5 nguyên nhân làm tăng nguy cơ sỏi niệu quản và cách phòng ngừa hiệu quả

7 giờ trướcBài gốc

Việc chủ động phòng ngừa sỏi niệu quản đóng vai trò quan trọng không kém điều trị. Điều đáng nói là nhiều yếu tố nguy cơ lại đến từ chính thói quen ăn uống, sinh hoạt hằng ngày của mỗi người.

Nội dung

Nguyên nhân làm tăng nguy cơ sỏi niệu quản

Uống không đủ nước

Chế độ ăn uống thiếu khoa học

Thừa cân, béo phì

Bệnh lý nền

Yếu tố di truyền và bất thường đường tiết niệu

Phòng ngừa sỏi niệu quản hiệu quả

Nguyên nhân làm tăng nguy cơ sỏi niệu quản

Sỏi niệu quản và các loại sỏi đường tiết niệu (bao gồm sỏi thận, sỏi bàng quang, sỏi niệu đạo) hình thành khi nước tiểu bị cô đặc, làm tăng nồng độ các khoáng chất như canxi, oxalat, cystine hoặc acid uric. Đồng thời, khi các chất ức chế kết tinh trong nước tiểu bị suy giảm, các tinh thể dễ dàng lắng đọng và kết dính với nhau tạo thành sỏi.

Trong đa số trường hợp, sỏi niệu quản có nguồn gốc từ thận. Sỏi được hình thành trong thận, sau đó rơi xuống niệu quản và gây đau, tắc nghẽn. Việc hình thành sỏi ngay tại niệu quản là hiếm gặp, chỉ xảy ra khi có các bất thường như hẹp niệu quản, u hoặc túi thừa.

Uống không đủ nước

Đây là nguyên nhân hàng đầu. Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, nước tiểu sẽ trở nên cô đặc, làm tăng nguy cơ kết tinh các khoáng chất tạo sỏi. Tình trạng này càng dễ xảy ra ở những người lao động nặng, đổ nhiều mồ hôi nhưng không bù đủ nước.

Chế độ ăn mất cân đối là yếu tố nguy cơ cho sỏi hình thành

Chế độ ăn uống thiếu khoa học

Chế độ ăn mất cân đối là yếu tố nguy cơ cho sỏi hình thành. Một số sai lầm thường gặp gồm: Ăn quá nhiều thực phẩm giàu oxalat; Lạm dụng đạm động vật; Tiêu thụ quá nhiều muối; Sử dụng nhiều chất kích thích...Những yếu tố này làm thay đổi thành phần nước tiểu, khiến các chất dễ kết tinh hơn.

Thừa cân, béo phì

Người có chỉ số khối cơ thể cao, đặc biệt là vòng eo lớn, có nguy cơ mắc sỏi niệu quản cao hơn bình thường. Béo phì có thể làm thay đổi chuyển hóa, tăng bài tiết các chất tạo sỏi trong nước tiểu.

Bệnh lý nền

Một số bệnh lý mạn tính có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi như rối loạn chuyển hóa, viêm đường tiết niệu, tiêu chảy mạn tính, viêm dạ dày, viêm ruột, nhiễm toan ống thận, cường giáp.

Yếu tố di truyền và bất thường đường tiết niệu

Tiền sử gia đình có người mắc sỏi hoặc các bất thường như hẹp niệu quản, sẹo niệu quản cũng là yếu tố nguy cơ đáng lưu ý.

Phòng ngừa sỏi niệu quản hiệu quả

Uống đủ nước mỗi ngày là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất. Uống nhiều nước giúp tăng thể tích nước tiểu, làm loãng các chất khoáng và hạn chế sự kết tinh tạo sỏi.

Mỗi người nên uống ít nhất 2–2,5 lít nước/ngày, tương đương khoảng 8–10 ly nước, chia đều trong ngày. Ngoài nước lọc, có thể bổ sung nước ép trái cây tự nhiên như cam, chanh, bưởi, hoặc nước canh.

Tăng cường rau xanh và trái cây vì rau xanh và trái cây không chỉ cung cấp vitamin, khoáng chất mà còn giúp cải thiện tiêu hóa, giảm nguy cơ các bệnh lý đường ruột - yếu tố gián tiếp gây sỏi.

