5 thói quen dưỡng sinh buổi sáng giúp bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh

11 giờ trướcBài gốc

Con người với tự nhiên có mối liên hệ mật thiết với nhau, cho nên cơ thể bên trong cũng vận hành cùng với quy luật của đất trời. Bốn mùa chuyển vận, xuân sinh - hạ trưởng - thu liễm - đông tàng, biết thuận theo sự biến đổi ấy mà dưỡng sinh, thì cũng khéo mà bảo tồn sinh mệnh vậy.

NỘI DUNG:

1. Thức dậy đúng giờ để dưỡng sinh hiệu quả

2. Uống một cốc nước ấm khởi động tỳ vị

3. Vận động nhẹ nhàng để thông kinh hoạt lạc

4. Xoa bóp – bấm huyệt làm ấm cơ thể

5. Ăn sáng ấm nóng, tránh đồ lạnh

Ba tháng mùa đông được gọi là bế tàng, tức là mùa sinh cơ tiềm phục, vạn vật giấu mình. Mùa này, nước đóng thành băng, đất nứt nẻ, không nên làm nhiễu động dương khí trong cơ thể, nên ngủ sớm dậy muộn hơn; không làm việc quá sức, giữ tâm trạng bình tĩnh phục tàng; phải tránh chỗ rét, gần chỗ ấm, đừng để ra nhiều mồ hôi gây tổn hao dương khí, đây là phương pháp thuận theo khí hậu mùa đông, bảo dưỡng khí bế tàng của cơ thể.

Nếu làm trái lại sẽ tổn thương tạng thận, khiến khả năng cung cấp khí sinh phát trong mùa xuân suy giảm, dẫn đến mùa xuân mắc bệnh nuy quyết (tình trạng tay chân lạnh, mềm yếu, giảm hoặc mất vận động do khí huyết hư suy, dương khí không vận hành ra tứ chi).

Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền (YHCT), buổi sáng mùa đông là thời điểm cơ thể chịu tác động rõ rệt của hàn khí bên ngoài khi dương khí bên trong chưa kịp phát động hoàn toàn. Sau một đêm dài, dương khí vẫn còn tiềm tàng ở bên trong, lỗ chân lông khép chặt để giữ ấm; nếu ra ngoài quá sớm trong tiết trời giá lạnh, phong hàn dễ xâm nhập, gây ứ trệ khí huyết, làm cơ thể nặng nề, mệt mỏi, đau nhức khớp, dễ cảm mạo. Thời điểm này, tỳ vị cũng hoạt động chậm hơn, nếu ăn uống, sinh hoạt không phù hợp có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa và sức đề kháng.

Mùa đông với đặc trưng khí hậu lạnh, ẩm, ngày ngắn đêm dài là thời điểm cơ thể dễ suy giảm sức đề kháng, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh mạn tính hoặc thể trạng hư yếu. Theo YHCT, mùa đông thuộc hành Thủy, chủ tàng – là giai đoạn cần nuôi dưỡng dương khí, bảo tồn chính khí, tránh hao tổn năng lượng.

Uống một cốc nước ấm khi thức dậy là một thói quen dưỡng sinh buổi sáng giúp thúc đẩy tiêu hóa.

Việc duy trì những thói quen dưỡng sinh đúng cách ngay từ buổi sáng có ý nghĩa quan trọng trong phòng bệnh và nâng cao sức khỏe suốt mùa lạnh:

1. Thức dậy đúng giờ để dưỡng sinh hiệu quả

Theo YHCT, mùa đông nên "ngủ sớm, dậy muộn", phù hợp với quy luật thiên nhiên để bảo tồn dương khí. Dậy quá sớm khi trời còn lạnh, sương nhiều dễ khiến hàn tà xâm nhập, làm tổn thương phế khí, gây ho, sổ mũi, đau đầu, mỏi cổ vai gáy.

Thời điểm thức dậy lý tưởng vào mùa đông là khi trời đã sáng rõ, nhiệt độ tăng nhẹ. Khi thức dậy, nên nằm thêm vài phút, xoa hai bàn tay cho ấm rồi xoa mặt, day ấn vùng trán – mũi – tai để giúp khí huyết lưu thông, làm ấm cơ thể trước khi ra khỏi giường.

Ba tháng mùa Đông cần phải đi ngủ sớm và dậy muộn. Ngủ sớm khi mặt trời vừa lặn để giữ ấm cơ thể nhằm bảo vệ Dương khí. Khi ngủ, Âm khí được nuôi dưỡng tốt hơn khi thức, cho nên ngủ dậy muộn chính là để kéo dài thời gian di dưỡng Âm khí. Thức ngủ theo nhịp điệu như vậy cũng chính là tuân theo quy tắc "tỵ hàn tựu ôn" trong mùa Đông.

2. Uống một cốc nước ấm khởi động tỳ vị

Buổi sáng là thời điểm tỳ vị bắt đầu hoạt động sau một đêm nghỉ ngơi. Uống một cốc nước ấm (khoảng 200–300 ml) giúp làm ấm trung tiêu, thúc đẩy tiêu hóa, hỗ trợ đào thải độc tố và phòng táo bón – tình trạng thường gặp trong mùa lạnh. Nước ấm giúp kích hoạt hệ tiêu hóa, làm ấm dạ dày sau một đêm, tăng cường tuần hoàn máu, làm ấm cơ thể, bổ sung nước cho cơ thể sau một đêm mất nước.

