Ai thắng trong trận chiến ở Iran?

2 giờ trướcBài gốc

Sau gần sáu tuần xung đột, cuộc chiến tại Iran tạm thời khép lại khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chiến thắng. Tuy nhiên, lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran lại phản ánh một thực tế khắc nghiệt: chính quyền Iran vẫn bám rễ vững chắc, mang tư tưởng cứng rắn và nắm quyền kiểm soát Eo biển Hormuz - qua đó sở hữu đòn bẩy đáng kể đối với thị trường năng lượng toàn cầu và các quốc gia Vùng Vịnh.

Những hệ lụy từ xung đột đã lan rộng, làm gia tăng áp lực kinh tế toàn cầu và kéo các quốc gia láng giềng Vùng Vịnh, vốn phụ thuộc vào sự ổn định, vào vòng xoáy bất ổn.

"Cuộc xung đột này sẽ được nhắc tới như một sai lầm chiến lược nghiêm trọng của ông Trump, với những hệ quả đã tái định hình khu vực theo những cách ngoài dự liệu", học giả Trung Đông Fawaz Gerges nói với Reuters.

Iran "thấm đòn" nhưng vẫn đứng vững

Trước cuộc chiến, Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải hẹp vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu - về mặt chính thức vẫn được coi là vùng biển quốc tế. Iran theo dõi, gây sức ép và đôi khi chặn tàu song chưa từng khẳng định quyền kiểm soát tuyệt đối.

Trong bối cảnh mới, Tehran đã chuyển từ việc giám sát sang áp đặt điều kiện. Trên thực tế, Iran hiện đóng vai trò "người gác cổng" đối với tuyến hàng hải này, quyết định có cho phép tàu đi qua hay không và theo điều kiện nào. Tehran cũng mong muốn thu phí đối với các tàu quá cảnh.

Bên cạnh đó, Iran đã chứng tỏ khả năng chống chịu trước các đợt tấn công kéo dài, đồng thời vẫn duy trì năng lực leo thang xung đột. Ảnh hưởng của Tehran trải rộng qua nhiều mặt trận, từ Lebanon và Iraq thông qua Hezbollah và các lực lượng dân quân Shi’ite, đến khu vực Bab el-Mandeb ở Biển Đỏ thông qua các đồng minh Houthi.

Trong nước, giới lãnh đạo Iran vẫn kiểm soát chặt chẽ tình hình, bất chấp nền kinh tế bị tổn hại nghiêm trọng và nhiều cơ sở hạ tầng bị phá hủy do các cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Học giả Trung Đông Fawaz Gerges. Ảnh: Picasa.

"Cuộc chiến do liên quân Mỹ-Israel khởi động thực sự đạt được điều gì? Thay đổi chế độ tại Tehran? Không. Buộc Cộng hòa Hồi giáo đầu hàng? Không. Kiềm chế kho uranium làm giàu cấp cao? Không. Chấm dứt sự hỗ trợ của Tehran đối với các đồng minh khu vực? Cũng không", ông Gerges đặt vấn đề,

Gần 6 tuần qua, bom từ phía Israel - Mỹ đã đánh thẳng vào hạ tầng công nghiệp cốt lõi của Iran, từ các nhà máy thép, cơ sở hóa dầu đến các viện nghiên cứu và hệ thống giao thông huyết mạch.

Các nhà phân tích và nguồn tin chính phủ Vùng Vịnh nhận định Iran đã "thấm đòn" nhưng vẫn duy trì, thậm chí củng cố, những công cụ quyền lực cốt lõi.

Theo Reuters, bức tranh chính trị hiện tại cho thấy một hệ thống quyền lực cứng rắn hơn, với vật liệu hạt nhân chưa được kiểm soát hoàn toàn, cùng việc tiếp tục sản xuất tên lửa và máy bay không người lái, cũng như duy trì hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Vì sao Iran cho rằng họ đã thắng?

