2025 - Năm bùng nổ của khoa học và công nghệ

2 giờ trướcBài gốc

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của khoa học và công nghệ trên thế giới, khi vai trò của đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở nên trung tâm, định hình phát triển kinh tế, năng lực cạnh tranh và quyền lực quốc gia. Việt Nam cũng hòa nhịp cùng xu thế này, với việc xác lập khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột phát triển quốc gia, thúc đẩy đầu tư trọng tâm cho hạ tầng kỹ thuật và nâng cao vị thế công nghệ trên bản đồ quốc tế.

1. Nghị quyết 57: Cú hích đưa khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng

Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết được xem như một “cuộc cách mạng” về tư duy phát triển, đặt khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào vị trí động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế – xã hội.

Bước sang năm 2025, Nghị quyết 57 nhanh chóng được triển khai đồng bộ trên toàn hệ thống chính trị. Quốc hội ban hành Nghị quyết 193 về cơ chế, chính sách đặc thù; Chính phủ ban hành Nghị quyết 03 với chương trình hành động cụ thể. Hàng loạt luật, nghị định, thông tư liên quan lần lượt ra đời, trong đó Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo (thông qua tháng 6/2025) được kỳ vọng sẽ mở đường cho những đột phá chiến lược.

Cùng với đó, Chính phủ công bố Danh mục công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược; Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo, đưa Việt Nam trở thành một trong số ít quốc gia sớm xây dựng khung pháp lý toàn diện cho AI. Ngày 1/3, việc hợp nhất Bộ Thông tin và Truyền thông với Bộ Khoa học và Công nghệ theo Nghị định 55 đánh dấu bước tái cấu trúc quan trọng, tạo sự kết nối chặt chẽ giữa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong quá trình vận hành bộ máy mới, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố hệ giá trị cốt lõi, phương châm hành động và ra mắt logo mới, thể hiện tinh thần đổi mới, tự chủ trong kỷ nguyên số. Sau 9 tháng lãnh đạo, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đặt ra những mục tiêu cụ thể về đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào tăng trưởng GDP, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách làm, lấy hiệu quả và tác động thực chất làm thước đo.

"Khoa học công nghệ hưng thịnh thì quốc gia mới hưng thịnh. Khoa học công nghệ mạnh thì quốc gia mới mạnh. Một quốc gia muốn trở thành cường quốc thì phải là cường quốc khoa học công nghệ.", Bộ trưởng nhấn mạnh

2. 11 nhóm công nghệ chiến lược, hướng tới tự chủ và đột phá

Ngày 12/6/2025, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định 1131, xác lập Danh mục 11 nhóm và 35 sản phẩm công nghệ chiến lược, đánh dấu bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển khoa học và công nghệ quốc gia. Đây là những công nghệ then chốt Việt Nam ưu tiên phát triển để tự chủ, đổi mới và hội nhập quốc tế, từ trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, blockchain, robot, thiết bị bay không người lái, đến chip bán dẫn, y – sinh học tiên tiến, năng lượng – vật liệu mới, an ninh mạng và công nghệ không gian – vũ trụ.

Quyết định khẳng định chọn lọc trọng tâm, tập trung nguồn lực vào những công nghệ có tác động chiến lược, thúc đẩy các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp triển khai nhanh các sản phẩm tiên phong, đồng thời đi kèm chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao và hợp tác quốc tế. Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam làm chủ các công nghệ trọng điểm như AI, IoT, điện toán lượng tử, 5G/6G, blockchain, bán dẫn và các công nghệ mới nổi khác, góp phần giải quyết các bài toán lớn của đất nước và nâng tầm năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia.

3. Bứt phá hạ tầng số: Internet nhanh kỷ lục, 5G phủ sóng toàn quốc

Quý I/2025, tốc độ Internet Việt Nam bật tăng mạnh, đưa vị trí cố định và di động lần lượt lên thứ 8 và 14 toàn cầu, cao nhất từ trước đến nay. Thành tựu này là kết quả nỗ lực đồng bộ từ cơ quan quản lý và doanh nghiệp, hiện thực hóa mục tiêu hạ tầng số hiện đại, băng thông siêu rộng theo Nghị quyết 57.

Viettel dẫn đầu với 30.000 trạm 5G, phủ sóng 90% diện tích ngoài trời và 70% trong nhà, làm chủ công nghệ 5G Open RAN cùng hệ sinh thái “Make in Vietnam”. Bên cạnh đó, hạ tầng cáp quang biển và đất liền mới, công nghệ Wi-Fi 7, XGS-PON và các gói Internet 1 Gbps giá hợp lý đã góp phần đưa Việt Nam tiến gần mục tiêu phổ cập kết nối tốc độ cao, thúc đẩy kinh tế số và xã hội số.

