Âm vang con chữ trên đất làng Hậu Trạch

2 ngày trướcBài gốc

Ông Mai Văn Mạnh, trưởng ban khuyến học chi họ Mai Bình, xã Nga Thắng bên chiếc kẻng khuyến học được gìn giữ trong không gian dòng họ.

Tiếng kẻng, tiếng trống gọi học

Mới đây, ông Mai Văn Mạnh, trưởng ban khuyến học chi họ Mai Bình, xã Nga Thắng là một trong những cá nhân tiêu biểu được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2025. Với người Hậu Trạch - làng cổ ven sông thuộc xã Nga Thạch (cũ), danh hiệu ấy còn gợi nhắc về một phong trào học tập từng được nuôi dưỡng bằng tiếng kẻng, tiếng trống học bài vang lên đều đặn mỗi tối.

Đã có một thời, đúng 19 giờ, khi ánh đèn bừng sáng trong những nếp nhà ven sông, từ đầu làng đến cuối làng Hậu Trạch, tiếng kẻng, tiếng trống học bài vang lên mộc mạc mà dứt khoát, gọi lũ trẻ rời trò chơi dang dở, gọi từng mái nhà hướng về bàn học. Âm thanh ấy đã trở thành nhịp sinh hoạt chung của cả làng, một mệnh lệnh dịu dàng dành cho con chữ. Theo ông Mai Văn Mạnh, trong ký ức nhiều thế hệ người Hậu Trạch, tiếng trống học bài từng là dấu mốc mở đầu cho mỗi buổi tối. Khi trống vang lên, trẻ nhỏ tự giác vào bàn, người lớn vặn nhỏ ti-vi, hạ thấp giọng nói, nhường không gian cho việc học. Con chữ vì thế không chỉ là chuyện của riêng từng gia đình, mà trở thành việc chung của làng.

Những năm phong trào học tập phát triển mạnh, học sinh trong làng được chia thành các tổ học tập, mỗi tổ từ bốn đến sáu em. Buổi tối, dưới ánh đèn, các em học bài cùng nhau, hỏi nhau từng phép tính, từng con chữ. Đáng nhớ hơn cả là hình ảnh các thầy, cô giáo làng như thầy Mai Thế Phổ, thầy Phạm Xuân Phương, thầy Mai Văn Thanh, cô Mai Thị Hường, cô Mai Thị Huyền, cô Phạm Thị Hương... Sau một ngày đứng lớp, họ lại lặng lẽ ghé từng tổ học để đôn đốc, kèm cặp học trò. Không giáo án, không bảng phấn, chỉ có sự kiên nhẫn và tình yêu dành cho con chữ.

Từ nền nếp ấy, mô hình “tiếng trống khuyến học” dần được hình thành. Đến khoảng năm 2010, thực hiện phong trào xây dựng xã hội học tập do Trung ương và Hội Khuyến học tỉnh phát động, xã Nga Thạch (cũ) chính thức đưa tiếng trống khuyến học lên hệ thống loa truyền thanh. Đúng 19 giờ các ngày trong tuần (trừ thứ 7), sau bản nhạc dạo quen thuộc, 3 hồi trống vang lên, tiếp đó là lời nhắc nhở chậm rãi, thân thuộc: “Hội Khuyến học xã Nga Thạch xin thông báo, đã đến giờ vào học buổi tối...”.

Không chỉ phát trống trên loa, các thành viên Hội Khuyến học còn trực tiếp xuống từng đường làng, ngõ xóm để theo dõi, nhắc nhở học sinh, tuyên truyền tới phụ huynh về ý nghĩa của việc hình thành nếp học tập buổi tối. Nhờ đó, ý thức học tập của học sinh được nâng lên, tạo sự yên tâm cho nhiều gia đình.

