40 năm sau thảm họa hạt nhân Chernobyl

2 giờ trướcBài gốc

Hàng triệu người bị phơi nhiễm phóng xạ, hàng trăm ngàn người buộc phải sơ tán, nhiều vùng đất ô nhiễm sau vụ nổ và sự cố tan chảy vào rạng sáng 26/4/1986 bên trong lò phản ứng số 4 tại nhà máy do Liên Xô xây dựng. Hàng ngàn người đã tử vong vì các bệnh liên quan đến phóng xạ, trong đó có ung thư, dù tổng số người chết và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe vẫn là chủ đề gây tranh luận gay gắt. Một nỗ lực quốc tế trên diện rộng đã dẫn đến việc lắp đặt vòng cung thép và bê-tông vào năm 2016 để che chắn lớp vỏ bọc ban đầu được xây dựng vội vàng vào năm 1986 để phủ hàng tấn mảnh vụn phóng xạ. Tuy nhiên, các quan chức cho biết, hiện lớp niêm phong kín này đã bị thủng. Cho đến nay, chưa có rò rỉ nào được phát hiện, nhưng theo Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu, vòng cung trên cần ít nhất 500 triệu euro để sửa chữa nhằm ngăn ngừa hư hại vĩnh viễn.

Nhân viên Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl tại buổi lễ hôm 26/4/2026 tưởng niệm những người thiệt mạng sau thảm họa hạt nhân năm 1986 Ảnh: Reuters

Nằm cách Kyiv khoảng 100km về phía Bắc, được bao quanh bởi vùng cấm rộng 2.600 km2, nhà máy mà phóng viên Reuters đã đến thăm hôm 22/4/2026 chìm trong bầu không khí tĩnh lặng kỳ lạ trải dài khắp những khu rừng rộng lớn xung quanh. Lực lượng Vệ binh Quốc gia tuần tra khu vực (KV), nơi khoảng 2.250 nhân viên làm việc theo ca kéo dài nhiều ngày để giám sát quá trình tháo dỡ dần dần. Lò phản ứng cuối cùng của nhà máy đã ngừng hoạt động vào năm 2000. Phòng điều khiển của lò phản ứng số 4 giờ đây là không gian tối tăm với những thiết bị thời Liên Xô bị hư hỏng, gỉ sét.

Nhưng trong sự im lặng sau cuộc sơ tán, thiên nhiên bắt đầu hồi phục lại ở vùng đất này. Theo PBS News, bất chấp mọi khó khăn, KV cấm trên đang dần trở thành thiên đường động vật hoang dã phi thường. Các camera ẩn được đặt khắp KV cấm Chernobyl đang ghi lại sự hồi sinh đáng kinh ngạc của động vật hoang dã, mang đến cái nhìn hiếm hoi về cách các hệ sinh thái phục hồi khi sự hiện diện của con người biến mất. Sau vụ nổ năm 1986 gây ra các cuộc sơ tán hàng loạt, toàn bộ các thành phố đã bị bỏ hoang, để lại cảnh quan nhiễm phóng xạ trải dài hàng ngàn ki-lô-mét vuông. Bốn thập kỷ sau, vùng đất từng hoang tàn đó giờ đây tràn đầy sự sống.

Bên kia KV cấm Chernobyl, những con ngựa Przewalski - loài gần như đã tuyệt chủng với thân hình chắc nịch, màu cát và trông gần giống như đồ chơi - giờ đang nhẩn nha gặm cỏ giữa những tòa nhà bỏ hoang khi rừng cây mọc lại trên những con đường cũ. Sói, linh miêu, nai sừng tấm và hươu đỏ cũng đã quay trở lại, cùng với những chú chó thả rông, thậm chí cả gấu nâu - loài đã vắng mặt ở KV này hơn 1 thế kỷ. “Việc Ukraine hiện có một quần thể ngựa sống tự do cũng là điều kỳ diệu” - Denys Vyshnevskyi, nhà khoa học tự nhiên hàng đầu của KV, nói với PBS News. “Thiên nhiên phục hồi tương đối nhanh chóng và hiệu quả”, Vyshnevskyi nói thêm.

Mặc dù vậy, quá trình phục hồi cũng gặp không ít khó khăn, do bức xạ vẫn hiện diện vô hình, trong khi các nhà khoa học tiếp tục quan sát những tác động lâu dài của nó, chẳng hạn như chim bị đục thủy tinh thể và ếch tiến hóa da sẫm màu hơn. Những mối đe dọa mới cũng đã xuất hiện, do hoạt động quân sự những năm gần đây gây thiệt hại cho một số KV trong vùng, giữa lúc cháy rừng có nguy cơ giải phóng các hạt phóng xạ trở lại không khí. “Hầu hết các vụ cháy rừng đều do máy bay không người lái rơi gây ra”, Oleksandr Polischuk - người phụ trách 1 đơn vị chữa cháy trong KV - nói với PBS News.

Nhưng bất chấp tất cả, bức tranh tổng thể lại vô cùng ấn tượng. Với sự can thiệp tối thiểu của con người, KV này tình cờ trở thành khu bảo tồn thiên nhiên, mang lại những hiểu biết quý giá về cách thức hoạt động của hệ sinh thái khi được giữ nguyên trạng. “Đối với những người làm trong lĩnh vực bảo tồn và sinh thái học, đó quả là điều kỳ diệu!”, Vyshnevskyi nói. “Vùng đất này từng được sử dụng rất nhiều cho nông nghiệp, thành phố, cơ sở hạ tầng. Nhưng thiên nhiên đã thực hiện quá trình tái thiết hiệu quả”.

PHẠM HỒNG (Theo Reuters, PBS News)

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/quoc-te/40-nam-sau-tham-hoa-hat-nhan-chernobyl_191986.html