Trong hai ngày 7-8/6, đoàn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) do GS.TS. Trần Tuấn Anh - Phó Chủ tịch VAST dẫn đầu đã tham dự Diễn đàn Công nghệ Lượng tử BRICS lần thứ nhất tại Liên bang Nga nhằm học hỏi, tiếp cận các mô hình phát triển công nghệ lượng tử tiên tiến và từng bước xây dựng nền tảng nghiên cứu lượng tử tại Việt Nam.
Diễn đàn Công nghệ Lượng tử BRICS lần thứ nhất là không gian trao đổi quan trọng giữa các nhà quản lý, nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực lượng tử các quốc gia thành viên như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Ai Cập,... Chương trình không chỉ bao gồm các phiên thảo luận chính sách và chiến lược, mà còn có các hoạt động làm việc trực tiếp tại những cơ sở nghiên cứu lượng tử hàng đầu của Nga như Russian Quantum Centre, Phòng thí nghiệm tính toán lượng tử với ion lạnh, Phòng thí nghiệm vi quang học kết hợp và radiophotonics, Viện Vật lý Lebedev, Đại học MISIS và Phòng thí nghiệm công nghệ lượng tử siêu dẫn,…
Đoàn công tác Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tham dự Diễn đàn Công nghệ Lượng tử BRICS lần thứ nhất tại Liên bang Nga.
Tại Diễn đàn, báo cáo của VAST do PGS.TS. Đinh Văn Trung - Viện trưởng Viện Vật lý trình bày tập trung chia sẻ cách tiếp cận của Việt Nam trong phát triển khoa học và công nghệ lượng tử, trong đó nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế đối với việc hình thành năng lực nghiên cứu dài hạn.
Trên cơ sở thế mạnh của Việt Nam về toán học, vật lý lý thuyết và khoa học tính toán, VAST định hướng thúc đẩy các hướng nghiên cứu phù hợp như mô phỏng lượng tử, thuật toán lượng tử, vật liệu lượng tử, cảm biến lượng tử, mật mã hậu lượng tử và các ứng dụng liên quan đến an toàn thông tin.
PGS.TS. Đinh Văn Trung - Viện trưởng Viện Vật lý (ngoài cùng bên phải) chia sẻ cách tiếp cận của Việt Nam trong phát triển khoa học và công nghệ lượng tử.
Bên cạnh các phiên thảo luận mở, đoàn VAST đã tham gia nhiều phiên thảo luận với các đoàn quốc tế nhằm chia sẻ quan điểm về phát triển khoa học và công nghệ lượng tử tại Việt Nam, xu hướng trên thế giới và tiềm năng hợp tác trong nhóm BRICS.
Chia sẻ với các nhà quản lý, nhà khoa học và các hãng thông tấn báo chí tại diễn đàn, GS.TS. Trần Tuấn Anh - Phó Chủ tịch VAST cho rằng Việt Nam định hướng tiếp cận công nghệ lượng tử theo trọng tâm thông qua phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, tăng cường hạ tầng nghiên cứu dùng chung và đẩy mạnh hợp tác với các trung tâm khoa học quốc tế; thay vì dàn trải hay chạy đua toàn diện với các cường quốc công nghệ. Đây là phương thức từng bước hình thành năng lực nội sinh trong một lĩnh vực khó, có chu kỳ đầu tư dài và yêu cầu cao về tri thức nền tảng.
Trong những năm gần đây, công nghệ lượng tử đang trở thành một trong những lĩnh vực cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Nhiều quốc gia đã xây dựng chương trình quốc gia về lượng tử với quy mô đầu tư lớn nhằm phát triển các công nghệ như máy tính lượng tử, truyền thông lượng tử, cảm biến lượng tử và mật mã hậu lượng tử.
Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, đằng sau các công nghệ này là cả một nền khoa học nền tảng rất sâu về vật lý lượng tử, vật liệu lượng tử và các hệ lượng tử nhiều hạt. Chính vì vậy, cộng đồng khoa học quốc tế hiện không tiếp cận công nghệ lượng tử đơn thuần dưới góc độ "máy tính lượng tử", mà theo hướng phát triển đồng thời cả nghiên cứu cơ bản và công nghệ ứng dụng.
Các hướng nghiên cứu như vật liệu topo lượng tử, các hệ điện tử tương quan mạnh, quantum geometry, quang tử lượng tử hay các trạng thái vật chất lượng tử mới hiện được xem là nền tảng khoa học cho sự phát triển của máy tính lượng tử, truyền thông lượng tử và các công nghệ lượng tử thế hệ tiếp theo.
Tô Hội