cửa thành công bền vững.

Hồng Phong

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/thi-tot-nghiep-trung-hoc-pho-thong-truoc-lan-song-doan-de-bang-ai-179260609132913177.htm