Tehran bước ra khỏi 38 ngày xung đột với Mỹ và Israel không chỉ với mục tiêu cốt lõi là bảo toàn sự tồn tại của chế độ mà còn đạt được hai lợi ích chiến lược tiềm tàng: quyền kiểm soát eo biển Hormuz và một năng lực răn đe mới trước các cuộc tấn công quy mô lớn từ đối thủ lâu năm.

“Trong mắt nhiều quan sát viên bên ngoài và phần lớn dư luận toàn cầu, Iran hiện hiện lên như một người chiến thắng rõ rệt trong cuộc chiến này", chuyên gia Trung Đông Murad Sadygzade nhận định.

“Họ đã chịu đòn, đáp trả bằng vũ lực và sự tự trọng, từ chối đầu hàng, và quan trọng nhất là dần dần chuyển đổi quyền kiểm soát đối với chính logic của một cuộc chiến bị áp đặt lên mình"

Theo ông Sadygzade chia sẻ với RT, Mỹ và Israel từng kỳ vọng sẽ định đoạt các quy tắc của cuộc xung đột và sau đó coi bất kỳ sự rút lui nào của Iran là minh chứng cho chiến thắng của chính họ. Những gì xảy ra trên thực tế thì hoàn toàn ngược lại. Iran không chỉ từ chối các điều khoản bị áp đặt từ bên ngoài, mà còn đẩy chi phí chiến tranh lên đến mức chiến dịch quân sự của Mỹ trở thành một gánh nặng chính trị đối với chính nước Mỹ.

Ông Alex Vatanka, chuyên gia về Iran tại Viện Trung Đông, nhận định: "Những gì Iran làm, một cách có hệ thống và có chủ đích, là gây tổn hại đến nền kinh tế Mỹ" thông qua việc đóng Eo biển Hormuz và đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt. Đáp lại nỗ lực của ông Trump nhằm làm suy yếu chế độ, "họ đảm bảo rằng cuộc chiến được cảm nhận rõ ràng tại Mỹ".

"Tôi không nghĩ ông Trump sẽ thử lại điều đó", ông Vatanka nói với Wall Street Journal.

Nhà Trắng cho biết đã dừng hoạt động tấn công, song các cuộc tấn công của Iran nhằm vào nhưngc quốc gia Arab láng giềng tại Vùng Vịnh vẫn chưa chấm dứt tính đến ngày 8/4.

Các quan chức Iran nhanh chóng tuyên bố chiến thắng, khẳng định trong một thông cáo của Hội đồng An ninh Quốc gia rằng đối thủ lâu năm của họ đã phải chịu "một thất bại không thể phủ nhận, mang tính lịch sử và nghiền nát". Những người ủng hộ chính phủ đã xuống đường sau khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố, vẫy cờ và hô vang khẩu hiệu.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi cam kết đảm bảo "lưu thông an toàn" cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz trong vòng hai tuần trong các cuộc đàm phán với Mỹ song nhấn mạnh rằng việc di chuyển phải "phối hợp" với lực lượng vũ trang Iran và "tính đến hạn chế kỹ thuật".

Ông Araghchi cũng cảnh báo rằng nếu các cuộc tấn công nhằm vào Iran được nối lại, Tehran sẽ tái khởi động hoạt động quân sự.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Ảnh: Reuters.

Một đề xuất 10 điểm của Iran, trong đó yêu cầu nhượng bộ đáng kể từ phía Mỹ, bao gồm cam kết không tấn công Iran, dỡ bỏ toàn bộ trừng phạt và rút quân Mỹ khỏi khu vực. Một trong những yêu cầu then chốt của kế hoạch hòa bình là duy trì quyền kiểm soát Eo biển Hormuz của Iran.

Ông Trita Parsi, phó Chủ tịch điều hành Viện Quincy về Chính sách Nhà nước có Trách nhiệm, nhận định: "Chỉ riêng việc khuôn khổ do Iran đề xuất trở thành nền tảng cho đàm phán cũng đã là một chiến thắng ngoại giao đáng kể đối với Tehran. Mỹ không còn ở vị thế áp đặt điều kiện".

