Xóa khoảng trống pháp lý
Nghị định số 371/2025/NĐ-CP (Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và Nghị định số 117/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế) của Chính phủ vừa ban hành đã giải quyết thẳng vào điểm nghẽn lớn nhất suốt thời gian qua là thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng để xử lý vi phạm liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Lần đầu tiên, hai sản phẩm này được định danh đầy đủ trong hệ thống pháp luật xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực y tế, chấm dứt tình trạng mỗi nơi hiểu một cách, khiến lực lượng chức năng “ngại xử” vì sợ sai thẩm quyền.
Đặc biệt, Nghị định 371 còn bổ sung Điều 26a vào Nghị định 117/2020/NĐ-CP, quy định cụ thể hành vi vi phạm, mức phạt và biện pháp khắc phục hậu quả. Quan trọng hơn, Nghị định đã chỉ rõ cơ quan, lực lượng nào có thẩm quyền xử phạt các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Câu hỏi “ai xử phạt?” vì thế đã có câu trả lời dứt khoát.
Lực lượng công an bắt giữ nhiều vụ buôn bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng
Theo Nghị định 371, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt tiền từ 3–5 triệu đồng. Đây là mức phạt đủ sức răn đe, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm này đang lan nhanh trong giới trẻ, học sinh, sinh viên.
Nghiêm khắc hơn, người chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng bị phạt từ 5–10 triệu đồng.
Quy định này nhắm thẳng vào các quán cà phê, quán bar, điểm vui chơi, cơ sở kinh doanh cố tình làm ngơ hoặc tiếp tay cho việc sử dụng công khai các sản phẩm thuốc lá mới.
Đáng chú ý, biện pháp khắc phục hậu quả được áp dụng là buộc tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đối với hành vi sử dụng, cho thấy quan điểm quản lý dứt khoát: Không chỉ phạt tiền, mà còn loại bỏ tang vật vi phạm, tránh tái sử dụng.
Hàng loạt cơ quan được trao quyền xử phạt
Điểm then chốt của Nghị định 371 nằm ở việc bổ sung “Điều 26a” vào danh mục các hành vi thuộc thẩm quyền xử phạt của nhiều lực lượng tại Điều 112 Nghị định 117.
Theo quy định, Chủ tịch UBND các cấp có thẩm quyền lập biên bản, xử phạt và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với các vi phạm theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Đây là nền tảng để chính quyền địa phương chủ động vào cuộc, xử lý ngay tại cơ sở.
Lực lượng Quản lý thị trường được trao quyền xử phạt các hành vi vi phạm liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong phạm vi quản lý, đặc biệt ở khâu lưu thông, kinh doanh.
Lực lượng công an có thẩm quyền xử phạt theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, nhất là các hành vi gây mất trật tự, an toàn xã hội, vi phạm tại nơi công cộng.
Hải quan, bộ đội biên phòng, cảnh sát biển cũng được xác định rõ thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, khu vực biên giới, vùng biển. Điều này bịt kín “đường vào” của các sản phẩm thuốc lá mới từ bên ngoài.
Việc nhiều lực lượng cùng được giao quyền cho thấy cách tiếp cận toàn diện, không để lọt vi phạm chỉ vì “không đúng ngành”.
Đội Quản lý thị trường số 2 kiểm tra, thu giữ thuốc lá điện tử. Ảnh: Cục QLTT Hà Nội
Việc Nghị định 371 đồng thời làm rõ khái niệm, hành vi, mức phạt và thẩm quyền xử phạt gửi đi một thông điệp rõ ràng: Nhà nước không né tránh quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, và cũng không để tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm.
Trong thực tế, những băn khoăn lâu nay của địa phương và lực lượng thực thi nay đã được tháo gỡ. Khi thẩm quyền đã được ghi rõ trong nghị định, việc chậm trễ hay bỏ lọt vi phạm không còn lý do biện minh.
Quan trọng hơn, Nghị định 371 tạo cơ sở pháp lý đủ mạnh để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là thanh thiếu niên – nhóm đối tượng đang bị thuốc lá điện tử nhắm tới bằng hình thức quảng bá tinh vi, trá hình. Khi luật đã rõ, vấn đề còn lại là tổ chức thực thi nghiêm túc, đồng bộ và kiên quyết.
Thanh Hằng