Mạch nguồn hiếu học từ làng cổ ven sông

Việc học ở Hậu Trạch không phải là phong trào nhất thời, mà được nuôi dưỡng từ mạch nguồn văn hóa lâu đời của một làng cổ ven sông, từng mang nhiều tên gọi như Vạn Chài, Thạch Tuyền, Bảo Đạc... Trong ký ức dân gian, vùng đất này gắn với câu ca: “Đồn rằng chùa Sỏi lắm tiên/ Bạch Câu lắm cá, Thạch Tuyền lắm quan”, như một cách người xưa gửi gắm niềm tự hào về truyền thống hiếu học, khoa bảng của quê hương. Từ mảnh đất ấy đã xuất hiện những bậc khoa bảng như Tiến sĩ Hương Lĩnh hầu Mai Thế Chuẩn, Thám hoa Mai Anh Tuấn - những người con họ Mai mở lối cho con đường học vấn của cả dòng họ. Trước đó, tổ tiên họ Mai lập công nhiều hơn trên thao trường với các bậc danh tướng, công thần; để rồi từ sự chuyển dịch ấy, con chữ dần được đặt vào vị trí trung tâm, trở thành tinh thần hiếu học, nếp nhà, nếp làng được các thế hệ nối tiếp nhau gìn giữ.

Từng là Phó Chủ tịch UBND xã Nga Thạch (cũ), ông Mai Văn Mạnh hiểu rõ những giá trị nền nếp được bồi đắp qua thời gian. Khi nghỉ công tác, ông chọn ở lại với công việc khuyến học của làng. Ông chia sẻ: “Ở Hậu Trạch, từ nhiều đời nay, chuyện học hành luôn được coi trọng. Con cháu trong làng được nhắc nhở phải học để làm người, để mở mang tri thức, không phụ công cha ông đã gây dựng”.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, từ ngày 1/7/2025, xã Nga Thạch sáp nhập cùng các xã Nga Văn, Nga Phượng và Nga Thắng để thành lập xã Nga Thắng mới. Diện mạo làng quê khởi sắc, đời sống người dân ngày càng nâng lên. Tiếng trống học bài từng vang lên mỗi tối ở Hậu Trạch đã lắng xuống, nhưng tinh thần hiếu học ở nơi đây vẫn đang được bền bỉ tiếp nối.

Ở chi họ Mai Bình vẫn giữ gìn tiếng kẻng khuyến học trong không gian dòng họ, nơi âm thanh không còn vang ra đầu ngõ, nhưng vẫn được cất lên trang trọng trong mỗi dịp tổng kết, tuyên dương con cháu học giỏi.

Quỹ khuyến học được duy trì đều đặn; danh sách học sinh đạt thành tích được ghi chép cẩn thận; thông tin được chia sẻ qua các nhóm zalo, facebook để con cháu đi làm ăn xa vẫn có thể theo dõi, đóng góp và động viên thế hệ trẻ. Những nỗ lực ấy đã được ghi nhận khi năm 2017, chi họ Mai Bình được Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam khen thưởng; năm 2018 và năm 2020 tiếp tục được Hội Khuyến học tỉnh biểu dương vì những đóng góp tích cực trong công tác khuyến học, khuyến tài.

Từ tiếng kẻng, tiếng trống học bài của một thời gian khó đến những cách làm linh hoạt trong thời đại số, mạch nguồn hiếu học ở Hậu Trạch vẫn được gìn giữ bằng những hình thức phù hợp với nhịp sống hôm nay. Và Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh trao cho ông Mai Văn Mạnh không chỉ là sự ghi nhận cho một cá nhân, mà thấp thoáng trong đó gợi nhắc tới âm vang của tiếng kẻng, tiếng trống gọi học năm xưa, lặng lẽ nhưng bền bỉ trên đất làng cổ ven sông, hun đúc, bồi đắp thêm tinh thần hiếu học của người dân làng Hậu Trạch.

Bài và ảnh: Tăng Thúy

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/am-vang-con-chu-tren-dat-lang-hau-trach-41211.htm