Ấn Độ và Malaysia - quan hệ kiểu mẫu cho các cường quốc tầm trung trong trật tự mới

một giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi (left) và Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim ngày 7/2/2026. Ảnh: Reuters

Mối quan hệ mang dấu ấn cá nhân

Ông Modi và Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim vốn có quan hệ cá nhân từ trước khi ông Anwar nắm quyền. Lời hứa của ông Modi với “người bạn thân thiết” rằng sẽ tới Kuala Lumpur sau khi lỡ Hội nghị Cấp cao ASEAN hồi tháng 10/2025 đã được thực hiện. Đáp lại, Malaysia tổ chức nghi lễ đón tiếp trang trọng với đội danh dự của Trung đoàn Hoàng gia Mã Lai, học sinh vẫy cờ Ấn Độ và các tiết mục văn hóa.

Những chi tiết tưởng như bên lề: từ tình yêu chung với tiếng Tamil đến sự ngưỡng mộ dành cho diễn viên huyền thoại MG Ramachandran… thực chất phản ánh một tầng "kết nối mềm" trong ngoại giao. Trong bối cảnh thế giới phân mảnh hiện nay, thiện chí cá nhân có thể giúp thúc đẩy các thỏa thuận thương mại và hợp tác vượt lên trên tính toán thuần túy kinh tế. Với Malaysia, điều này càng có ý nghĩa khi đối tác là Ấn Độ.

Làn sóng thỏa thuận sau nhiều năm giậm chân tại chỗ

Cộng đồng người Ấn Độ tại Malaysia với 3 triệu người là cộng đồng người Ấn Độ ở nước ngoài lớn thứ ba thế giới. Mối quan hệ giao lưu nhân dân trong lĩnh vực du lịch, giáo dục và văn hóa đã tạo nên nền tảng cho sự tăng trưởng ổn định của thương mại song phương, đạt gần 18,6 tỷ USD trong năm 2025.

Malaysia cũng mang đến những lợi thế cụ thể: trong những năm gần đây, Ấn Độ là thị trường lớn nhất cho xuất khẩu dầu cọ của Malaysia, một mặt hàng quan trọng ảnh hưởng đến giá cả thực phẩm. Đồng thời, dự án sản xuất chất bán dẫn gần đây của Ấn Độ có thể hưởng lợi từ sự hợp tác với Malaysia vì nước này đã có lợi thế trong lĩnh vực sản xuất linh kiện cuối cùng với sự hỗ trợ của các tập đoàn đa quốc gia, những công ty tiên phong thành lập hoạt động từ đầu những năm 1970 (được biết đến với tên gọi "Tám Samurai" trong nước).

Đó là lý do tại sao đây là những nội dung nổi bật trong các bản ghi nhớ đã ký kết, bên cạnh việc tái khẳng định quan hệ đối tác chiến lược toàn diện kể từ năm 2024, bao gồm cả quốc phòng, giáo dục, thương mại và văn hóa.

Tuy nhiên, đối với một nền kinh tế tầm trung như Malaysia, đôi khi điều quan trọng không phải là những gì nước này sở hữu mà là câu chuyện lớn hơn mà nó đại diện.

Các thỏa thuận giữa Ấn Độ và Malaysia này là bước chuẩn bị cho một thỏa thuận lớn hơn giữa Ấn Độ và ASEAN - Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN-Ấn Độ (AITIGA ) được nâng cấp, hiện đang trong quá trình đàm phán.

Ấn Độ gần đây đã hoàn tất thỏa thuận thương mại được ví như “mẹ của mọi thỏa thuận” với Liên minh châu Âu (EU), bao phủ gần 2 tỷ dân và 140 tỷ USD thương mại hàng hóa. New Delhi cũng ký kết với Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA), Australia và đang đàm phán với Vương quốc Anh. EU cũng rất tích cực trong việc ký kết các thỏa thuận này, bằng việc ký kết một thỏa thuận khổng lồ với Mercosur (các quốc gia Nam Mỹ) chỉ vài tuần trước đó.

Đáng chú ý, cả thỏa thuận EU-Mercosur lẫn EU-Ấn Độ đều được ký sau hai thập niên bế tắc, và tăng tốc trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Nhu cầu đa dạng hóa và củng cố hợp tác giữa các cường quốc tầm trung giờ đây không còn là khẩu hiệu, mà đã chuyển thành hành động cụ thể và một luận điểm được thúc đẩy bởi sự hiểu biết về một "sự đổ vỡ" trong trật tự thế giới.

Nếu thỏa thuận Ấn Độ-ASEAN sớm được hoàn tất, điều đó sẽ phản ánh một xu thế rộng hơn: các nền kinh tế tầm trung đang tìm cách tự thiết kế không gian chiến lược trong một trật tự quốc tế rạn vỡ.

