Ảnh minh họa
Từ ngày 1/7/2026, nhiều quy định mới của Luật Xây dựng 2025 sẽ chính thức có hiệu lực, trong đó đáng chú ý là việc mở rộng và quy định cụ thể 8 trường hợp được miễn giấy phép xây dựng.
Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ góp phần cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng, giảm bớt gánh nặng giấy tờ cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về quy hoạch, kiến trúc và an toàn công trình.
8 TRƯỜNG HỢP ĐƯỢC MIỄN
Theo Điều 43 Luật Xây dựng 2025 quy định các trường hợp được miễn giấy phép xây dựng từ 1/7/2026 bao gồm 8 nhóm.
Thứ nhất, công trình xây dựng cấp IV, công trình nhà ở riêng lẻ có quy mô dưới 07 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500 m2 và không thuộc một trong các khu vực: khu chức năng, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung thành phố; khu chức năng, khu dân cư nông thôn, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung đô thị thuộc tỉnh, thuộc thành phố, quy hoạch chung khu kinh tế, khu du lịch quốc gia; khu vực xây dựng được xác định trong quy hoạch chung xã; khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc.
Thứ hai, công trình bí mật nhà nước; công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách; công trình thuộc dự án đầu tư công đặc biệt; công trình thuộc dự án đầu tư theo thủ tục đầu tư đặc biệt; công trình xây dựng tạm theo quy định tại Luật này; công trình xây dựng tại khu vực đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật về đất đai.
Thứ ba, công trình thuộc dự án đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu cơ quan trung ương của tổ chức chính trị, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước, Văn phòng Chủ tịch nước, Văn phòng Quốc hội, Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan trung ương của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và của tổ chức chính trị - xã hội, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp quyết định đầu tư xây dựng.
Thứ tư, công trình xây dựng theo tuyến trên địa bàn từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên; công trình xây dựng theo tuyến ngoài khu vực được định hướng phát triển đô thị, được xác định theo quy hoạch đô thị và nông thôn hoặc quy hoạch chi tiết ngành đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt hoặc được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận phương án tuyến.
Thứ năm, công trình trên biển thuộc dự án đầu tư xây dựng ngoài khơi đã được cấp có thẩm quyền giao khu vực biển để thực hiện dự án; cảng hàng không, công trình tại cảng hàng không, công trình bảo đảm hoạt động bay ngoài cảng hàng không.
Thứ sáu, công trình quảng cáo không thuộc đối tượng phải cấp giấy phép xây dựng theo quy định của pháp luật về quảng cáo; công trình hạ tầng kỹ thuật viễn thông thụ động.
Thứ bảy, công trình xây dựng thuộc dự án đầu tư xây dựng đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi, Báo cáo nghiên cứu khả thi điều chỉnh và đã được phê duyệt theo quy định.
Cuối cùng, công trình sửa chữa, cải tạo bên trong công trình hoặc công trình sửa chữa, cải tạo mặt ngoài không tiếp giáp với đường trong đô thị có yêu cầu về quản lý kiến trúc theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; nội dung sửa chữa, cải tạo không làm thay đổi mục đích và công năng sử dụng, không làm ảnh hưởng đến an toàn kết cấu chịu lực của công trình, bảo đảm yêu cầu về phòng cháy và chữa cháy, bảo vệ môi trường, khả năng kết nối hạ tầng kỹ thuật.
LƯU Ý
Dù được miễn giấy phép, luật vẫn đặt ra yêu cầu quản lý thông qua cơ chế thông báo khởi công. Trước khi xây dựng, chủ đầu tư các công trình thuộc diện miễn, trừ công trình bí mật nhà nước, công trình khẩn cấp, công trình tạm và nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân phải gửi thông báo khởi công đến cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng tại địa phương theo phân cấp của UBND cấp tỉnh.
Đối với một số nhóm công trình, chỉ cần gửi thông báo; với các nhóm còn lại, phải kèm hồ sơ tương ứng như hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng nhưng không bao gồm đơn đề nghị cấp phép. Cơ chế này được xem là giải pháp trung dung, vừa cắt giảm thủ tục, vừa bảo đảm cơ quan chức năng nắm bắt thông tin để quản lý trật tự xây dựng.
Cũng theo Điều 43, từ 1/7/2026, giấy phép xây dựng gồm ba loại: giấy phép xây dựng mới; giấy phép sửa chữa, cải tạo, di dời công trình; và giấy phép xây dựng có thời hạn. Trừ các trường hợp được miễn, trước khi khởi công, chủ đầu tư bắt buộc phải có giấy phép phù hợp.
Điều 44 của Luật Xây dựng 2025 quy định rõ điều kiện để được cấp giấy phép xây dựng. Theo đó, công trình phải phù hợp với mục đích sử dụng đất; phù hợp với quy hoạch đô thị, nông thôn hoặc thiết kế đô thị riêng, quy chế quản lý kiến trúc hoặc quy hoạch chi tiết ngành đã được phê duyệt, trừ trường hợp cấp phép có thời hạn. Thiết kế xây dựng phải bảo đảm an toàn cho công trình và công trình lân cận; tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy; và bảo đảm khả năng kết nối hạ tầng kỹ thuật.
Đáng chú ý, giấy phép xây dựng có thời hạn chỉ được cấp đối với công trình nằm trong khu vực đã có quy hoạch được phê duyệt, công bố nhưng chưa thực hiện và chưa có quyết định thu hồi đất. Quy định này nhằm dung hòa giữa quyền lợi của người dân và yêu cầu quản lý quy hoạch dài hạn, tránh tình trạng “treo” quyền xây dựng trong thời gian chờ triển khai quy hoạch.
Những thay đổi nêu trên cho thấy xu hướng cải cách mạnh mẽ trong lĩnh vực xây dựng, hướng tới đơn giản hóa thủ tục, phân định rõ trách nhiệm và tăng cường hậu kiểm. Khi luật chính thức có hiệu lực, người dân và doanh nghiệp sẽ cần chủ động tìm hiểu kỹ các điều kiện, phạm vi miễn trừ để thực hiện đúng quy định, tránh vi phạm đáng tiếc trong quá trình đầu tư, xây dựng.
Lý Anh