Gần đây, liên tiếp các vụ đuối nước thương tâm xảy ra khi trẻ em bước vào kỳ nghỉ hè đã khiến nhiều phụ huynh không khỏi lo lắng. Thực trạng này tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về khoảng trống trong việc quản lý, giám sát và giáo dục kỹ năng an toàn cho trẻ nhỏ. Theo TS Vũ Thu Hương, nguyên giảng viên khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, không ít gia đình hiện vẫn còn tâm lý chủ quan trước những nguy cơ tiềm ẩn ngay trong môi trường sống quen thuộc của trẻ.
TS Vũ Thu Hương cho rằng, đuối nước ở trẻ em không còn là câu chuyện “tai nạn bất ngờ”, mà phần lớn xuất phát từ sự thiếu chuẩn bị kỹ năng và thiếu giám sát của người lớn.
Hiện trường vụ việc 5 nam sinh đuối nước ở Phú Thọ xảy ra mới đây. Ảnh: Nguyễn Hoàng.
“Rất nhiều phụ huynh nghĩ chỉ cần nhắc con "không được ra ao hồ" là đủ. Nhưng trẻ em vốn hiếu động, tò mò, đặc biệt vào dịp hè khi các em có quá nhiều thời gian tự do. Chỉ một phút lơ là cũng có thể dẫn tới hậu quả đau lòng”, bà nói.
Theo nữ chuyên gia, điều đáng lo ngại là không ít gia đình hiện nay đang “giao kỳ nghỉ hè cho điện thoại”. Trẻ ở nhà nhưng cha mẹ lại nghĩ con an toàn vì không đi đâu xa. Tuy nhiên, thực tế nhiều em rủ nhau ra sông, hồ, kênh mương, công trình ngập nước để tắm mà người lớn không hề hay biết.
Bà cho rằng kỹ năng phòng chống đuối nước ở Việt Nam vẫn còn bị xem nhẹ. Trẻ được học nhiều kiến thức văn hóa nhưng lại thiếu kỹ năng sinh tồn cơ bản. Các em chưa được chú trọng dạy các kỹ năng xử trí tình huống nguy hiểm như rơi xuống nước hay tự bảo vệ bản thân.
“Không phải cứ biết bơi mới an toàn. Quan trọng hơn là trẻ phải biết nơi nào nguy hiểm, biết từ chối lời rủ rê tắm sông, biết cách kêu cứu và tuyệt đối không cứu bạn theo bản năng khi mình không có kỹ năng”, TS Vũ Thu Hương nói.
Theo chuyên gia giáo dục Vũ Thu Hương, nhiều vụ tai nạn xảy ra khi một trẻ gặp nạn, các trẻ khác lao xuống cứu dẫn tới hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Vì vậy, trẻ cần được dạy kỹ năng phản ứng trong tình huống khẩn cấp ngay từ sớm.
Bên cạnh vai trò gia đình, TS Vũ Thu Hương cho rằng nhà trường và địa phương cần thay đổi cách tiếp cận, không thể chỉ tuyên truyền theo phong trào mỗi dịp hè.
“Các buổi ngoại khóa hiện còn nặng lý thuyết. Trẻ cần được học kỹ năng thực tế, được diễn tập tình huống, học cách dùng áo phao, kỹ năng gọi hỗ trợ, kỹ năng thoát hiểm dưới nước…”, bà nói.
TS Vũ Thu Hương khuyến cáo phụ huynh không nên chủ quan khi cho trẻ vui chơi gần sông hồ, ao, bể nước, kể cả ở khu vực quen thuộc gần nhà. Với trẻ nhỏ, nguyên tắc quan trọng nhất là luôn có người lớn theo sát.
Cần có chiến lược phát triển con người từ gốc
TS Vũ Thu Hương cho rằng, để giảm những vụ việc đau lòng như đuối nước trẻ em, không thể chỉ dừng ở các chiến dịch tuyên truyền ngắn hạn mỗi dịp hè mà cần nhìn nhận đây là vấn đề thuộc chiến lược phát triển con người một cách toàn diện.
Theo bà, Chính phủ cần có chiến lược dài hơi về phát triển trẻ em từ khi mới sinh cho tới lúc trưởng thành, trong đó không chỉ chú trọng kiến thức học tập mà còn phải đặc biệt quan tâm đến kỹ năng sống, khả năng ứng xử, giao tiếp, phản xạ trước nguy hiểm và năng lực tự bảo vệ bản thân.
“Nhiều năm qua chúng ta vẫn đặt nặng điểm số, thành tích học tập nhưng lại chưa có những nghiên cứu tổng thể, đầy đủ về sự phát triển con người Việt Nam hiện nay. Một đứa trẻ phát triển tốt không chỉ nằm ở học vấn mà còn ở kỹ năng sinh tồn, kỹ năng giao tiếp, cách ứng xử và khả năng thích nghi với xã hội”, TS Vũ Thu Hương nói.
Phụ huynh không được chủ quan khi cho trẻ bơi lội, vui chơi... Ảnh: Quỳnh Mai.đi bơi
Theo nữ chuyên gia, để xây dựng chính sách hiệu quả, cần có các cuộc điều tra, khảo sát và nghiên cứu quy mô lớn về trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam theo hướng tổng hợp, đa chiều. Các nghiên cứu này phải đánh giá đầy đủ từ môi trường sống, giáo dục gia đình, kỹ năng xã hội, sức khỏe tinh thần đến thói quen sử dụng thiết bị điện tử, khả năng xử lý tình huống nguy hiểm…
“Chỉ khi có dữ liệu đầy đủ và nghiên cứu nghiêm túc, chúng ta mới biết trẻ em đang thiếu điều gì, yếu ở đâu để xây dựng chương trình giáo dục phù hợp. Nếu không, các giải pháp sẽ vẫn mang tính chắp vá, xử lý theo từng vụ việc”, TS Vũ Thu Hương nhấn mạnh.
TS Vũ Thu Hương cho rằng, việc giáo dục kỹ năng an toàn cho trẻ cần được thực hiện thường xuyên, xuyên suốt trong cả năm học và ngay từ bậc mầm non, thay vì chỉ tăng cường nhắc nhở khi bước vào kỳ nghỉ hè.
Quỳnh Mai