AI nghiền nát hàng trăm startup ra đời trước ChatGPT

4 giờ trướcBài gốc

Cách đây 5 năm, các quỹ đầu tư mạo hiểm đổ tiền ồ ạt vào những startup (công ty khởi nghiệp) Mỹ bán đủ loại sản phẩm và dịch vụ, từ đồ lót theo gói đăng ký đến phần mềm sắp lịch làm việc. Nhiều startup được định giá tới hàng tỉ USD dù phần lớn còn chưa kiếm được lợi nhuận.

Đó là thời kỳ sôi động với các công ty khởi nghiệp, được thúc đẩy bởi sự kết hợp giữa nguồn vốn rẻ và nhu cầu tăng mạnh trong đại dịch COVID-19.

Bán đồ lót theo gói đăng ký nghĩa là khách hàng đăng ký trả tiền định kỳ hằng tháng hoặc hằng quý, rồi công ty sẽ tự gửi đồ lót mới đến cho họ theo lịch.

Ngay cả sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu tăng lãi suất vào năm 2022 để hạ nhiệt thị trường, nhiều nhà sáng lập vẫn tin rằng công ty của họ rồi sẽ phát triển đủ lớn để xứng đáng với mức định giá bị thổi phồng đó, các nhà đầu tư chia sẻ với kênh CNBC. Thế rồi chatbot ChatGPT của OpenAI xuất hiện vào tháng 11/2022.

“Khoảnh khắc ChatGPT xuất hiện là lúc mọi người nhận ra rằng thế hệ doanh nhân tiếp theo có thể tạo ra phần mềm chỉ bằng cách dùng tiếng Anh thông thường, thay vì phải biết lập trình”, theo Samir Kaul - đối tác tại quỹ đầu tư Khosla Ventures và là nhà đầu tư sớm của OpenAI.

“Giờ đây, 50 kỹ sư có thể làm khối lượng công việc từng cần tới 500 kỹ sư cách đây 5 năm. Chúng tôi buộc phải thay đổi hoàn toàn cách định giá các công ty này”, Samir Kaul cho hay.

Trong khi cổ phiếu của các công ty phần mềm niêm yết như Salesforce, ServiceNow và Workday bị ảnh hưởng nặng nề năm nay do mối đe dọa từ AI, thì ở thị trường tư nhân cũng đang diễn ra một cuộc thanh lọc âm thầm.

Cơn sốt AI đã hút hơn 250 tỉ USD đầu tư vào OpenAI và Anthropic trước thềm các đợt IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) lớn dự kiến diễn ra năm nay, khiến hàng trăm startup ra đời trước ChatGPT rơi vào thế khó.

Nhiều công ty gần như không còn gọi được vốn đầu tư mạo hiểm vì định giá trước đây bị thổi quá cao và công nghệ đã lỗi thời, đồng thời cũng chưa kiếm đủ lợi nhuận để có thể lên sàn chứng khoán.

Theo dữ liệu từ PitchBook, hiện có 857 startup Mỹ được định giá từ 1 tỉ USD trở lên, tức đạt danh hiệu “kỳ lân”. Song gần một nửa trong số đó không huy động được vốn mới trong suốt 3 năm qua, khiến mức định giá đó không còn chính xác.

PitchBook là công ty chuyên cung cấp dữ liệu và phân tích về thị trường đầu tư, đặc biệt là startup, quỹ đầu tư mạo hiểm, mua bán - sáp nhập doanh nghiệp và các công ty chưa niêm yết.

PitchBook ước tính các startup gọi vốn lần cuối vào năm 2021 hiện trung bình đã mất 68% giá trị, còn những công ty gọi vốn lần cuối vào năm 2022 chứng kiến mức giảm 52%.

Kết quả là hơn 220 công ty từng được định giá hàng tỉ USD trong thời kỳ bùng nổ startup nay đã trở thành “kỳ lân thất bại”, theo PitchBook. Danh sách này được PitchBook cung cấp độc quyền cho CNBC. Các ước tính dựa trên nhiều yếu tố như tốc độ tăng nhân sự và so sánh với các công ty niêm yết cùng ngành.

