AI biến không gian mạng thành 'mặt trận nóng'

3 giờ trướcBài gốc

Thử thách khả năng chống chịu của an ninh mạng

Sáng 7/4, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia – NCA tổ chức Hội thảo và họp báo chuyên đề Bảo mật trong kỷ nguyên AI - Chiến lược hình thành tương lai số.

Phát biểu tại hội thảo, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) - Bộ Công an cho biết AI đang dần trở thành một hạ tầng quan trọng của xã hội số, hiện diện rộng khắp từ quản lý nhà nước, vận hành doanh nghiệp đến đời sống người dân. Không chỉ hỗ trợ, AI còn từng bước định hình lại cách thức xử lý công việc, tổ chức hệ thống và đưa ra quyết định.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục A05

Tuy nhiên, cùng với cơ hội, AI cũng kéo theo nhiều thách thức ngày càng phức tạp. Theo Đại tá Quân, ở góc độ bảo đảm an ninh quốc gia, các vấn đề nổi lên bao gồm bảo vệ chủ quyền dữ liệu, nguy cơ phụ thuộc vào nền tảng và công nghệ nước ngoài, cũng như yêu cầu bảo vệ chính các hệ thống AI khi chúng trở thành mục tiêu tấn công mới.

Ông nhận định không gian mạng đang trở thành một mặt trận nóng, nơi các mối đe dọa gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Với sự hỗ trợ của AI, các cuộc tấn công có thể được tự động hóa, cá nhân hóa và triển khai nhanh trên diện rộng. Tội phạm mạng không còn hoạt động rời rạc mà đang chuyển sang mô hình có tổ chức, mang tính công nghiệp, tận dụng AI để rút ngắn thời gian chuẩn bị và tối ưu hiệu quả.

Thực tế tại Việt Nam, những xu hướng này đã hiện hữu rõ nét. Nhiều vụ giả mạo cơ quan chức năng, lừa đảo qua điện thoại, tin nhắn, hay chiếm đoạt tài khoản ngân hàng diễn ra với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các đối tượng khai thác dữ liệu cá nhân, kết hợp kịch bản tâm lý nhằm buộc nạn nhân chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm. Bên cạnh đó, công nghệ deepfake, giả giọng nói, hình ảnh và các loại mã độc có khả năng thích ứng cũng khiến việc phát hiện, ngăn chặn trở nên khó khăn hơn.

Trong bối cảnh đó, bảo đảm an ninh mạng không còn là vấn đề thuần túy kỹ thuật mà gắn chặt với thể chế, chính sách và năng lực tổ chức thực thi, đồng thời liên quan trực tiếp đến chủ quyền số và an ninh quốc gia. Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh không một quốc gia hay tổ chức nào có thể tự mình giải quyết toàn bộ thách thức này.

Do đó, việc xây dựng một hệ sinh thái an ninh mạng mở, thúc đẩy chia sẻ thông tin, hợp tác nghiên cứu và triển khai các giải pháp công nghệ tiên tiến giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác quốc tế là hết sức cần thiết. Những trao đổi thực tiễn và góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia tại hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả ứng dụng AI trong bảo mật, đồng thời hướng tới xây dựng hạ tầng số an toàn và bền vững.

Ông Quân khẳng định AI không còn đơn thuần là công cụ mà đang trở thành yếu tố định hình lại không gian an ninh mạng và an ninh quốc gia. Việc chủ động nắm bắt, làm chủ và bảo đảm an toàn cho các công nghệ AI sẽ giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển an toàn, bền vững của mỗi quốc gia trong tương lai.

Nguy cơ mất khả năng phân tích vì lệ thuộc AI

Ông Vũ Duy Hiền, Chánh Văn phòng kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, nhận định rằng AI đang tạo ra bước tiến lớn trong xử lý dữ liệu khi có thể rút ngắn thời gian phân tích từ hàng tuần xuống chỉ còn vài giây.

