Một góc dự án điện mặt trời Mũi Né tại Lâm Đồng. Ảnh: Hoàng Anh.
Các dự án điện vi phạm thoát hiểm
UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết đang triển khai các nội dung xử lý đối với những dự án được nêu trong kết luận của Thanh tra Chính phủ cuối năm 2023, trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 233/NQ-CP của Chính phủ ban hành tháng 12/2024.
Trong nhóm này, trọng tâm là 6 dự án điện gió nằm trong khu vực quy hoạch khoáng sản bô-xít và 14 dự án điện gió, điện mặt trời có vị trí chồng lấn với khu vực dự trữ khoáng sản titan theo quy hoạch.
UBND tỉnh cho biết, liên quan 20 dự án nêu trên, Cơ quan An ninh điều tra (Bộ Công an) đã có kết luận không khởi tố vụ án hình sự. Trên cơ sở đó, việc xem xét tháo gỡ khó khăn cho các dự án năng lượng tái tạo và thủy điện tại địa phương được thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành và định hướng tại Nghị quyết 233 của Chính phủ.
Đối với các trường hợp chồng lấn quy hoạch phát triển năng lượng và quy hoạch khoáng sản bô-xít, titan, tỉnh Lâm Đồng kiến nghị Bộ Công thương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và môi trường để sớm có hướng dẫn, giải pháp xử lý, tạo cơ sở cho địa phương triển khai thống nhất.
Kết luận thanh tra nêu rõ, ngày 21/2/2023, cơ quan thanh tra đã có văn bản chuyển các vụ việc đến Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an để xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.
Trong đó, có việc quản lý, sử dụng đất thực hiện đầu tư xây dựng các dự án điện mặt trời, điện gió trên đất quy hoạch dự trữ khoáng sản quốc gia, quy hoạch phân vùng thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng titan tại tỉnh Bình Thuận (cũ) cũng như quản lý, sử dụng đất thực hiện đầu tư xây dựng các dự án điện gió chồng lấn lên quy hoạch phân vùng thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng bô-xít tại tỉnh Đắk Nông.
Sau khi thực hiện sáp nhập địa giới hành chính, 20 dự án nêu trên được xác định thuộc địa bàn tỉnh Lâm Đồng hiện tại.
“Đè” trên đất mặt khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia tại Bình Thuận có thể kể tới các dự án điện gió Hòa Thắng 1.2, Thái Hòa, Đại Phong, Hồng Phong 1, Phú Lạc – giai đoạn 2, Phong điện 1 và điện mặt trời Hồng Phong 1A, Hồng Phong 1B, Hồng Phong 5.2, Hàm Kiệm 1, ĐMT Mũi Né, Hàm Kiệm, Hồng Phong 4.
Còn tại Đắk Nông, đầu tư xây dựng dự án chồng lấn quy hoạch bô-xít là thực trạng diễn ra tại một số nhà máy điện gió như Nam Bình 1, Đắk Hòa và Đắk N’Drung.
Bên cạnh vấn đề quy hoạch, tỉnh cũng phản ánh khó khăn về dòng tiền của một số dự án điện mặt trời đã hoàn thành đầu tư, vận hành và phát điện thương mại trên địa bàn nhưng hiện chưa được thanh toán đầy đủ tiền điện.
Cụ thể, UBND tỉnh đề nghị Bộ Công thương chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) xem xét, có giải pháp tháo gỡ vướng mắc tài chính đối với chín dự án điện mặt trời và điện gió đang trong tình trạng tạm dừng thanh toán tiền điện trong giai đoạn từ tháng 8–9/2023 đến ngày 15/7/2025.
Theo tổng hợp của địa phương, tổng số tiền thanh toán đang được các chủ đầu tư phản ánh chưa được chi trả lên tới gần 4.540 tỷ đồng. Trong đó có bảy dự án điện mặt trời (Hồng Phong 4, Mũi Né, Hồng Liêm 3, Hồng Phong 1A, Hồng Phong 1B, Hàm Kiệm 1, Hồng Phong 5.2) và hai dự án điện gió (Đại Phong và Đắk Hòa).