Ảnh: SV

“Rất nhiều công ty trong số đó thuộc thời kỳ trước AI, không chỉ về cấu trúc chi phí mà còn cả sản phẩm”, ông Immad Akhund - Giám đốc điều hành Mercury - nói với CNBC.

Mercury vừa huy động được 200 triệu USD hồi tháng 4 và đang cung cấp dịch vụ ngân hàng cho khoảng 1/3 startup Mỹ giai đoạn đầu được hỗ trợ bởi vốn đầu tư mạo hiểm tại Mỹ.

“Họ thực sự đang ở tình thế khó khăn. Mọi sự chú ý đều đổ dồn vào AI, nên nếu bạn không phải công ty lấy AI làm trung tâm thì phải có các chỉ số kinh doanh cực kỳ mạnh mẽ mới gọi được vốn”, ông nói.

Các startup phần mềm doanh nghiệp bị ảnh hưởng nặng nhất

Danh sách các “kỳ lân thất bại” có nhiều thương hiệu nổi tiếng như Glossier, The Farmer's Dog, Rothy's, Brooklinen và Savage X Fenty - hãng nội y do ca sĩ Rihanna sáng lập. Đây đều là những công ty bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng, từng được kỳ vọng sẽ đạt biên lợi nhuận cao giống các hãng phần mềm.

Ngoài ra, danh sách còn bao gồm cả những thương hiệu quen thuộc trong quảng cáo podcast như nhà sản xuất thực phẩm chức năng dạng bột AG1, công ty tiên phong về tư vấn đầu tư tự động Betterment và nền tảng bán vé trực tuyến SeatGeek.

Những công ty này trưởng thành trong một môi trường đề cao sự tăng trưởng với mức định giá cao ngất trời dựa trên hai giả định chính: lãi suất sẽ duy trì ở mức thấp và startup luôn có thể được mua lại nhờ đội ngũ kỹ sư tài năng của mình.

Tuy nhiên, AI tạo sinh đã vẽ lại toàn bộ bản đồ đầu tư mạo hiểm, khiến dòng tiền chuyển sang các công ty chuyên về AI, đồng thời khiến nhiều startup lâu năm không thể biện minh cho mức định giá trước đây của họ.

Bị ảnh hưởng nặng nhất là nhóm công ty phần mềm doanh nghiệp, chẳng hạn startup lập lịch Calendly. Nhóm này đại diện cho danh mục lớn nhất trong số các startup tỉ USD thất bại.

Có tới 75 công ty SaaS (phần mềm dưới dạng dịch vụ) xuất hiện trong danh sách của PitchBook, gấp đôi số lượng startup công nghệ tài chính - nhóm lớn thứ hai.

Điều đó phản ánh hai thực tế: mức định giá khổng lồ mà các startup phần mềm từng đạt được trong cơn sốt đầu tư năm 2021 và mức độ mà AI tạo sinh đang làm lung lay nền tảng của lĩnh vực này.

“Khi chúng tôi thấy một công ty không gọi được vốn, đó là dấu hiệu đáng lo”, nhà phân tích Andrew Akers của PitchBook nói. Ông cho biết điều đó thường đồng nghĩa với tăng trưởng chậm hoặc thậm chí âm.

Andrew Akers nói một số startup có thể không cần gọi vốn vì đang tạo ra lợi nhuận tốt, nhưng đó chỉ là số ít.

“Bên dưới bề mặt, tôi nghĩ còn rất nhiều quân domino sắp đổ”, Andrew Akers nhận định.

Cơn sốt AI khiến hàng trăm startup từng được định giá hàng tỉ USD trước thời ChatGPT rơi vào cảnh khó gọi vốn, mất giá hoặc bị bán rẻ. Ảnh: SV

Mức định giá tối thiểu đang sụp đổ

Trong năm nay, đã xuất hiện một số dấu hiệu cho thấy thị trường startup đang bắt đầu bị buộc phải định giá lại thực tế hơn.

Tháng 2 vừa qua, ứng dụng đầu tư và tiết kiệm Stash được Grab mua lại với giá khoảng 425 triệu USD, thấp hơn mức khoảng 660 triệu USD mà các nhà đầu tư từng rót vào công ty này trong suốt quá trình hoạt động.

