Xử lý nước thải đô thị: Ưu tiên nguồn lực đầu tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số

2 giờ trướcBài gốc

Hà Nội đang tăng tốc triển khai các dự án thoát nước, xử lý nước thải. Ảnh: Nguyễn Hài

Hạ tầng chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn

Theo báo cáo của Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), giai đoạn 2022-2025 đã ghi nhận nhiều chuyển biến bước đầu trong phát triển hạ tầng kỹ thuật theo hướng xanh, thông minh, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhiều địa phương đã quan tâm đầu tư các công trình thoát nước, chống ngập và xử lý nước thải, nhất là tại các đô thị lớn và khu vực chịu tác động của biến đổi khí hậu. Theo thống kê, cả nước có khoảng 90 nhà máy xử lý nước thải tập trung đang vận hành tại các đô thị với tổng công suất thiết kế gần 1,8 triệu m3/ngày.

Dù ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cho rằng, quá trình phát triển hạ tầng kỹ thuật theo hướng tăng trưởng xanh vẫn còn nhiều hạn chế.

Trong đó, hệ thống hạ tầng kỹ thuật tại nhiều đô thị chưa đồng bộ; hạ tầng chống chịu biến đổi khí hậu còn thiếu; tỷ lệ thu gom, xử lý nước thải đô thị còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Theo số liệu của Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom và xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường hiện mới đạt khoảng 18,5%.

Tốc độ đô thị hóa nhanh trong khi hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống thoát nước, chưa theo kịp. Bên cạnh đó, công tác quy hoạch và đầu tư theo quy hoạch được duyệt còn hạn chế; hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về thoát nước chưa đầy đủ; giá dịch vụ thoát nước chưa thống nhất; nhu cầu đầu tư phát triển hệ thống thu gom, xử lý nước thải ngày càng lớn, trong khi nguồn lực còn hạn chế. Chưa kể, nhiều hệ thống hạ tầng thoát nước đô thị hiện vẫn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu chống ngập…

Tại Hà Nội, các dự án xử lý nước thải vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu khiến lượng lớn nước thải đô thị chưa được xử lý trước khi xả thải ra môi trường. Ảnh: N.Lộc

“Tình trạng ô nhiễm nước thải, ngập úng ở đô thị xuất hiện thường xuyên, không chỉ ảnh hưởng tới giao thông, sinh hoạt và sản xuất của người dân mà còn gây thiệt hại kinh tế lớn, ảnh hưởng đến hình ảnh, chất lượng sống và khả năng phát triển bền vững của các đô thị. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về các giải pháp tổng thể, đồng bộ” - ông Tạ Quang Vinh nhấn mạnh.

Giải pháp để tái sử dụng nguồn nước thải đô thị

Không chỉ hướng đến xử lý nước thải đô thị, các chuyên gia còn nhìn nhận, đây là nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng để phục vụ ngành nông nghiệp.

Tại Hội thảo với chủ đề “Hướng tới các thành phố bền vững: Các giải pháp tối ưu hóa nguồn nước đô thị phục vụ sản xuất nông nghiệp” do Trường Đại học Văn Lang phối hợp tổ chức mới đây, các chuyên gia cho rằng, các đô thị cần từng bước thay đổi cách tiếp cận trong quản lý tài nguyên nước, xem nước thải là một phần của chu trình tuần hoàn mới thay vì là điểm kết thúc của quá trình sử dụng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý việc mở rộng các mô hình tái sử dụng nước đòi hỏi phải giải quyết đồng thời nhiều thách thức như công nghệ xử lý, các yếu tố như an toàn sức khỏe cộng đồng, khả năng vận hành lâu dài và kiểm soát rủi ro môi trường…

Đặc biệt, với 750 nhà máy cấp nước sinh hoạt tập trung tại đô thị, trong khi chỉ có khoảng 90 nhà máy xử lý nước thải là chưa tương xứng, dẫn đến quá tải trong việc xử lý. Điều này cho thấy nhu cầu đầu tư phát triển hệ thống thu gom và xử lý nước thải ngày càng cấp thiết.

Theo dự báo, từ nay đến năm 2030, nhu cầu đầu tư cho cấp thoát nước của Việt Nam khoảng 8,8 tỷ USD, trong đó hơn 68% dành cho hoạt động thu gom và xử lý nước thải đô thị, khoảng 13% cho cấp nước đô thị, còn lại dành cho cấp nước và nước thải nông thôn.

Ông Tạ Quang Vinh - Cục trưởng Cục Kết cấu Hạ tầng xây dựng - cho biết, về nguồn vốn đầu tư cho thoát nước và xử lý nước thải chủ yếu từ nguồn ngân sách nhà nước, nguồn vốn ODA, chưa tương xứng nhu cầu thực tế. Giá dịch vụ thoát nước thấp, chưa tạo động lực để huy động tư nhân đầu tư vào hệ thống thu gom và xử lý nước thải. Mạng lưới thoát nước và nhà máy xử lý nước thải đầu tư không đồng bộ cho nên không khai thác hết công suất thiết kế nhà máy xử lý nước thải, giảm hiệu quả đầu tư công trình.

Hiện nay, nguồn vốn ngân sách nhà nước còn hạn chế, chưa huy động được nguồn lực tư nhân đầu tư vào lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải do giá dịch vụ thoát nước không đủ chi phí thu hồi vốn đầu tư.

