Vụ nổ mỏ than ở Trung Quốc cho thấy điều gì?

một giờ trướcBài gốc

Trong bức ảnh do hãng thông tấn Tân Hoa Xã công bố, các nhân viên cứu hộ chuẩn bị xuống hầm mỏ than sau vụ nổ tại mỏ than Liushenyu thuộc thành phố Changzhi, huyện Qinyuan, tỉnh Sơn Tây, miền bắc Trung Quốc vào thứ Bảy, ngày 23/5/2026.

Mỏ Liushenyu thuộc sở hữu tư nhân, nằm trong vùng vành đai than của tỉnh Sơn Tây, chủ yếu sản xuất than cốc, có nghĩa là nó có thể cung cấp cho các nhà máy thép chứ không phải các nhà máy điện. Là một cơ sở sản xuất quy mô trung bình, nó chỉ sản xuất một phần nhỏ tổng sản lượng hàng năm của khu vực.

Nhưng vụ nổ đêm thứ Sáu, khiến ít nhất 82 người thiệt mạng, đã gây ra một phản ứng vượt xa quy mô của chiến dịch đó.

Vụ tai nạn đã gây ra một chiến dịch cứu hộ quy mô lớn với hàng trăm nhân viên cứu hộ, những lời hứa về một cuộc điều tra “không khoan nhượng” và sự can thiệp từ Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cùng các quan chức cấp cao. Việc tăng cường giám sát ngay lập tức gần như chắc chắn sẽ xảy ra - có khả năng đe dọa sản lượng than nói chung trong ngắn hạn, sản lượng điện và những nỗ lực của Bắc Kinh nhằm ưu tiên an ninh năng lượng.

Những sự cố mỏ nghiêm trọng như vậy thường dẫn đến “các cuộc kiểm tra an toàn trên toàn quốc và việc thực thi pháp luật nghiêm ngặt hơn”, theo David Fishman, một chuyên gia cấp cao tại Tập đoàn Lantau có trụ sở tại Thượng Hải.

Theo đài truyền hình nhà nước CCTV, dẫn lời các quan chức địa phương, các cuộc điều tra sơ bộ cho thấy có “những vi phạm nghiêm trọng” tại mỏ Liushenyu. Báo Shanxi Daily đưa tin hôm Chủ nhật rằng chính quyền khu vực đã triển khai các nỗ lực kiểm tra và khắc phục rộng rãi hơn nhằm vào các rủi ro tại các mỏ than, bao gồm khí gas, nguy cơ rò rỉ nước và điều kiện mái hầm.

Nhưng động thái này diễn ra vào thời điểm nhạy cảm đối với Trung Quốc. Xung đột ở vịnh Ba Tư và việc đóng cửa eo biển Hormuz đã làm gián đoạn việc vận chuyển dầu khí trong gần ba tháng. Trong khi đó, đất nước đang bước vào mùa hè, thời điểm thời tiết nóng hơn làm tăng mức tiêu thụ điện năng.

Bất kỳ sự sụt giảm nào trong sản lượng khai thác than đều có nguy cơ làm thắt chặt nguồn cung và đẩy giá năng lượng lên cao, hoặc trong trường hợp xấu nhất, buộc ngành công nghiệp này phải cắt giảm sản lượng điện tương tự như những gì đã từng gây chấn động nền kinh tế Trung Quốc trong quá khứ.

Trung Quốc bắt đầu năm với lượng dự trữ than dồi dào đến mức có thể coi là dư thừa. Sản lượng than toàn quốc đã giảm trong 8 trong 9 tháng qua, bao gồm cả tháng 4, chủ yếu là do nguồn cung dư thừa.

Nhưng cán cân đó có nguy cơ bị phá vỡ, khi cuộc chiến với Iran đẩy giá khí đốt tự nhiên hóa lỏng lên cao và giảm nhập khẩu, tạo thêm áp lực buộc than đá phải tiếp tục gánh vác phần lớn nhu cầu sản xuất điện nhiệt của đất nước.

Trong nhiều năm qua, chính phủ của ông Tập Cận Bình đã tập trung khai thác tối đa nguồn dự trữ than dồi dào của Trung Quốc để giảm sự phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu. Sản lượng than đạt mức cao kỷ lục vào năm ngoái - tăng 30% so với một thập kỷ trước - và vẫn là xương sống của hệ thống điện quốc gia, hỗ trợ cho nỗ lực rộng lớn hơn nhằm điện khí hóa mọi thứ, từ ô tô đến công nghiệp. Than trong nước thậm chí còn được sử dụng làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất hóa chất, dầu khí.