Cũng trong tháng đó, startup công nghệ tài chính Step được YouTuber nổi tiếng MrBeast mua lại với mức giá không được tiết lộ. Điều này khiến giới đầu tư tin rằng giá bán thấp hơn nhiều so với khoảng 500 triệu USD mà Step từng huy động được.

“Nhiều công ty giờ không còn đáng giá như trước nữa, nên mới bị mua lại với mức giá thấp hơn rất nhiều so với thời kỳ đỉnh cao”, theo chuyên gia Ryan Falvey từ quỹ đầu tư Restive Ventures. Ông chuyên rót vốn vào các hãng công nghệ tài chính.

Ryan Falvey cho biết mức định giá startup hiện đã giảm khoảng 6 lần so với đỉnh năm 2021, thời điểm các công ty được định giá tới 50 lần doanh thu dự kiến trong tương lai. Điều đó có nghĩa một công ty có cùng doanh thu hiện nay sẽ chỉ còn khoảng 15% giá trị so với 5 năm trước.

Theo Samir Kaul, trước khi thị trường điều chỉnh, nhiều hãng công nghệ lớn sẵn sàng mua lại startup chủ yếu để lấy đội ngũ kỹ sư của họ. Trung bình mỗi lập trình viên có thể được định giá khoảng 2 triệu USD trong các thương vụ mua bán này. Vì thế, một startup có khoảng 100 kỹ sư từng bán được với giá từ 200 đến 300 triệu USD, ngay cả khi hoạt động kinh doanh chưa thực sự nổi bật.

Song giả định đó, vốn tạo ra mức giá sàn cho các startup trong thời kỳ bùng nổ, đã tan biến sau khi các công cụ lập trình AI cho phép các nhóm nhỏ hơn nhiều xây dựng sản phẩm, khiến cơ hội được mua lại ngày càng ít.

“OpenAI, Anthropic, Google đều có thể làm được”

Kết quả là các startup ra đời sau ChatGPT đang vượt xa các đối thủ cũ, theo Ryan Falvey. Ông gọi các khoản đầu tư trong 3 năm qua là “những thương vụ tốt nhất” mà quỹ Restive Ventures của ông từng thực hiện.

“Đến năm 2023, chúng tôi nhận ra rằng các công ty được đầu tư sau khi ChatGPT xuất hiện đã kiếm được nhiều tiền hơn phần lớn startup mà chúng tôi đầu tư trước đó”, Ryan Falvey nói.

AI tạo sinh cuối cùng có thể làm giảm đáng kể lượng vốn cần thiết để xây dựng một công ty phần mềm thành công, qua đó thách thức một trong những giả định cốt lõi từng thúc đẩy cơn sốt đầu tư startup suốt thập kỷ qua.

Cuộc thanh lọc có lẽ mới chỉ bắt đầu, khi tác động của AI đang lan rộng khắp hệ sinh thái tài chính doanh nghiệp, từ đầu tư mạo hiểm đến tín dụng tư nhân và cả các tập đoàn niêm yết khổng lồ.

Samir Kaul cho biết nhiều công ty phần mềm cũ vẫn dựa trên mô hình tính phí khách hàng theo số lượng nhân viên sử dụng sản phẩm. AI sẽ làm lung lay mô hình này khi doanh nghiệp ngày càng tự động hóa các công việc văn phòng.

Ông nói rằng các công ty phần mềm sẽ phải chuyển sang mô hình tính phí dựa trên kết quả đầu ra và xây dựng hạ tầng dành cho AI nếu muốn tồn tại.

Theo Samir Kaul, nhiều startup AI đang phát triển những sản phẩm hoặc tính năng mà OpenAI, Anthropic hay Google đều có thể làm được rất dễ dàng. Vì vậy, các nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi startup đó có thực sự sở hữu công nghệ độc đáo hay lợi thế đặc biệt nào không, để có thể tồn tại lâu dài.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ai-nghien-nat-hang-tram-startup-ra-doi-truoc-chatgpt-252555.html