Ai sẽ giải cứu NATO?

2 giờ trướcBài gốc

Khi ông Trump tìm cách gây sức ép với các nhà lãnh đạo châu Âu xoay quanh vấn đề Greenland, giới quan sát bắt đầu cân nhắc điều từng được xem là không tưởng: Liệu một liên minh tồn tại gần 80 năm có đang đi đến hồi kết?

Điều gì sẽ xảy ra với NATO khi cường quốc dẫn dắt liên minh này đe dọa có động thái quân sự với một thành viên trong liên minh, đồng thời phát động “chiến tranh kinh tế” với một số thành viên khác?

Câu hỏi đó đang được đặt ra tại nhiều thủ đô tại châu Âu, trong bối cảnh các nhà lãnh đạo vội vã tìm cách ứng phó trước các động thái ngày càng leo thang của ông Trump nhằm thâu tóm Greenland, bất chấp mọi sự phản đối.

Việc ông Trump không loại trừ khả năng dùng vũ lực để giành Greenland có nguy cơ phá vỡ liên minh NATO và Điều 5 về phòng thủ tập thể.

Trong gần 80 năm tồn tại, NATO không thiếu những giai đoạn căng thẳng trong nội bộ, nhưng chưa bao giờ liên minh này đối mặt với tình huống một thành viên công khai đe dọa một thành viên khác, càng khó tin hơn khi bên gây sức ép lại là Mỹ - trụ cột quan trọng nhất của NATO.

Sự ám ảnh của ông Trump về Greenland có tính logic chiến lược, đặt trong bối cảnh cạnh tranh tại Bắc Cực ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, lý do vì sao Mỹ “phải sở hữu” hòn đảo này lại thiếu thuyết phục.

Greenland là vùng lãnh thổ do NATO bảo vệ, Mỹ đã có căn cứ quân sự và quyền triển khai lực lượng tại Greenland, đồng thời Mỹ có thể hợp tác thương mại với Greenland để khai thác khoáng sản đất hiếm.

Đối với châu Âu, vấn đề Greenland không chỉ là vấn đề lãnh thổ. Tình huống đang xảy ra với Greenland chạm tới cốt lõi lý tưởng của châu Âu sau hàng thế kỷ xung đột, đó là các dân tộc có quyền tự quyết.

Dù nhiều lãnh đạo châu Âu vẫn cố gắng duy trì đối thoại với Mỹ, câu hỏi then chốt hiện là: Liệu các đồng minh NATO có thể “chơi rắn” để khiến ông Trump hiểu rằng tham vọng về Greenland sẽ khiến các bên đều phải trả giá hay không?

Các nhà lãnh đạo châu Âu có dám “chơi rắn”?

Tổng thống Trump cùng các nhà lãnh đạo châu Âu xuất hiện tại Nhà Trắng ở Washington DC, Mỹ, hồi tháng 8/2025. Ảnh: NYT.

Theo CNN, mức độ rạn nứt trong liên minh NATO hiện phụ thuộc vào hai yếu tố. Trước hết, ở bên trong nước Mỹ, các nghị sĩ Cộng hòa có dám thể hiện sự cứng rắn để đương đầu với một tổng thống nổi tiếng là khó đoán, khó kiểm soát hay không.

Tại Quốc hội Mỹ, lo ngại về các động thái của ông Trump ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, theo CNN, phần lớn các nghị sĩ Cộng hòa vẫn đang tỏ ra dè chừng. Điều này khiến số phận của NATO càng trở nên mong manh và gần như nằm gọn trong tay ông Trump, người vốn cho rằng mình không bị ràng buộc bởi giới hạn pháp lý.

“Chỉ một thứ giới hạn được tôi, đó là chuẩn mực đạo đức của tôi, là suy nghĩ của tôi. Đó là điều duy nhất có thể ngăn tôi lại. Tôi không cần luật pháp quốc tế. Tôi không tìm cách làm hại người khác”, ông Trump trả lời phỏng vấn New York Times ngày 7/1.