Đa dạng hóa mối quan hệ ngoài hai cường quốc

Ấn Độ dưới thời ông Modi là một quốc gia đầy tham vọng. Với dân số lớn nhất thế giới, trẻ, am hiểu công nghệ và tầng lớp trung lưu ngày càng đông, nước này được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá là nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất những năm gần đây, đạt 6,4% GDP thực. GDP danh nghĩa đã vượt mốc 4.000 tỷ USD và có thể vượt Nhật Bản, Đức vào năm 2030.

Chính sách “Hành động hướng Đông” (Act East Policy) từ năm 2014 đặt mục tiêu biến Ấn Độ thành một cực ảnh hưởng tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương - và Đông Nam Á là mắt xích không thể thiếu.

Việc Malaysia giữ chức Chủ tịch ASEAN năm 2025 đã mang lại cho nước này sự ca ngợi trong khu vực, và tầm quan trọng về địa lý và công nghệ (như đối với chất bán dẫn và trung tâm dữ liệu) biến nước này thành một mắt xích quan trọng trong khu vực.

Hầu hết các cường quốc tầm trung hiện đang ở thời kỳ cởi mở nhất để hợp tác với các nước khác nhằm đa dạng hóa nền kinh tế, tránh phụ thuộc vào Mỹ và Trung Quốc.

Làm sao để có an ninh, thịnh vượng và tự chủ cùng lúc?

Tuy nhiên, những nỗ lực này khó có thể thay đổi căn bản mức độ phụ thuộc của các nước tầm trung vào các siêu cường. Mỹ và Trung Quốc vẫn - và nhiều khả năng sẽ tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của họ, đồng thời giữ vị trí dẫn đầu về công nghệ, nhân lực và kiểm soát chuỗi cung ứng.

Ví dụ, Ấn Độ và Malaysia có thể hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn, điều này có khả năng thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nước, mở rộng tinh thần khởi nghiệp và tạo ra những việc làm quan trọng cho sự phát triển quốc gia. Nhưng rất khó có khả năng điều đó sẽ tạo ra những sản phẩm tiên tiến có thể cạnh tranh với những sản phẩm tốt nhất thế giới. Điều đó đòi hỏi hàng thập kỷ trợ cấp của chính phủ, tài năng của khu vực tư nhân, mật độ nhân tài cao và một hệ sinh thái đổi mới.

Điều đó không có nghĩa là các thỏa thuận với các cường quốc tầm trung là không quan trọng. Ngược lại, ngay cả thỏa thuận giữa Ấn Độ và Malaysia cũng mở ra một chân trời mới mà nếu không có nó thì sẽ không tồn tại, và một thỏa thuận giữa Ấn Độ và ASEAN sẽ có ý nghĩa quan trọng khi bao phủ một quy mô dân số (2,1 tỷ người) lớn hơn cả "thỏa thuận lớn nhất" giữa EU và Ấn Độ.

Theo thời gian, các cường quốc tầm trung cũng có thể sẽ xây dựng các thể chế và liên minh dựa trên các vấn đề cụ thể bên cạnh các hiệp định thương mại tự do này để huy động các quan hệ đối tác quy mô lớn hơn. Với sự phối hợp đầy đủ, việc thay thế một số mặt hàng thương mại từ Mỹ-Trung thậm chí có thể khả thi, ngay cả với tiêu chuẩn công nghệ thấp hơn.

Thực tế duy nhất mà các cường quốc tầm trung phải đối mặt là họ không thể thoát khỏi "bộ ba bất khả thi": không thể có an ninh, thịnh vượng và tự chủ cùng một lúc.

Nếu họ muốn có nhiều quyền tự chủ hơn trong việc quyết định tương lai của mình ngoài tầm kiểm soát của Mỹ và Trung Quốc, họ phải hy sinh một phần sự thịnh vượng. Vì không có cường quốc tầm trung nào sẵn sàng chấp nhận sự đánh đổi này, họ sẽ phải làm nhiều hơn bằng cách tăng cường giao thương với các cường quốc lớn và các cường quốc tầm trung.

Thỏa thuận Ấn Độ-Malaysia vì thế là tín hiệu của một thế giới bận rộn hơn, nơi các cường quốc tầm trung chủ động tìm kiếm không gian hành động trong một trật tự toàn cầu đang tái định hình. Dù chưa thể thoát khỏi lực hút của các siêu cường, họ đang thử nghiệm những cấu trúc hợp tác mới - với một phần lý tưởng và không ít tính toán thực dụng.

Quỳnh Vũ

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/an-do-va-malaysia-quan-he-kieu-mau-cho-cac-cuong-quoc-tam-trung-trong-trat-tu-moi-10407046.html