AI viết lại ngành logistics hiện đại

2 giờ trướcBài gốc

Xu hướng AI trong ngành logistics hiện nay

Trong bối cảnh chi phí vận hành tăng cao, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động và áp lực tối ưu hiệu quả ngày càng lớn, lợi thế của ngành logistics không còn chỉ nằm ở quy mô, mà đang dịch chuyển sang năng lực xử lý dữ liệu, khả năng dự báo và mức độ ứng dụng công nghệ vào vận hành thực tế. Theo các báo cáo công bố tại Diễn đàn Công nghệ Logistics 2026, quy mô thị trường logistics Việt Nam hiện đạt khoảng 40 đến 50 tỷ USD, duy trì tốc độ tăng trưởng từ 12 đến 14% mỗi năm, thuộc nhóm phát triển nhanh trong khu vực. Dù vậy, chi phí logistics vẫn chiếm khoảng 16 đến 18% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế phát triển ở châu Á.

Con số này phần nào phản ánh thực trạng vận hành của ngành còn yếu, thiếu kết nối dữ liệu và chưa tối ưu hiệu quả trong toàn chuỗi, từ kho bãi, vận tải đến thủ tục xuất nhập khẩu. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang được xem là hướng đi quan trọng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), Chủ tịch danh dự Hiệp hội Phát triển nhân lực logistics Việt Nam cho rằng AI đang làm thay đổi cấu trúc cạnh tranh của ngành logistics toàn cầu. Nếu như trước đây doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng năng lực vận tải và mạng lưới khai thác, thì nay tốc độ xử lý dữ liệu và khả năng ra quyết định nhanh đang trở thành yếu tố tạo lợi thế.

AI đang làm thay đổi cấu trúc cạnh tranh của ngành logistics toàn cầu. (Ảnh: HÀ ANH)

Theo ông Hải, sự khác biệt giữa các doanh nghiệp không còn chỉ nằm ở việc sở hữu bao nhiêu phương tiện hay kho hàng, mà ở khả năng khai thác dữ liệu để tối ưu vận hành, kiểm soát rủi ro và phản ứng nhanh với biến động của thị trường.

PGS,TS Nguyễn Bình Minh, Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội nhận định AI hiện không còn là công nghệ mang tính tham khảo hay thử nghiệm, mà đang dần trở thành nền tảng vận hành mới của ngành logistics. Áp lực chuyển đổi số, theo ông Minh, đã chuyển từ trạng thái “nên làm” sang “phải làm” nếu doanh nghiệp muốn duy trì năng lực cạnh tranh.

Dẫn khảo sát của Deloitte, ông cho biết trong 5 năm tới, tỷ lệ tổ chức chuỗi cung ứng ứng dụng hoặc chuẩn bị ứng dụng AI dự kiến tăng từ 28% lên 82%, trong khi 71% lãnh đạo doanh nghiệp lo ngại hoạt động có thể bị gián đoạn nếu chậm thích ứng.

Dự báo của Gartner cho thấy đến năm 2031, khoảng 60% sự cố gián đoạn chuỗi cung ứng có thể được xử lý tự động mà không cần sự can thiệp trực tiếp của con người. Điều này cho thấy AI không còn là xu hướng ở tương lai xa, mà đang từng bước trở thành công cụ vận hành hiện hữu trong ngành logistics. Sức ép chuyển đổi càng trở nên rõ nét khi môi trường kinh doanh ngày càng nhiều biến động.

Từ đầu năm 2026, những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến giá nhiên liệu tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên chi phí vận tải. Với một chuyến xe container bắc nam có thể tiêu tốn gần 1.000 lít dầu diesel, chỉ một đợt tăng giá nhiên liệu trong thời gian ngắn cũng đủ khiến chi phí vận hành đội lên đáng kể.

Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng công nghệ để tối ưu hành trình, giảm tiêu hao nhiên liệu và nâng hiệu quả vận hành không còn là lựa chọn mang tính dài hạn, mà đã trở thành yêu cầu thực tế đối với nhiều doanh nghiệp logistics.

AI là giải pháp bắt buộc

Nếu như vài năm trước, AI trong logistics chủ yếu được coi là một xu hướng công nghệ, nay công nghệ này đã bắt đầu hiện diện trong từng mắt xích vận hành, từ xử lý chứng từ, quản trị kho bãi đến dự báo rủi ro chuỗi cung ứng.

