6 cuộc gặp định hình quan hệ hai siêu cường

một giờ trướcBài gốc

Quan hệ Mỹ - Trung dưới thời Tổng thống Donald Trump đã chuyển từ kỳ vọng hợp tác sang cạnh tranh chiến lược trên nhiều lĩnh vực. Ảnh: BBC

Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh trong chuyến thăm chính thức ngày 14-15/5 không chỉ đánh dấu lần tiếp xúc trực tiếp thứ bảy giữa hai nhà lãnh đạo, mà còn được xem là phép thử mới đối với quan hệ giữa hai siêu cường đang cạnh tranh quyết liệt trên nhiều mặt trận.

Theo giới quan sát, tại hội nghị thượng đỉnh lần này, hai nhà lãnh đạo sẽ tập trung vào hàng loạt vấn đề nóng như xung đột Mỹ - Israel và Iran, thương mại, công nghệ, an ninh khu vực và vấn đề Đài Loan (Trung Quốc). Cuộc gặp cũng diễn ra trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh vẫn chưa thể khôi phục hoàn toàn lòng tin chiến lược sau nhiều năm căng thẳng thương mại và cạnh tranh địa chính trị.

Từ kỳ vọng cải thiện quan hệ…

Lần đầu tiên ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình gặp nhau là tháng 4/2017 tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Palm Beach, bang Florida của Mỹ, chỉ vài tháng sau khi ông Trump bước vào nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ đầu tiên.

Khi đó, ông Donald Trump vừa trải qua chiến dịch tranh cử với nhiều tuyên bố cứng rắn nhằm vào Trung Quốc, đặc biệt liên quan tới thâm hụt thương mại và cáo buộc Bắc Kinh gây tổn hại cho nền kinh tế Mỹ.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tham dự bữa tối do Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở West Palm Beach, Florida, ngày 6/4/2017. Ảnh: Reuters

Trước cuộc gặp, quan hệ song phương cũng xuất hiện dấu hiệu căng thẳng sau khi ông Trump nhận điện đàm chúc mừng từ lãnh đạo Đài Loan (Trung Quốc), động thái bị Bắc Kinh xem là phá vỡ thông lệ ngoại giao kéo dài hàng thập kỷ từ khi Washington cắt đứt quan hệ với Đài Bắc năm 1979.

Tuy nhiên, tại Mar-a-Lago, hai nhà lãnh đạo phát đi tín hiệu tích cực về khả năng cải thiện quan hệ. Ông Trump khi đó tuyên bố hai bên đã đạt được “tiến triển to lớn” trong hợp tác song phương.

Căng thẳng thương mại leo thang

Sau cuộc gặp đầu tiên năm 2017, các cuộc gặp sau đó giữa ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình, chủ yếu bên lề các hội nghị quốc tế như Hội nghị thượng đỉnh nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất trên thế giới (G20) hay Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), cho thấy quan hệ Mỹ - Trung ngày càng chuyển từ hợp tác sang cạnh tranh.

Tại Hội nghị G20 ở Hamburg (Đức) tháng 7/2017, hai bên tập trung thảo luận về chương trình hạt nhân Triều Tiên và quan hệ kinh tế. Nhưng chỉ một tháng sau, chính quyền Tổng thống Donald Trump mở điều tra về cáo buộc Trung Quốc đánh cắp sở hữu trí tuệ của Mỹ, đặt nền móng cho cuộc chiến thương mại kéo dài nhiều năm.

Ngày 8/11/2017, ông Donald Trump tới Trung Quốc trong chuyến thăm kéo dài ba ngày cùng phái đoàn gồm nhiều CEO và lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ. Sau chuyến đi, Tổng thống Mỹ ca ngợi các “thỏa thuận kinh doanh” song phương trị giá 250 tỷ USD trong lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp và công nghệ, dù một số chỉ mới ở mức sơ bộ hoặc là các dự án đã triển khai từ trước.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại lễ đón Tổng thống Mỹ Donald Trump tới thăm Bắc Kinh năm 2017. Ảnh: Tân Hoa Xã

Tuy nhiên, bầu không khí tích cực của hội nghị không ngăn được việc ông Trump áp thuế lên Trung Quốc chỉ vài tháng sau đó.

