Trong lịch sử Oscar, gần 50 bộ phim đoạt giải Kịch bản xuất sắc nhất là tác phẩm được chuyển thể từ tác phẩm văn học nổi tiếng, bao gồm một số tựa như Oppenheimer, Phía Tây không có gì lạ, Sự im lặng của bầy cừu… Tại Oscar lần thứ 98, 4 trong 10 ứng cử viên nổi bật của hạng mục này đều là câu chuyện được kể lại dựa trên tiểu thuyết.
Trận chiến sau trận chiến
Trận chiến sau trận chiến có sự tham gia của “ông hoàng Hollywood” Leonardo DiCaprio. Ảnh: Penguin Books, Warner Bros.
Trận chiến sau trận chiến (One battle after another) được lấy cảm hứng từ tiểu thuyết Vineland của Thomas Pynchon.
Tác phẩm diễn ra vào mùa hè năm 1984 tại thị trấn hư cấu Vineland ở miền Bắc của California (Mỹ), xoay quanh Zoyd Vineland Wheeler và con gái Prairie. Zoyld đã về hưu. Cuộc sống bình yên của Zoyd bị phá vỡ khi kẻ thù không đội trời chung của ông - công tố viên Brock Vond - tìm đến thị trấn cùng lực lượng vũ trang hạng nặng của Bộ Tư pháp để triệt phá đường dây buôn bán ma túy và truy bắt ông. Câu chuyện đan xen giữa hai dòng thời gian hiện tại và quá khứ (những năm đầu thập niên 1960 và đầu thập niên 1970), mở ra những bí mật về gia đình, chính trị và xã hội…
Đạo diễn Thomas Anderson đã thay đổi cốt truyện, bối cảnh và nhân vật nhằm đáp ứng tính thời sự. Nội dung phim đề cập đến nhiều vấn đề chính trị đáng chú ý những năm gần đây. Điều này giúp Trận chiến sau trận chiến dẫn đầu phòng vé tại Mỹ vào tuần đầu ra mắt và thắng bốn giải Quả cầu vàng. Tác phẩm có sự góp mặt của Leonardo DiCaprio, Sean Penn, Teyana Taylor…
Frankenstein
Frankenstein được tái sinh trên màn ảnh rộng với góc nhìn gần gũi, thân thuộc và cảm xúc hơn. Ảnh: Netflix.
Dựa trên kiệt tác văn học cùng tên của Mary Shelley, Frankenstein là một trong những ứng cử viên nặng ký cho giải Oscar. Phim đạt hơn 29 triệu lượt xem chỉ sau 3 ngày công chiếu, được Hội đồng Phê bình điện ảnh quốc gia Mỹ và Viện phim Mỹ bình chọn là một trong 10 phim hay nhất năm 2025.
Dưới bàn tay của Guillermo del Toro - chủ nhân của 3 giải Oscar, Frankenstein được tái sinh thành câu chuyện về hai linh hồn lạc lối, gắn bó bởi nỗi đau từ sự ra đời của họ. Guillermo del Toro lựa chọn một góc nhìn gần gũi và thân thuộc hơn cho bộ phim: mối quan hệ giữa cha (Victor Frankenstein) và con trai (Sinh vật).
Frankenstein bắt đầu khi Victor Frankenstein còn là cậu bé, thường xuyên bị cha bạo hành. Do đó anh luôn khao khát có thể chứng minh bản thân và vượt qua cha mình - một bác sĩ nổi tiếng.
Victor đã khiến giới y khoa Edinburgh chấn động khi tạo ra “con người” dựa trên những bộ phận của xác chết. Sinh vật tuy có vẻ ngoài xấu xí nhưng hiền lành và chan chứa tình yêu thương, xem Victor như cha của mình. Trái ngược với tham vọng ban đầu, Victor dần cảm thấy sợ hãi và muốn chối bỏ Sinh vật. Điều này khiến nó cảm thấy bị tổn thương, trở nên phẫn uất và tìm cách giết hại những người thân yêu của Victor.