Tuy nhiên, với những quyết định mang tính chiến lược hoặc liên quan đến yếu tố chính trị, đạo đức, vai trò của con người vẫn là then chốt. Theo ông, AI chưa đủ khả năng nhận diện đầy đủ ý đồ của các cuộc tấn công, đồng thời cũng không thể đảm đương trách nhiệm giải trình.

Ở góc độ rộng hơn, việc sử dụng AI thiếu kiểm soát có thể kéo theo nhiều hệ lụy, trong đó đáng chú ý là nguy cơ làm suy giảm năng lực tư duy độc lập, đặc biệt ở giới trẻ. Vì vậy, để hình thành một hệ sinh thái AI an toàn, cần tiếp cận đồng bộ từ công nghệ, chính sách đến giáo dục và quản trị rủi ro ngay từ khâu thiết kế.

Hội thảo cảnh báo AI đang thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu, các tổ chức cần phải thích ứng về chiến lược bảo mật.

Liên quan đến tác động của AI và mạng xã hội, ông Vũ Duy Hiền cho rằng nếu được khai thác đúng cách, đây sẽ là những công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc học tập, giúp người trẻ mở rộng kiến thức và nâng cao khả năng tiếp cận thông tin. Dù vậy, thực tế hiện nay cho thấy không ít học sinh, nhất là thanh thiếu niên, đang có xu hướng dựa dẫm quá nhiều vào AI trong quá trình học tập và kiểm tra.

Ông cảnh báo rằng việc phụ thuộc vào AI có thể khiến người học dần mất đi khả năng tự phân tích và hình thành quan điểm riêng. Khi đó, sự chủ động và sáng tạo trong học tập cũng bị ảnh hưởng tiêu cực về lâu dài.

Theo ông Hiền, trong bối cảnh AI ngày càng được đưa vào chương trình giảng dạy, điều quan trọng không chỉ là trang bị kỹ năng sử dụng mà còn phải định hướng cách sử dụng đúng đắn. Học sinh cần hiểu rằng AI chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn tư duy cá nhân. Đồng thời, kỹ năng đánh giá và chọn lọc thông tin cũng trở nên thiết yếu, bởi môi trường số chứa đựng lượng dữ liệu lớn nhưng không phải lúc nào cũng chính xác hoặc phù hợp.

Ông cũng cho biết nhiều trường học đã bắt đầu triển khai các chương trình phổ cập kiến thức về AI theo hướng bài bản, nhằm giúp học sinh tiếp cận công nghệ một cách an toàn, hiệu quả và có kiểm soát.

Bên cạnh đó, gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng. Phụ huynh cần theo sát và hướng dẫn con em trong quá trình sử dụng công nghệ, từ nội dung tìm kiếm đến cách ứng dụng AI trong học tập, qua đó góp phần xây dựng thói quen sử dụng công nghệ một cách lành mạnh và có trách nhiệm.

Ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, cho rằng trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, việc triển khai và quản trị các ứng dụng AI cần dựa trên cách tiếp cận phân loại theo mức độ rủi ro, đồng thời gắn với đánh giá tác động cụ thể.

Ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Theo ông, những hệ thống AI có khả năng tự động thực hiện giao dịch tài chính có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường, vì vậy phải được kiểm soát chặt chẽ, thiết lập giới hạn vận hành rõ ràng và có cơ chế can thiệp kịp thời khi cần thiết. Đối với các hệ thống AI hỗ trợ quyết định tín dụng, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm tính minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền lợi của khách hàng.

Trong khi đó, các giải pháp AI phục vụ phát hiện và phòng chống gian lận cần được triển khai theo hướng nâng cao hiệu quả ngăn chặn rủi ro, đồng thời hạn chế tối đa tác động không mong muốn đến các giao dịch hợp pháp.

Anh Lê

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/ai-bien-khong-gian-mang-thanh-mat-tran-nong-post196434.html