Đến cuối năm 2018, căng thẳng đã leo thang mạnh. Washington áp thuế lên khoảng 250 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, đồng thời hạn chế các công ty công nghệ như Huawei và ZTE. Đáp trả, Bắc Kinh áp thuế lên 110 tỷ USD hàng hóa Mỹ.

Dù vậy, trong cuộc gặp tại Buenos Aires bên lề Hội nghị G20 tháng 12/2018, hai bên vẫn nhất trí nối lại đàm phán về thương mại, bảo vệ sở hữu trí tuệ và an ninh mạng. Nhà Trắng khi đó đánh giá cuộc gặp là “rất thành công”.

Nỗ lực hạ nhiệt đối đầu

Tháng 6/2019, tại Hội nghị G20 ở Osaka (Nhật Bản), ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình tiếp tục tìm cách hạ nhiệt căng thẳng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự cuộc gặp song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo G20 tại Osaka, Nhật Bản, ngày 29/6/2019. Ảnh: Reuters

Hai nhà lãnh đạo thống nhất đình chỉ áp thêm thuế mới, nối lại đàm phán thương mại và nới lỏng một phần các hạn chế đối với Huawei. Bắc Kinh cũng cam kết tăng mua nông sản Mỹ.

Sau đó, hai nước ký thỏa thuận thương mại “giai đoạn một”, theo đó Washington giảm một số mức thuế còn Trung Quốc cam kết mua khoảng 200 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ của Mỹ.

Tuy nhiên, thỏa thuận này không đạt kết quả như kỳ vọng khi đại dịch Covid-19 khiến thương mại toàn cầu suy giảm mạnh, đồng thời làm quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục xấu đi.

Cuộc gặp mới giữa cạnh tranh chiến lược

Tháng 10/2025, sau nhiều năm không gặp trực tiếp, ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình đã có cuộc gặp bên lề Hội nghị APEC ở Busan (Hàn Quốc), trong bối cảnh cuộc chiến thuế quan giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang leo thang dữ dội.

Thời điểm đó, Mỹ và Trung Quốc lần lượt áp thuế lên tới 145% và 125% đối với hàng hóa của nhau. Washington cũng siết hạn chế công nghệ, trong khi Bắc Kinh tăng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm.

Cuộc gặp ở Busan đã giúp hạ nhiệt cuộc chiến thuế quan đang leo thang giữa hai siêu cường. Ảnh: Financial Review

Sau cuộc hội đàm, hai bên tuyên bố tạm dừng chiến tranh thương mại trong một năm. Mỹ nới lỏng một phần thuế quan, còn Trung Quốc đồng ý giảm một số hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nối lại nhập khẩu nông sản Mỹ.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng, các thỏa thuận đạt được chủ yếu nhằm tránh nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát, thay vì giải quyết tận gốc những bất đồng chiến lược.

Quan hệ Mỹ - Trung vẫn nhiều ẩn số

Cuộc gặp lần này giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung đã mở rộng từ thương mại sang công nghệ, chuỗi cung ứng, quân sự và ảnh hưởng địa chính trị toàn cầu.

Trong khi Washington tiếp tục thúc đẩy chiến lược giảm phụ thuộc vào Trung Quốc ở các lĩnh vực then chốt, Bắc Kinh cũng tăng tốc xây dựng năng lực công nghệ và mở rộng ảnh hưởng kinh tế - chính trị.

Dù hai bên đều phát tín hiệu muốn duy trì đối thoại nhằm tránh xung đột trực tiếp, triển vọng cải thiện sâu sắc quan hệ song phương vẫn được đánh giá là khó khăn. Theo các chuyên gia, những khác biệt về lợi ích chiến lược, cạnh tranh công nghệ và các điểm nóng khu vực nhiều khả năng sẽ tiếp tục định hình quan hệ Mỹ - Trung trong thời gian tới.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/6-cuoc-gap-dinh-hinh-quan-he-hai-sieu-cuong-10416792.html