Hamnet
Hamnet tập trung vào gia đình và vợ của đại thi hào William Shakespeare. Ảnh: Focus Features.
Ra mắt vào năm 2020, tiểu thuyết Hamnet của nhà văn Maggie O’Farrell gây chú ý vì cách tiếp cận mới về “nhà viết kịch lỗi lạc nhất thế giới” William Shakespeare. Thay vì xoay quanh Shakespeare, Hamnet tập trung vào gia đình của ông, đặc biệt là người vợ - bà Agnes Hathaway. Trong tiểu thuyết, Shakespeare không được nhắc tên mà chỉ xuất hiện với tư cách gia sư dạy tiếng Latin cho các anh trai của Agnes, anh trai của Aliza, cha của Susanna, Hamnet và Judith…
Bên cạnh mối tình của Shakespeare và vợ, tiểu thuyết khai thác hành trình vượt qua nỗi đau của cả hai sau khi sau khi mất đi người con trai duy nhất là Hamnet. Dựa trên những sự kiện lịch sử, Maggie O’Farrell đào sâu vào đời sống nội tâm và cảm xúc, giúp các nhân vật trở nên chân thực, sống động hơn.
Hamnet chiến thắng hạng mục tiểu thuyết hư cấu của Women’s Prize 2020 và được vinh danh là Tiểu thuyết của năm tại giải thưởng Văn học Dalkey 2021. Bộ phim chuyển thể được biên kịch bởi Maggie O’Farrell và Chlóe Zhao đã đoạt giải People’s Choice tại Liên hoan phim quốc tế Toronto (TIFF) 2025.
Giấc mơ xe lửa
Cuộc sống của Rober Grainier trở nên ảm đảm sau cái chết của vợ và con gái. Ảnh: Netflix.
Giấc mơ xe lửa của Denis Johnson được ví như thiên sử thi thu nhỏ của nước Mỹ với dung lượng chỉ vỏn vẹn 116 trang, kể về cuộc đời của nhân viên đường sắt Robert Grainier.
Tác phẩm mở đầu bằng vụ mưu sát người lao động Trung Quốc, mà nhân vật chính vô tình tham gia gây án. Sự kiện này cùng trải nghiệm đen tối ở thời niên thiếu khiến Robert cảm thấy bản thân bị nguyền rủa, đeo bám bởi bi kịch. Để rồi khi vụ hỏa hoạn nuốt chửng vợ và con gái sơ sinh của Robert, ông hoàn toàn chìm sâu vào cảm giác tội lỗi.
Từ đó, Robert trở thành bóng ma. Ông chứng kiến sự tiến bộ của khoa học công nghệ ở thế kỷ XX trong khi cố gắng níu giữ thế giới cũ, nơi vợ và con gái ông bị mắc kẹt, đang dần biến mất. Bi kịch của Robert gắn liền với những thay đổi dữ dội ở những vùng hoang dã của nước Mỹ. Những trại khai thác gỗ khiến cây cối tan hoang, những tuyến đường sắt như lưỡi dao sắc nhọn cứa vào rừng núi miền Tây nước Mỹ. Nỗi đau của Robert hiện lên như niềm cô đơn của con người và sự bào mòn của thiên nhiên.
Đoàn tàu được sử dụng trong tác phẩm như biểu tượng bất biến của sự tiến bộ. Đoàn tàu là cỗ máy do con người tạo ra, mang đến nền văn minh nhưng cũng lấy đi những điều quan trọng của tâm hồn.
Ra mắt vào năm 2011, Giấc mơ xe lửa được đề cử giải Pulitzer một năm sau đó. Phim chuyển thể từ tiểu thuyết do Clin Bentley đạo diễn, hiện nhận được 3 đề cử tại Oscar 2026.
Trúc Ly