Nhưng nỗ lực đảm bảo an ninh năng lượng và sản xuất trong nước đã buộc các mỏ phải cân bằng giữa các ưu tiên cạnh tranh: duy trì tốc độ tăng trưởng nguồn cung chóng mặt trong khi vẫn phải sử dụng quá tải các cơ sở vật chất và thiết bị. Và điều đó không chỉ giới hạn ở than nhiệt điện: Báo Bắc Kinh đưa tin mỏ Liushenyu có thể đã có quá nhiều công nhân làm việc dưới lòng đất, một số người không có thiết bị định vị GPS để hỗ trợ công tác cứu hộ.

“Có khả năng các quan chức địa phương sẽ phải chịu trách nhiệm và nếu vậy, họ có thể bị bêu xấu công khai và bị truy tố”, Rana Mitter, nhà sử học và chủ nhiệm ghế ST Lee về quan hệ Mỹ-Á tại Trường Harvard Kennedy, cho biết.

Trung Quốc đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực an toàn, và các nghiên cứu cho thấy tần suất và quy mô các vụ tai nạn mỏ than đã giảm trong thập kỷ qua.

Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn chưa giải quyết được các vấn đề cấu trúc, theo Mary Gallagher, giáo sư về các vấn đề toàn cầu tại Đại học Notre Dame - bao gồm các động lực sai lệch và một hệ thống trừng phạt các quan chức địa phương vì các vấn đề phát sinh, thay vì chính phủ trung ương.

Khi sản xuất được ưu tiên hàng đầu, chính quyền địa phương có thể bị mắc kẹt giữa định hướng kinh tế của Bắc Kinh và các tiêu chuẩn an toàn của nước này.

“Đây là tình huống tiến thoái lưỡng nan”, Gallagher nói. “Rất có thể trong trường hợp này, chính quyền địa phương đã làm ngơ vì rõ ràng mỏ này đã có những vấn đề về an toàn trước khi xảy ra tai nạn.”

Phải thừa nhận rằng, một số khía cạnh trong phản ứng chính thức đã được cải thiện. Bắc Kinh đã tìm ra những phương pháp ít gây gián đoạn hơn. Ngay cả sau thảm họa lớn gần đây nhất - vụ sạt lở đất năm 2023 tại một mỏ ở Nội Mông khiến 53 người thiệt mạng - các quan chức đã phản ứng bằng cách tập trung vào phòng ngừa tai nạn, chứ không phải là ảnh hưởng đến sản lượng chung. Vào thời điểm đó, sản lượng của Trung Quốc đang tăng nhanh và mỏ đã được khởi động lại để giúp tăng sản lượng.

Hiện vẫn chưa rõ liệu mỏ Liushenyu có gây ra phản ứng tương tự trong phạm vi giới hạn hay không, mặc dù nó sản xuất than cốc và chỉ chiếm 0,1% tổng sản lượng than hàng năm của Sơn Tây. Năm ngoái, mỏ này đã bị chính quyền địa phương xử phạt hai lần vì vi phạm an toàn.

Theo báo cáo của công ty tư vấn MySteel của Trung Quốc, tất cả 25 mỏ than ở huyện Qinyuan, tỉnh Sơn Tây, nơi xảy ra vụ nổ, hiện đã tạm ngừng sản xuất, trong đó có hai mỏ than nhiệt điện. Các mỏ khác trong khu vực Changzhi rộng lớn hơn cũng đã bắt đầu ngừng hoạt động, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung tạm thời, báo cáo cho biết thêm.

“Chúng tôi sẽ tăng cường giám sát các hoạt động khai thác mỏ, trấn áp việc làm giả hoặc xóa bỏ hình ảnh giám sát và đẩy mạnh kiểm tra các khu vực làm việc bí mật”, ông Zhang Wenbo, Giám đốc Cục Quản lý Khẩn cấp thành phố Trường Trị, cho biết tại một cuộc họp báo tối thứ Bảy.

Thị trưởng thành phố đã gửi lời xin lỗi tới gia đình các nạn nhân và cam kết sẽ truy cứu trách nhiệm những người gây ra vụ tai nạn.

Nh.Thạch

AFP

Nguồn PetroTimes : https://nangluongquocte.petrotimes.vn/vu-no-mo-than-o-trung-quoc-cho-thay-dieu-gi-741329.html