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán với Iran. Ảnh: Reuters.

Trong trường hợp đàm phán thất bại, ông Trump vẫn có thể nối lại các cuộc không kích hoặc cho phép Israel tiếp tục hành động quân sự. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Iran khó có khả năng từ bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz hoặc đưa ra những nhượng bộ lớn trong các cuộc đàm phán sắp tới.

Ông Alan Eyre, cựu chuyên gia cấp cao về Iran tại Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định: "Bất kỳ thỏa thuận nào ông Trump đạt được lúc này đều kém hơn so với thỏa thuận từng có trước khi ông quyết định sử dụng vũ lực. Câu hỏi duy nhất là Iran sẽ tận dụng và thể chế hóa quyền kiểm soát eo biển này như thế nào".

Israel nói gì?

Trái với những tuyên bố khẳng định chiến thắng của Washington và Tehran, Tel Aviv có cách tiếp cận thận trọng hơn trong giai đoạn ngừng bắn.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết Israel "còn nhiều mục tiêu cần hoàn thành" sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được tiết lộ.

"Mọi thứ chưa kết thúc", Ngoại trưởng Israel Gideon Sa'ar nhấn mạnh. "Tôi chưa thấy khả năng dung hòa lập trường giữa Mỹ và Iran".

Một thành viên cấp cao giấu tên trong nội các Israel nói với đài phát thanh Kan: "Chiến sự nhiều khả năng sẽ không xảy ra lại sau hai tuần. Trong tình hình hiện tại, Iran có thể tự do tái thiết".

Thủ tướng Netanyahu có thể phải đối mặt với cử tri sau một cuộc chiến nữa không đạt kết quả rõ ràng. Ảnh: Reuters.

Với cuộc bầu cử có thể diễn ra trong vòng sáu tháng tới, Thủ tướng Netanyahu phải đối mặt với cử tri sau một cuộc chiến nữa không đạt kết quả rõ ràng.

Ông tuyên bố các mục tiêu chiến tranh của Israel sẽ được hoàn thành "thông qua thỏa thuận hoặc bằng việc nối lại chiến sự".

Tuy nhiên, nhiều cử tri Israel có thể hoài nghi về tính khả thi của cam kết này, Times of Israel nhận định.

Dù Israel đã giáng những đòn mạnh vào Iran và các lực lượng đồng minh, chiến thắng mang tính quyết định mà ông Netanyahu nhiều lần hứa hẹn vẫn chưa trở thành hiện thực.

Thay vào đó, công chúng Israel được thuyết phục rằng các biện pháp trung gian - như thiết lập vùng đệm tại Gaza và Lebanon hay phá hủy một phần năng lực quân sự của Iran - có thể được xem là chiến thắng.

Tuy nhiên, thời điểm để "hoàn tất nhiệm vụ" vẫn chưa rõ ràng, đặc biệt khi Tổng thống Trump dường như không muốn các thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ trong bối cảnh bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ đang đến gần.

Nếu cục diện hiện tại không thay đổi đáng kể, ông Netanyahu có thể phải đối mặt với nguy cơ không còn tại vị đủ lâu để kiểm chứng chiến lược của mình.

Israel thực hiện đợt không kích lớn nhất vào Lebanon Ngày 8/4, Israel tuyên bố thực hiện đợt không kích lớn nhất vào Lebanon trong những ngày gần đây, nhằm tiêu diệt lực lượng Hezbollah. Israel tuyên bố nhắm mục tiêu hơn 100 cơ sở liên quan tới Hezbollah chỉ trong vòng 10 phút tiến hành không kích trong ngày 8/4.

Đại Hoàng

Nguồn Znews : https://znews.vn/ai-thang-trong-tran-chien-o-iran-post1641956.html