Điện gió ngoài khơi và bài toán quy hoạch không gian biển
Song song với việc xử lý các dự án đã triển khai, Lâm Đồng cũng đang theo dõi sát diễn biến liên quan đến các đề xuất đầu tư điện gió ngoài khơi (ĐGNK) tại khu vực Nam Trung Bộ.
Theo UBND tỉnh, đến nay đã ghi nhận nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước gửi hồ sơ đề xuất dự án ĐGNK, đề nghị giao khu vực biển để thực hiện khảo sát, đánh giá tài nguyên gió và điều kiện tự nhiên.
Danh sách các đơn vị đề xuất bao gồm Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, Công ty TNHH Xuân Thiện Ninh Bình (Tập đoàn Xuân Thiện), Tập đoàn Sumitomo (Nhật Bản), Công ty TNHH Pacifico Energy Việt Nam, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam (PTSC) và Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam).
UBND tỉnh Lâm Đồng dự báo trong thời gian tới có thể tiếp tục xuất hiện thêm các đề xuất nghiên cứu, phát triển dự án ĐGNK, trong đó tiềm ẩn khả năng chồng lấn về khu vực đề xuất khảo sát giữa các nhà đầu tư.
Theo phản ánh của địa phương, một số trường hợp có sự giao thoa về phạm vi đề xuất giữa các nhóm nhà đầu tư, như giữa Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô và liên danh PTSC – Petrovietnam với Công ty Enterprize Energy Pte. Ltd. (đơn vị đang đề xuất nghiên cứu dự án điện gió Thăng Long Wind), hay giữa Sumitomo và Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, giữa Xuân Thiện Ninh Bình và Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, giữa Petrovietnam và Xuân Thiện Ninh Bình.
Từ góc độ quản lý địa phương, UBND tỉnh cho rằng đối với các dự án ĐGNK, một trong những vấn đề then chốt là việc xác định vị trí các trạm biến áp 500kV khu vực Nam Trung Bộ (đã được đưa vào Quy hoạch điện VIII điều chỉnh), nhằm gom công suất từ ngoài khơi đưa lên bờ, cùng với quy hoạch các tuyến đường dây truyền tải 500–220kV đấu nối vào hệ thống điện quốc gia.
Trên cơ sở đó, tỉnh kiến nghị Bộ Công thương giao EVN sớm tổ chức khảo sát, xác định cụ thể vị trí các trạm biến áp và hướng tuyến các đường dây truyền tải, làm căn cứ để tích hợp vào các quy hoạch liên quan, hạn chế nguy cơ chồng lấn hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai.
Ngoài ra, UBND tỉnh Lâm Đồng cũng đề xuất các bộ, ngành liên quan gồm Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và môi trường, Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng về sự cần thiết của việc giao một cơ quan đầu mối chủ trì nghiên cứu, xác định cụ thể khu vực, vị trí và phạm vi từng dự án điện gió ngoài khơi theo danh mục đã được phê duyệt trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh ban hành tháng 4/2025.
Theo lý giải của địa phương, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và Kế hoạch thực hiện quy hoạch ban hành tháng 5/2025 hiện mới xác định các dự án ĐGNK theo tên vùng, chưa làm rõ địa điểm cụ thể tại từng địa phương thuộc khu vực Nam Trung Bộ, cũng như chưa xác định tọa độ, ranh giới không gian biển cho từng dự án.
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định tổng công suất các dự án ĐGNK khu vực Nam Trung Bộ là 4.300MW. Trong đó, giai đoạn 2025–2030 dự kiến đưa vào vận hành 2.000MW, phân bổ cho các khu vực Nam Trung Bộ 1.1, 1.2, 1.3 và 2.1; giai đoạn 2031–2035 bổ sung thêm 2.300MW, gồm Nam Trung Bộ 1.4 (500MW), Nam Trung Bộ 2.2 (500MW) và Nam Trung Bộ 3 (1.300MW).
Ngoài ra, quy hoạch cũng đề cập đến các dự án ĐGNK tiềm năng phục vụ xuất khẩu điện với tổng công suất dự kiến khoảng 8.000–10.000MW, song chưa xác định thời điểm vận hành cụ thể.
Thái Bình