Có thể thêm vài lát gừng tươi hoặc chút mật ong nếu cơ thể hư hàn, tay chân lạnh. Theo YHCT, gừng có tác dụng ôn trung tán hàn, kiện tỳ, giúp cơ thể sinh nhiệt nhẹ nhàng, rất phù hợp dùng vào buổi sáng mùa đông.

Tập yoga giúp thông kinh hoạt lạc, sinh dương khí.

3. Vận động nhẹ nhàng để thông kinh hoạt lạc

Khí lạnh khiến khí huyết dễ ứ trệ, gân cơ co cứng. Vì vậy, vận động buổi sáng là thói quen dưỡng sinh không thể thiếu. Tuy nhiên, cần lưu ý vận động nhẹ nhàng, từ tốn, tránh tập quá mạnh khi cơ thể chưa được làm ấm.

Các hình thức phù hợp gồm đi bộ chậm, thái cực quyền, khí công, yoga nhẹ hoặc các động tác vươn vai, xoay khớp cổ – vai – lưng – gối. Theo YHCT, vận động đúng mức giúp thông kinh lạc, thúc đẩy dương khí sinh phát, tăng cường lưu thông khí huyết và cải thiện sức đề kháng.

Tác động huyệt Bách hội giúp tỉnh táo, điều hòa khí huyết.

4. Xoa bóp – bấm huyệt làm ấm cơ thể

Xoa bóp bấm huyệt buổi sáng là phương pháp dưỡng sinh đơn giản, dễ thực hiện, đặc biệt có lợi trong mùa đông. Một số huyệt nên tác động gồm:

Bách hội (đỉnh đầu) giúp tỉnh táo, điều hòa khí huyết.
Phong trì (sau gáy) phòng cảm lạnh, đau đầu.
Trung quản và Túc tam lý kiện tỳ vị, tăng cường tiêu hóa, nâng cao chính khí.
Dũng tuyền (lòng bàn chân) giúp dẫn hỏa quy nguyên, làm ấm toàn thân.

Chỉ cần xoa bóp nhẹ nhàng 5–10 phút mỗi sáng cũng giúp cơ thể ấm lên rõ rệt, tinh thần thư thái, giảm nguy cơ nhiễm lạnh.

Cháo cá nấu với rau cải giúp tỳ vị hoạt động tốt hơn trong mùa đông.

5. Ăn sáng ấm nóng, tránh đồ lạnh

Theo YHCT, "tỳ vị là gốc của hậu thiên", ăn sáng đầy đủ và đúng cách giúp nuôi dưỡng chính khí suốt cả ngày. Mùa đông nên ưu tiên các món ấm nóng, dễ tiêu, hạn chế đồ sống lạnh như nước đá, rau sống, đồ uống lạnh vào buổi sáng.

Một số món ăn sáng dưỡng sinh phù hợp gồm: Cháo gạo nếp nấu gừng, cháo yến mạch, cháo đậu đỏ – ý dĩ, súp gà, canh xương hầm hoài sơn. Những món này giúp làm ấm tỳ vị, bổ khí huyết, tăng sức đề kháng và giữ ấm cơ thể từ bên trong.

Trong mùa Đông, buổi sáng nên ăn bát cháo nóng. Mùa đông, dương khí trong cơ thể suy giảm, ăn cháo nóng giúp bổ khí, làm ấm cơ thể. Cháo dễ tiêu hóa, giúp tỳ vị (hệ tiêu hóa) hoạt động tốt hơn trong mùa đông. Ngoài ra, còn giúp lưu thông khí huyết, làm ấm kinh lạc, giảm đau nhức.

Các món cháo buổi sáng ngon và bổ dưỡng:

Cháo gà: Cháo gà nấu với gừng, hành lá.
Cháo cá: Cháo cá nấu với rau cải, thì là.
Cháo thịt bò: Cháo thịt bò nấu với cà rốt, khoai tây.
Cháo trứng: Cháo trứng nấu với hành lá, tiêu.
Cháo vịt: Cháo vịt nấu với gừng, rau răm.
Cháo sườn: Cháo sườn nấu với cà rốt, khoai tây.

Có thể đi tản bộ sau khi ăn sáng nhưng chú ý ăn mặc kín đáo, đủ ấm, mũ len che đầu, khăn quàng cổ, tất dày để giữ ấm chân, khi đi bộ ngoài trời cần mặc quần dài giữ kín gối. Vận động hợp lý, nhẹ nhàng, tiếp xúc nhiều ánh nắng cũng khiến cho tinh thần được thoải mái, thân thể được khỏe mạnh, khi vận động tránh để mồ hôi ra ồ ạt, mà dễ nhiễm lạnh.

Dưỡng sinh buổi sáng trong mùa đông không đòi hỏi những phương pháp phức tạp mà nằm ở việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt sao cho phù hợp với quy luật tự nhiên. Thức dậy đúng giờ, uống nước ấm, vận động nhẹ nhàng, xoa bóp bấm huyệt và ăn sáng ấm nóng chính là những "liều thuốc tự nhiên" giúp bảo vệ dương khí, phòng bệnh và nâng cao sức khỏe trong suốt mùa lạnh.

BS. Vũ Hồng

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/5-thoi-quen-duong-sinh-buoi-sang-giup-bao-ve-suc-khoe-trong-mua-lanh-169260109165848204.htm