Thay vì khao khát những đường nét mượt mà không tì vết do hệ thống tự động hóa hình ảnh tạo ra, những người yêu nghệ thuật và các nhà thiết kế đang quay về với vẻ đẹp của sự thô mộc, xù xì và những sai sót mang dấu vết bàn tay con người.
Bàn tay con người tạo ra những thứ mà AI không thể sao chép
Từ tạp chí thủ công mang khát khao kết nối chân thật
Câu chuyện của Christine Tyler Hill, một nhà thiết kế và nghệ sĩ sinh sống tại Burlington, Vermont, là minh chứng rõ nét cho khát vọng tìm về những giá trị nguyên bản. Khoảng hai năm rưỡi trước, Hill đã quyết định bắt đầu công việc làm người bảo vệ đưa học sinh qua đường tại khu phố nơi cô sinh sống.
Mức thù lao mà thành phố chi trả cho cô là hai mươi đô la một giờ, thế nhưng sức hút thực sự của công việc này lại nằm ở cơ hội được làm quen với các gia đình trong khu vực và trở nên gắn bó sâu sắc hơn với cộng đồng ngay bên ngoài cánh cửa nhà mình. Nữ nghệ sĩ chia sẻ rằng cô đã quá mệt mỏi với việc phải dán mắt vào màn hình để làm các công việc thiết kế. Cùng lúc đó, việc tìm kiếm khách hàng mới ngày càng trở nên khó khăn hơn, một phần do sự trỗi dậy mạnh mẽ của công nghệ trí tuệ nhân tạo tạo sinh.
Từ những ca trực đưa trẻ qua đường giữa thời tiết lạnh giá, cô bắt đầu ghi chép lại những trải nghiệm của mình trên nền tảng Instagram. Những mẩu truyện tranh ngắn gọn của cô xoay quanh cái lạnh thấu xương, những thói quen đáng yêu của lũ trẻ trên đường đi học và thậm chí là vẻ đẹp lạ kỳ của một thùng rác công cộng đang đầy tràn. Những dòng nhật ký bằng tranh này đã được người xem đón nhận nồng nhiệt.
Sự nồng nhiệt ấy đã tiếp thêm động lực để vào tháng 1 vừa qua, Hill quyết định chuyển đổi những mẩu chuyện đó thành một ấn phẩm tạp chí dạng zine được gửi qua đường bưu điện hàng tháng mang tên The Cloud Report. Ấn phẩm này chứa đầy những ghi chép ngẫu hứng và các bức phác họa về môi trường xung quanh cô.
Hill thừa nhận rằng tác phẩm của cô có thể trông khá thô ráp hoặc mang đậm nét vẽ tay, tuy nhiên cô đang thực hiện điều này một cách hoàn toàn có chủ ý nhằm tạo ra một thứ gì đó thực sự mang lại cảm giác được làm ra bởi một con người bằng xương bằng thịt. Ban đầu, nữ nghệ sĩ chỉ mong đợi một vài người hâm mộ tại địa phương sẽ thích thú với dự án của mình. Thế nhưng, một đoạn video lan truyền chóng mặt trên nền tảng TikTok đã thu hút tới một nghìn người đăng ký trả phí chỉ trong vòng hai mươi bốn giờ đồng hồ. Hiện tại, cô đang tự tay in ấn và gửi tạp chí qua đường bưu điện cho hơn ba nghìn người, trong đó có cả những độc giả ở nước ngoài.
Hill nhìn nhận sự khao khát đối với các tác phẩm của cô là một phần của nhu cầu rộng lớn hơn hướng về những món đồ thủ công trong thời đại tự động hóa của AI. Cô chia sẻ việc mình từng thấy các nghệ sĩ thảo luận về việc cố tình để lại lỗi đánh máy trong tác phẩm của họ, nhằm mục đích ra hiệu rằng có một con người thực sự đã viết ra điều này. Nữ nghệ sĩ tin rằng nhân loại đang bước vào một thời đại mà mọi người sẽ vô cùng thích thú với bất kỳ chi tiết nhỏ nhặt nào cho thấy sự hiện diện của một khoảng trống dành cho những sai sót.
Đến cuộc "đào tẩu" khỏi vẻ đẹp vô thực do AI tạo ra
Ngày nay, sự hoàn hảo về mặt thị giác là một thứ vô cùng dễ dàng có được. Bất kỳ ai cũng chỉ cần gõ ý tưởng của mình vào một hộp văn bản trên ChatGPT, Gemini hoặc Midjourney, và ngay lập tức nhận lại một bản kết kỹ thuật số bóng bẩy, sắc nét.
Đó có thể là hình ảnh một căn phòng khách với những món nội thất sang trọng, một bộ trang phục đầy khao khát, hoặc một logo công ty mới được sao chép theo phong cách hiện đại giữa thế kỷ. Sự bóng bẩy diễn ra trong chớp mắt này đã được chuyên gia dự báo xu hướng Emily Segal gọi bằng thuật ngữ "tasteslop". Đây là một thứ vô cùng dễ dãi và tràn lan, nơi vẻ bề ngoài của khái niệm "gu thẩm mỹ tốt" xuất hiện khắp mọi nơi một cách đầy tính máy móc.
Hoàn toàn dễ hiểu khi những nghệ sĩ và nhà thiết kế, những người có sinh kế đang bị đe dọa trực tiếp, bắt đầu chuyển hướng mạnh mẽ sang một thái cực hoàn toàn đối lập, hướng tới những thứ mang dáng vẻ nguệch ngoạc, cẩu thả và dường như đầy rẫy lỗi lầm. Tấm áp phích quảng bá cho một lễ hội âm nhạc sắp diễn ra của ban nhạc Weezer tại một đấu trường ở Los Angeles trông giống hệt như một bức vẽ bằng bút dạ của một cậu bé mười tuổi trên mặt bàn học, với những dòng chữ viết tay xô lệch, các hình vẽ phác thảo cây đàn guitar và một vài phiên bản của biểu tượng chữ S đầy cá tính.
Nhà xuất bản Picador cũng vừa tung ra một loạt sách tái bản của tác giả Roberto Bolanõ với những trang bìa gợi nhớ đến bộ sưu tập hình xăm trong nhà tù, đi kèm các hình vẽ phác thảo đầy tính nghiệp dư về những người phụ nữ quyến rũ, những con dao, bầy rắn và các ấn chú.
Một đô vật chuyên nghiệp mang tên Orange Cassidy đã bước lên sàn đấu trước một màn hình chiếu video khổng lồ, hiển thị dòng khẩu hiệu "vắt tươi" bị vỡ điểm ảnh vô cùng nặng nề. Phông chữ đơn điệu của dòng khẩu hiệu bị bao quanh một cách mờ ảo bởi các biểu tượng nắm đấm, gợi nhớ mạnh mẽ đến phần mềm nghệ thuật kỹ thuật số Kid Pix đình đám của thập niên chín mươi. Ngôi sao nhạc pop Charli XCX cũng vừa công bố một sự kiện mới tại New York bằng một hình ảnh trông như một tờ giấy nhắn được viết tay vội vã trên giấy viết thư.
Tất cả những tác phẩm sáng tạo này đều chia sẻ một điểm chung: Chúng chứa đựng các yếu tố của sự tùy hứng, tính ngẫu nhiên và thậm chí là sự bối rối. Đây chính là những điều mà một công cụ AI không làm được.
Bùi Tú