Tốc độ Internet tăng vọt mạng 5G hiện đại đánh dấu bước ngoặt quan trọng, khẳng định Việt Nam trên bản đồ công nghệ toàn cầu. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã đặt mục tiêu đến 2030, Việt Nam có 15 tuyến cáp quang biển quốc tế với dung lượng thiết kế đạt 350 Tbps, trong đó hai tuyến do Việt Nam làm chủ, cùng hai tuyến cáp quang đất liền quốc tế; 100% người sử dụng có khả năng truy nhập với tốc độ 1 Gbps, mạng 5G phủ đến 99% dân số.

4. Ban hành Nghị quyết về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa

Ngày 9/9/2025, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc ký ban hành Nghị quyết 5/2025, chính thức triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam trong 5 năm. Nghị quyết đặt nền tảng cho một thị trường minh bạch, an toàn, có kiểm soát, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, đồng thời mở ra cơ hội huy động vốn linh hoạt cho doanh nghiệp thông qua việc “token hóa” tài sản vật lý.

Thí điểm bao gồm chào bán, phát hành, giao dịch và lưu ký tài sản mã hóa, yêu cầu tất cả giao dịch thực hiện bằng Đồng Việt Nam và tuân thủ các quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu. Nghị quyết cũng quy định chặt chẽ về điều kiện cấp phép cho tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, đảm bảo năng lực công nghệ, quản trị rủi ro và nhân sự chuyên môn cao.

Việc ban hành Nghị quyết đánh dấu bước đi tiên phong của Việt Nam trong việc xây dựng hành lang pháp lý cho thị trường tài sản số, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tài chính số và chuyển đổi số quốc gia, hướng tới một hệ sinh thái đầu tư minh bạch, hiện đại và hội nhập quốc tế.

5. "Sửa thận ngoài cơ thể” rồi ghép lại thành công

Đầu tháng 10, các bác sĩ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã thực hiện ca phẫu thuật hiếm gặp: lấy thận có khối phình động mạch ra ngoài cơ thể để tái tạo mạch máu, rồi ghép trở lại cho bệnh nhân 37 tuổi. Khối phình gần 5cm ở rốn thận khiến việc tái tạo ngay trong cơ thể là bất khả thi, và trước đó bệnh nhân từng được khuyến cáo cắt bỏ thận.

Ê kíp gồm bác sĩ hai chuyên khoa Tiết niệu và Phẫu thuật mạch máu phối hợp chặt chẽ trong ca mổ gần 4 giờ, chỉ có 30 phút “vàng” để bảo vệ thận khi không được tưới máu. Khối phình được xử lý bằng đoạn tĩnh mạch tự thân, thận sau đó được ghép lại thành công, hoạt động bình thường, bệnh nhân hồi phục nhanh mà không cần dùng thuốc chống thải ghép.

Thành công này đánh dấu bước tiến đột phá trong phẫu thuật tiết niệu – mạch máu tại Việt Nam, mở ra hướng điều trị bảo tồn thận cho các ca tổn thương mạch máu phức tạp, thay vì cắt bỏ hoàn toàn như trước đây.

6. Triển lãm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Mới đây tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia, Triển lãm thành tựu Đất nước nhân kỷ niệm 80 năm Quốc khánh đã thu hút 28 bộ, 34 địa phương và hơn 110 doanh nghiệp với hơn 230 gian hàng trên diện tích 90ha. Đây là sự kiện quy mô lớn, trưng bày gần 100 hiện vật, từ vũ khí, thiết bị thời chiến, máy điện báo, đến vệ tinh Vinasat-1, lò phản ứng hạt nhân, thiết bị 5G và các sản phẩm trí tuệ nhân tạo.

Không gian triển lãm Kim Quy và các khu trưng bày công nghệ hiện đại thể hiện khát vọng xây dựng quốc gia dựa trên KHCN. Robot hình người như VinRobotics, Vinmotion, và chó robot tuần tra của Viettel thu hút đông đảo khách tham quan, chứng minh năng lực tự chủ công nghệ Việt Nam. Robot được thiết kế phục vụ công nghiệp, dịch vụ, bảo vệ, vận hành linh hoạt và tương tác thông minh nhờ trí tuệ nhân tạo.

Công nghệ thực tế ảo (VR) giúp người dân trải nghiệm lịch sử sinh động: từ lễ Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945, cung đường Trường Sơn, đến không gian triển lãm hiện đại, tạo sự kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.

Triển lãm còn giới thiệu nhiều thành tựu KHCN khác, từ điện thoại đi đường, ống tre trong chiến tranh, đến mạng 5G, robot giao hàng, phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của Việt Nam trong hơn 80 năm, khẳng định vai trò tiên phong của KHCN trong phát triển kinh tế – xã hội.

7. Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng của Liên hợp quốc

Ngày 25-26/10/2025, Hà Nội trở thành địa danh đầu tiên của Việt Nam gắn với một công ước đa phương toàn cầu khi đăng cai Lễ ký và Hội nghị cấp cao Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, với sự tham dự của hơn 2.500 đại biểu từ 119 quốc gia và vùng lãnh thổ. Ngay tại Lễ mở ký, 72 quốc gia đã ký kết Công ước, mở ra bước ngoặt quan trọng cho hợp tác quốc tế trong phòng ngừa, điều tra và xử lý tội phạm mạng xuyên biên giới.