Bên ngoài nước Mỹ, yếu tố then chốt khác nằm ở các nhà lãnh đạo châu Âu, những người đang thể hiện sự đoàn kết và cứng rắn để phản ứng lại các bước leo thang của ông Trump. Liệu các nhà lãnh đạo châu Âu có sẵn sàng đáp trả bằng những động thái thật sự “rắn” đối với Mỹ hay không?

Theo nhận định của các nhà quan sát với New York Times, liên minh Mỹ - châu Âu hình thành sau Thế chiến II tính đến thời điểm này đã bị thay đổi về căn bản.

Liên minh này đang có xu hướng vận hành theo điều kiện của riêng ông Trump, nơi ông tận dụng sức mạnh của Mỹ để buộc châu Âu phải chiều theo các đòi hỏi của mình.

“Việc sử dụng chiến tranh kinh tế với các đồng minh theo cách này là điều chưa từng có tiền lệ”, ông Ian Lesser, Giám đốc văn phòng Brussels của Quỹ German Marshall, nhận định.

Theo CNN, Liên minh châu Âu là một khối thương mại khổng lồ, các biện pháp trả đũa có thể giáng đòn mạnh vào thị trường chứng khoán Mỹ, trong khi đây vốn là thước đo mà ông Trump thường dùng để quảng bá về những thành tích kinh tế mà chính quyền của ông tạo dựng được.

Tuy nhiên, các biện pháp trả đũa thương mại hoặc hạn chế hợp tác quân sự với Mỹ có thể gây tổn hại cho châu Âu nhiều hơn là cho Mỹ.

Chính sự mất cân đối kéo dài trong liên minh NATO, khi châu Âu vốn phụ thuộc sâu sắc vào Mỹ, cũng là một nguyên nhân lớn dẫn tới “cơ sự” hôm nay. Nếu giờ châu Âu muốn xây dựng năng lực tự chủ mạnh hơn cả về kinh tế và quân sự, quá trình này cần tới hàng thập kỷ.

Tại châu Âu, ngày càng có sự đồng thuận rằng lục địa này cần xây dựng thêm năng lực kinh tế và quân sự để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Tuy nhiên, quá trình đó cần nhiều thời gian.

Trong lúc đó, các doanh nghiệp và thị trường tài chính châu Âu vẫn gắn chặt với sức mua của người tiêu dùng Mỹ, đồng thời Ukraine cũng rất cần Washington.

Quá trình đàm phán ngoại giao nhằm tìm kiếm một lệnh ngừng bắn tại Ukraine càng cho thấy NATO, vốn được thành lập để bảo vệ châu Âu, sẽ suy giảm sức mạnh nghiêm trọng nếu thiếu các bảo đảm an ninh từ phía Mỹ.

“Nếu vứt bỏ toàn bộ những lợi ích chiến lược mà NATO mang lại, đó sẽ là điều ngớ ngẩn, đặc biệt khi xung đột vẫn đang diễn ra tại Ukraine. Nhưng nếu Mỹ không còn là một đối tác đáng tin cậy trong liên minh, châu Âu sẽ buộc phải tìm con đường khác", chuyên gia Lesser nói. Nỗ lực này thực tế đã bắt đầu, dù diễn ra chậm chạp.

Căng thẳng có thể leo thang nhanh khó lường

Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng ở Washington DC ngày 15/1. Ảnh: Reuters.

Bên cạnh nguy cơ liên minh quân sự NATO sụp đổ, những đe dọa áp thuế của ông Trump, cùng các biện pháp đáp trả tiềm tàng của châu Âu, có thể sẽ đẩy giá nhập khẩu tăng mạnh, làm suy yếu nền kinh tế của cả hai bên. Hiện tại, không bên nào tỏ ra nhượng bộ.

Theo các nguồn tin, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đề nghị Liên minh châu Âu kích hoạt công cụ chống cưỡng ép, thường được gọi là “bazooka thương mại”. Cơ chế này cho phép EU hạn chế Mỹ tiếp cận thị trường, bao gồm áp đặt kiểm soát xuất khẩu và nhiều biện pháp đáp trả khác.