Các loại trái cây giàu citrate tự nhiên như cam, chanh, bưởi có tác dụng ức chế hình thành sỏi. Ngoài ra, các loại quả như dưa hấu, lê, táo, xoài cũng rất tốt cho hệ tiết niệu.

Lượng rau xanh khuyến nghị khoảng 400g mỗi ngày, bao gồm các loại như bắp cải, súp lơ, ớt chuông, bầu, bí…

Nhiều người cho rằng cần hạn chế canxi để tránh sỏi, tuy nhiên điều này không hoàn toàn đúng. Việc thiếu canxi có thể làm tăng hấp thu oxalat – một thành phần quan trọng hình thành sỏi.

Do đó, nên kết hợp thực phẩm giàu canxi và oxalat trong cùng bữa ăn để giảm nguy cơ kết tinh. Nhu cầu canxi mỗi ngày khoảng 800-1200mg, có thể bổ sung từ sữa, phô mai, trứng, hải sản và rau xanh đậm. Các thực phẩm giàu oxalat cần lưu ý gồm: rau bina, rau dền, củ cải đường, khoai lang, sô cô la, trà đặc…Tiêu thụ quá nhiều muối làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu, tạo điều kiện thuận lợi cho sỏi hình thành. Các chuyên gia khuyến cáo lượng muối mỗi ngày nên dưới 2,3g, tương đương một thìa cà phê.

Ngoài muối ăn, cần chú ý các dạng natri "ẩn" trong thực phẩm chế biến sẵn như natri bicarbonate, natri nitrat…

Giảm đạm động vật vì ăn quá nhiều đạm động vật làm giảm nồng độ citrate – chất có vai trò ngăn cản sự kết tinh sỏi. Đồng thời, purin trong thịt đỏ và hải sản có thể làm tăng acid uric trong nước tiểu. Lượng thịt khuyến nghị không nên vượt quá 150g mỗi ngày. Nên ưu tiên các nguồn đạm thực vật như đậu, hạt.

Vitamin C khi bổ sung liều cao kéo dài có thể chuyển hóa thành oxalat, làm tăng nguy cơ sỏi. Vì vậy, không nên tự ý dùng vitamin C liều trên 1000mg/ngày nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Hạn chế đồ uống có gas và thực phẩm chế biến sẵn vì nước ngọt có gas chứa nhiều acid phosphoric, có thể làm tăng nguy cơ sỏi. Bên cạnh đó, thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều muối, đường và chất béo bão hòa – những yếu tố không có lợi cho hệ tiết niệu.

Tránh lạm dụng rượu bia, cà phê, thuốc lá làm tăng nguy cơ mất nước, ảnh hưởng đến chức năng lọc của thận. Cà phê và thuốc lá cũng khiến thận phải hoạt động nhiều hơn, góp phần làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.

Duy trì vận động và cân nặng hợp lý vì ít vận động khiến quá trình chuyển hóa chậm lại, dễ gây tích tụ các chất tạo sỏi. Tập thể dục thường xuyên không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn hỗ trợ hoạt động của hệ tiết niệu.

Khám sức khỏe định kỳ 3-6 tháng/lần giúp phát hiện sớm sỏi niệu quản hoặc các bất thường trong hệ tiết niệu. Việc can thiệp sớm sẽ giúp tránh được nhiều biến chứng nguy hiểm.

Tóm lại: Sỏi niệu quản là bệnh lý hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người duy trì lối sống khoa học và chế độ ăn uống hợp lý. Những thay đổi nhỏ như uống đủ nước, ăn nhạt, giảm đạm động vật hay tăng cường vận động có thể mang lại hiệu quả lớn trong việc ngăn ngừa sỏi.

Chủ động chăm sóc sức khỏe không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống, tránh những cơn đau quặn thận dữ dội và các biến chứng nguy hiểm về sau.

BS Nguyễn Văn Liên

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/5-nguyen-nhan-lam-tang-nguy-co-soi-nieu-quan-va-cach-phong-ngua-hieu-qua-169260324172858732.htm