Công ước Hà Nội ra đời trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng tinh vi, từ tấn công dữ liệu, lừa đảo trực tuyến đến lợi dụng tiền mã hóa, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ USD mỗi năm. Đây không chỉ là một bước tiến pháp lý mang tính toàn cầu, mà còn khẳng định vai trò chủ động, uy tín và năng lực của Việt Nam trong bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và thúc đẩy không gian số an toàn, minh bạch.

Trên cơ sở Công ước, Việt Nam triển khai Chiến lược tổng thể phòng chống tội phạm mạng, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, kết hợp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực lực lượng thực thi. Công ước Hà Nội trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết, hợp tác toàn cầu và khát vọng phát triển an toàn, nhân văn trong kỷ nguyên số, góp phần đưa Việt Nam vào bản đồ các quốc gia tiên phong về an ninh mạng.

8. Mở đường cho điện hạt nhân an toàn và bền vững

Năm 2025, Việt Nam ghi nhận bước chuyển quan trọng trong việc chuẩn bị hạ tầng điện hạt nhân, khi các dự án được Quốc hội thông qua từ cuối 2024 bắt đầu triển khai.

Điện hạt nhân không chỉ đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và công nghiệp công nghệ cao, mà còn góp phần thực hiện cam kết trung hòa carbon. Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi) được thông qua, tạo nền tảng pháp lý mới cho nghiên cứu, ứng dụng và phát triển điện hạt nhân.

Cùng với đó, các chương trình chuẩn bị công nghệ, đào tạo nhân lực chuyên sâu, rà soát quy hoạch và tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đang được tiến hành, đặt nền móng vững chắc cho giai đoạn tiếp theo. Việt Nam cũng mở rộng hợp tác quốc tế, đặc biệt với IAEA, thông qua đánh giá Cơ sở hạ tầng điện hạt nhân tích hợp (INIR), ghi nhận tiến bộ và nhận khuyến nghị quan trọng, minh chứng cam kết phát triển điện hạt nhân an toàn, minh bạch và theo chuẩn quốc tế.

9. Thông qua Luật An ninh mạng 2025 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân

Năm 2025, Quốc hội Việt Nam đã ghi dấu bước ngoặt trong an ninh số khi thông qua Luật An ninh mạng (10/12, hiệu lực 1/7/2026) và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (26/6, hiệu lực 1/1/2026). Đây là những công cụ pháp lý trọng yếu, bảo đảm an toàn mạng, phòng chống tội phạm mạng, bảo vệ nhóm yếu thế, đồng thời tạo môi trường dữ liệu minh bạch, nhân văn và thuận lợi cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

Luật An ninh mạng lần đầu tiên xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể, thống nhất đầu mối điều phối, đồng thời luật hóa các cam kết quốc tế như Công ước Hà Nội, củng cố hợp tác quốc tế trong phòng chống tội phạm mạng. Trong khi đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân thiết lập cơ chế quản lý, kiểm soát và xử lý dữ liệu minh bạch, đồng thời giảm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ, startup, giúp thúc đẩy kinh tế số phát triển đồng bộ, bền vững.

Việc thông qua hai luật này không chỉ thể hiện năng lực quản trị số và hội nhập quốc tế của Việt Nam, mà còn đặt nền móng vững chắc cho đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, bảo vệ quyền riêng tư và nâng cao nhận thức cộng đồng về an ninh mạng.

10. Quốc hội thông qua hàng loạt đạo luật quan trọng, tạo khung pháp lý cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, báo chí và truyền thông

Năm 2025, Quốc hội Việt Nam đã thông qua một loạt đạo luật nền tảng, thiết lập khung pháp lý toàn diện cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, báo chí – truyền thông và kinh tế số. Loạt luật mới và sửa đổi quan trọng bao gồm Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Luật Chuyển đổi số; Luật Trí tuệ nhân tạo (AI); Luật Thương mại điện tử, cùng việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Chuyển giao công nghệ,…

Đây là bước chuyển lịch sử, đánh dấu Việt Nam hướng tới một “quốc gia số”, với hệ thống pháp lý đồng bộ, quản lý thông minh không gian số và thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Việc thông qua các đạo luật này mang ý nghĩa chiến lược sâu rộng: tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thay thế các quy định cũ, đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên số; định hình cấu trúc dài hạn quốc gia số, từ hạ tầng số, dữ liệu, đến kinh tế số; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ, nâng cao năng lực công nghệ quốc gia; quản lý AI theo cấp độ rủi ro, khuyến khích tự chủ và phát triển trong nước…

Với những đạo luật này, Việt Nam khẳng định vị thế tiên phong trong kỷ nguyên số hóa, xây dựng môi trường pháp lý bền vững, thúc đẩy KH&CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển báo chí – truyền thông hiệu quả, mở ra thời kỳ tăng trưởng mạnh mẽ cho kinh tế số và công nghiệp ICT.

Hoàng Trang

Nguồn Kinh tế Môi trường : https://kinhtemoitruong.vn/2025-nam-bung-no-cua-khoa-hoc-va-cong-nghe-105023.html