Các chuyên gia đề nghị cần tăng cường đầu tư và hoàn thiện đồng bộ hệ thống thoát nước, bổ sung nguồn vốn từ ngân sách Trung ương và địa phương và huy động nguồn lực xã hội hóa thông qua các hình thức đối tác công - tư (PPP).

Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, tách riêng nước mưa, nước thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đảm bảo tính bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu.

Liên quan đến vấn đề này, lãnh đạo Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tăng cường phối hợp với Bộ Xây dựng và UBND các tỉnh, thành phố trong rà soát quy hoạch, xác định khu vực ô nhiễm trọng điểm để ưu tiên đầu tư.

Đồng thời, đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi xả thải trái phép ra môi trường nước mặt; đề xuất Chính phủ bổ sung nguồn vốn sự nghiệp môi trường và vốn ODA cho các dự án cải thiện thoát nước, xử lý nước thải đô thị.

Ở góc độ địa phương, ông Lê Văn Du - Trưởng phòng Quản lý hạ tầng cấp thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) - nhấn mạnh: “Hệ thống thoát nước không chỉ dừng lại ở việc “tiêu nước” mà cần chuyển sang tư duy “giữ nước - chứa nước - tái sử dụng nước” và thành phố đang tập trung nguồn lực để thực hiện theo định hướng này, đảm bảo mục tiêu hướng đến lâu dài của các công trình.

Tại Hà Nội, cả thành phố đang “chạy đua” với các dự án chống ngập với tổng vốn gần 5.600 tỷ đồng để kịp hoàn thành trước mùa mưa 2026. Trong đó, xây dựng không gian ngầm với các bể điều tiết nước được kỳ vọng sẽ giúp giảm ngập úng, hướng tới phát triển đô thị đa tầng bền vững.

Tăng cường ứng dụng công nghệ số vào xử lý nước thải

Bên cạnh nỗ lực của các Bộ, ngành, địa phương trong việc chú trọng đầu tư các công trình, dự án xử lý nước thải, việc đảm bảo nguồn dữ liệu được liên thông, cũng như đủ khả năng đánh giá, dự báo đang được các ngành đặt ra. Thực tiễn cho thấy, dữ liệu hạ tầng kỹ thuật đô thị hiện còn phân tán, chưa được chuẩn hóa và thiếu đồng bộ giữa các ngành, lĩnh vực và địa phương, năng lực ứng dụng công nghệ số và nhân lực quản lý dữ liệu tại một số địa phương chưa đáp ứng yêu cầu. Điều này đang gây ảnh hưởng đến công tác phối hợp xử lý nước thải đô thị.

Do đó, các chuyên gia cho rằng, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và hệ thống thông minh trong quản lý hạ tầng, coi đây là bước đi quan trọng để chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra mưa lớn.

“Bộ Xây dựng đã từng bước triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành trong lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật đô thị; đồng thời vận hành thử nghiệm cơ sở dữ liệu cấp nước sạch và thoát nước đô thị” - ông Vinh cho biết.

Việc tăng cường đầu tư nguồn lực một cách đồng bộ sẽ giúp nâng cao hiệu quả các công trình xử lý nước thải, thoát nước trong tương lai.

Từ góc độ quản lý nhà nước về môi trường, Cục Môi trường cho biết, hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã bước đầu xây dựng và đang rà soát, cập nhật cơ sở dữ liệu môi trường Quốc gia, trong đó có quản lý các thông tin diễn biến chất lượng nước các lưu vực sông trên địa bàn thành phố Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cũng như các nguồn thải phát sinh nước thải ra hệ thống Bắc hưng Hải và các lưu vực sông Nhuệ - Đáy, Đồng Nai.

Trực tiếp nghiên cứu về việc biến nước thải đô thị để tái sử dụng trong nông nghiệp, TS. Nguyễn Đăng Khoa (Trường Đại học Văn Lang) cho rằng, điều đòi hỏi yêu cầu về công nghệ, cũng như nguồn lực khá lớn và cần có sự quyết tâm, chung tay của các ngành, địa phương. “Đây là xu thế không thể đảo ngược nhằm đảm bảo xử lý hiệu quả vấn đề ô nhiễm, cũng như mang lại giá trị kinh tế to lớn, nếu được áp dụng hiệu quả” - TS. Nguyễn Đăng Khoa cho biết.

Lãnh đạo Tổng Công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị - đơn vị đang triển khai thi công nhiều công trình chống ngập, xử lý nước thải trên địa bàn TP. Hà Nội cho biết, đơn vị đang nỗ lực đẩy nhanh tiến độ lắp đặt các đốt bể đúc sẵn, phối hợp chặt chẽ giữa chủ đầu tư, đơn vị giám sát và thiết kế để đưa công trình vào sử dụng. Điểm nhấn đáng chú ý các các công trình hoàn thiện sẽ được tích hợp, ứng dụng công nghệ để quản lý thông minh, cũng như xử lý nguồn nước thải tại chỗ, từ đó hạn chế tối đa ảnh hưởng đến môi trường…

Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng kiến nghị tiếp tục ưu tiên đầu tư cho các dự án cấp nước an toàn, thoát nước, chống ngập và xử lý nước thải đô thị; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế, huy động nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi và hỗ trợ kỹ thuật phục vụ phát triển hạ tầng kỹ thuật xanh, thông minh và chống chịu biến đổi khí hậu.

N.LỘC

Nguồn Kiểm Toán : https://baokiemtoan.vn/bai-viet/xu-ly-nuoc-thai-do-thi-uu-tien-nguon-luc-dau-tu-day-manh-ung-dung-cong-nghe-s