Phát biểu trong ngày 19/1, người phát ngôn của Ủy ban châu Âu, ông Olof Gill, cho biết công cụ này “chưa bao giờ bị loại khỏi bàn thảo”. “EU có các công cụ trong tay và sẵn sàng phản ứng nếu các mức thuế bị đe dọa thực sự được đem ra áp dụng”, ông Gill nói.

Ông Carsten Brzeski, chuyên gia kinh tế học người Bỉ, giám đốc toàn cầu mảng kinh tế vĩ mô tại công ty phân tích ING, nhận định: “Dựa trên những phản ứng ban đầu, một số lãnh đạo châu Âu sẵn sàng “chơi rắn”. Với nhiều doanh nghiệp châu Âu, diễn biến cuối tuần qua đồng nghĩa một giai đoạn bất định mới liên quan đến việc đầu tư và xuất khẩu sang Mỹ”.

Theo ông Dan Hamilton, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings, đe dọa áp thuế của ông Trump có nguy cơ xé bỏ các thỏa thuận thương mại mà Mỹ đạt được với Anh và EU hồi mùa hè năm 2025.

Việc ông Trump chỉ đánh thuế đối với 8 quốc gia châu Âu, không phải toàn bộ EU, mở ra khả năng các nước bị đánh thuế có thể điều hướng hàng hóa sang các quốc gia khác trong khối để né thuế.

Mức thuế 10% áp dụng từ tháng 2 cũng sẽ chưa gây chấn động lớn, nhưng hệ quả dài hạn là mối quan hệ rạn nứt giữa Mỹ và các nước đồng minh tại châu Âu.

Sự bất định và khó lường có thể khiến các đồng minh tránh xa Mỹ về lâu dài. “Bất định là kẻ thù của tăng trưởng bền vững”, giáo sư Steven Durlauf (Đại học Chicago, Mỹ) nhận định.

Trong khi đó, các đối tác thương mại lớn của Mỹ đang tăng cường quan hệ với những thị trường mới. Canada gần đây công bố “quan hệ đối tác chiến lược” với Trung Quốc, còn EU đã hoàn tất thỏa thuận với khối Mercosur ở Nam Mỹ sau 25 năm đàm phán.

“Nỗ lực thâu tóm Greenland bằng mọi cách có thể khiến Mỹ vô tình đẩy các đồng minh quan trọng ra xa. Cái giá của chính sách này là tiếp thêm sức mạnh cho chính những đối thủ luôn khiến Mỹ lo ngại”, giáo sư Joseph Foudy (Đại học New York, Mỹ) cảnh báo.

Những động thái của Mỹ đang buộc châu Âu phải đưa ra các quyết định mang tính sống còn trong những ngày tới: Đối đầu với ông Trump đến mức nào, trong khi không ai đoán trước được phản ứng tiếp theo của một tổng thống nổi tiếng khó lường.

Đối với nhiều người châu Âu, những tuyên bố của ông Trump về việc giành Greenland “theo cách dễ dàng hay khó khăn” đã làm xói mòn niềm tin - nền tảng cốt lõi của liên minh NATO trong nhiều thập kỷ.

Bà Rosa Balfour, Giám đốc Carnegie Europe, nhận định: “Ngày càng nhiều lãnh đạo châu Âu nhận ra rằng việc nhượng bộ các yêu sách của ông Trump không phải lúc nào cũng phục vụ cho lợi ích của châu Âu, thậm chí còn khuyến khích ông ấy đưa ra thêm nhiều đòi hỏi hơn.

Nhiều người từng kêu gọi thận trọng, đối thoại và lắng nghe ông Trump nói, nay chính họ cũng đã dần nhận ra thực tế và dần thay đổi tư duy. Nếu xu hướng này tiếp diễn, tương lai của NATO, của liên minh giữa Mỹ và châu Âu, đang đứng trước một phép thử lịch sử”.

An Hòa

Nguồn Znews : https://znews.vn/ai-se-giai-cuu-nato-post1621258.html