Ông Ngô Ngọc Hoàn, đại diện kinh doanh khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Samsung SDS cho biết AI hiện được tích hợp như một cấu phần quan trọng trong hệ thống logistics của doanh nghiệp. Nhiều lớp công nghệ được triển khai đồng thời, như tự động hóa quy trình bằng robot (RPA), thị giác máy tính (machine vision) hay phân tích dự báo (predictive analytics), nhằm tăng tốc độ xử lý và giảm thiểu sai sót.

Ứng dụng AI trong logistics: Từ “xu hướng” đến yêu cầu chuyển đổi cấp thiết.

Điểm đáng chú ý, theo ông Hoàn, không chỉ nằm ở từng công nghệ riêng lẻ, mà ở cách chúng được kết nối thành một hệ thống vận hành thống nhất. Những công việc trước đây phụ thuộc nhiều vào xử lý thủ công như nhập liệu, kiểm tra chứng từ, đối chiếu dữ liệu từ hãng tàu, hãng hàng không hay cảng biển, nay đang từng bước được tự động hóa. Thay vì xử lý hàng loạt tập tin PDF hoặc biểu mẫu vận tải bằng tay, hệ thống AI có thể tự động nhận diện dữ liệu, chuẩn hóa thông tin và đưa vào nền tảng phân tích. Qua đó, doanh nghiệp không chỉ rút ngắn thời gian xử lý mà còn giảm đáng kể nguy cơ sai sót trong vận hành.

Quan trọng hơn, nếu trước đây doanh nghiệp thường chỉ phản ứng sau khi sự cố xảy ra, thì nay AI cho phép nhận diện sớm những nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động vận tải hay nguy cơ chậm giao hàng để kịp thời điều chỉnh phương án. Ở góc nhìn doanh nghiệp công nghệ trong nước, bà Phạm Khánh Linh, Tổng Giám đốc Logivan, cho thấy một lát cắt khác trong quá trình ứng dụng AI. Thay vì triển khai ở quy mô toàn cầu, nhiều doanh nghiệp trong nước đang ứng dụng AI vào những khâu rất cụ thể của logistics nội địa và xuất nhập khẩu.

Theo bà Linh, một trong những lĩnh vực AI đang phát huy hiệu quả rõ nét là xử lý chứng từ hải quan và khai báo xuất nhập khẩu. Trước đây, mỗi bộ hồ sơ thường phải trải qua nhiều bước kiểm tra thủ công, đối chiếu thông tin và tra cứu mã hàng hóa, vừa tốn thời gian vừa dễ phát sinh sai sót. Với sự hỗ trợ của AI, hệ thống có thể tự động kiểm tra chéo dữ liệu, phát hiện điểm bất thường và gợi ý mã HS phù hợp cho từng nhóm hàng hóa. Điều này giúp giảm áp lực xử lý thủ công cho nhân sự, đồng thời nâng độ chính xác trong khâu khai báo.

Diễn đàn Công nghệ Logistics 2026 (VALOMA LogTech Forum 2026). (Ảnh: ĐỖ BẢO)

Không dừng lại ở đó, AI đang dần trở thành một “lớp hỗ trợ vận hành” mới trong doanh nghiệp logistics, nơi con người không còn xử lý trực tiếp mọi tác vụ, mà chuyển dần sang vai trò giám sát, phân tích và ra quyết định trên nền dữ liệu. Tuy vậy, thực tế cũng cho thấy AI không phải “chiếc đũa thần” có thể tạo ra hiệu quả ngay lập tức. Công nghệ này chỉ phát huy giá trị khi doanh nghiệp đã xây dựng được nền tảng dữ liệu đủ chuẩn và có quy trình vận hành được số hóa tương đối hoàn chỉnh. Đó cũng là lý do quá trình ứng dụng AI trong logistics hiện diễn ra không đồng đều. Trong khi một số doanh nghiệp đã tiến khá xa trong chuyển đổi số, nhiều đơn vị khác vẫn đang vận hành theo mô hình truyền thống, với dữ liệu rời rạc và phụ thuộc lớn vào xử lý thủ công.

Lê Thị Hương Trang

Nguồn Nhân Dân : https://nhandan.vn/ai-viet-lai-nganh-logistics-hien-dai-post961763.html