An ninh tài chính số, chuyển từ phòng thủ bị động sang chủ động kiến tạo niềm tin

một giờ trướcBài gốc

Niềm tin trở thành “hạ tầng mềm” của nền kinh tế số

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an cho rằng AI đang tạo ra sự chuyển dịch căn bản trong vận hành hệ thống tài chính. Tuy nhiên, tăng trưởng của kinh tế số sẽ không thể bền vững nếu thiếu nền tảng niềm tin.

Theo Thứ trưởng Phạm Thế Tùng, trong môi trường số, niềm tin không còn là yếu tố cảm tính mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để giao dịch và các quyết định tài chính được thực hiện.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an phát biểu tại Diễn đàn

“Nếu dữ liệu là nhiên liệu của nền kinh tế số, thì niềm tin chính là hạ tầng mềm quyết định khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống tài chính”, ông nói.

Lãnh đạo Bộ Công an cho rằng thách thức hiện nay không còn chủ yếu nằm ở hệ thống công nghệ mà đang chuyển mạnh sang con người. Các hình thức lừa đảo, chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi, có tổ chức và được hỗ trợ bởi AI, tạo ra “những niềm tin giả rất khó nhận diện”.

Từ thực tế đó, Thứ trưởng Phạm Thế Tùng nhấn mạnh yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong bảo đảm an ninh tài chính số, chuyển từ "phòng thủ bị động sang chủ động kiến tạo niềm tin". Lãnh đạo Bộ Công an nhận định, một hệ thống tài chính an toàn không chỉ là hệ thống không có rủi ro mà còn phải là nơi người dùng được bảo vệ và được hỗ trợ kịp thời khi xảy ra sự cố. Ông cũng cho rằng niềm tin số không thể được xây dựng bởi một cơ quan đơn lẻ mà đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội; trong đó người dân vừa là mắt xích dễ tổn thương, vừa là tuyến phòng thủ đầu tiên của hệ thống.

Đồng quan điểm về tầm quan trọng của việc bảo vệ người dùng trong kỷ nguyên số, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng cho biết, chuyển đổi số trong ngành Ngân hàng đang diễn ra với tốc độ vũ bão, minh chứng bằng việc tỷ lệ giao dịch trên kênh số tại nhiều ngân hàng đã vượt ngưỡng 95%. Theo ông, riêng hệ thống NAPAS vào ngày cao điểm xử lý trên 40 triệu giao dịch/ngày; toàn hệ thống ngân hàng đang xử lý lượng giao dịch khoảng 800 nghìn tỷ đồng/ngày… Tuy nhiên, lãnh đạo NHNN cho rằng ngân hàng số càng phát triển thì yêu cầu về an toàn, bảo mật và bảo vệ người dùng càng cấp thiết.

Theo Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng, AI mang đến cơ hội nhưng cũng kèm theo rủi ro đối với lĩnh vực tài chính, ngân hàng

“AI quyết định tốc độ phát triển, nhưng niềm tin số sẽ quyết định giới hạn của tăng trưởng tài chính”, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nói.

Theo Phó Thống đốc, AI mang lại nhiều cơ hội cho ngành Ngân hàng như tự động hóa quy trình, chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận, phòng chống rửa tiền. Nhưng AI cũng kéo theo các rủi ro mới như deepfake, giả mạo danh tính, lừa đảo cá nhân hóa hay nguy cơ tự động hóa các quyết định có tác động lớn đến khách hàng mà thiếu kiểm soát phù hợp.

Lãnh đạo NHNN cho rằng ngành tài chính - ngân hàng cần chuyển từ tư duy bảo vệ hệ thống sang bảo vệ người dùng; từ phản ứng sau sự cố sang phát hiện sớm, cảnh báo sớm và ngăn chặn sớm. Phó Thống đốc cũng cho biết, NHNN đang xây dựng quy định về AI trong hoạt động ngân hàng, đặc biệt với các quyết định liên quan giao dịch, cấp tín dụng hay cho vay nhằm bảo đảm AI có trách nhiệm.

AI làm thay đổi cấu trúc rủi ro, ngân hàng phải thay đổi cách phòng thủ

Từ kinh nghiệm thực tế của doanh nghiệp công nghệ tài chính, ông Nguyễn Mạnh Tường, Đồng sáng lập, Đồng Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc MoMo cho rằng AI đang làm thay đổi hoàn toàn bản chất của các cuộc tấn công lừa đảo trực tuyến.

Dẫn số liệu, ông Tường cho biết, năm 2024, các cuộc tấn công deepfake tăng 2.100%; cứ 5 phút lại có một cuộc tấn công deepfake diễn ra trên thế giới. Theo ông, điều đáng lo không chỉ là quy mô mà còn là việc “ngưỡng tham gia” của tội phạm ngày càng thấp khi bất kỳ đối tượng nào cũng có thể triển khai chiến dịch lừa đảo quy mô lớn nhờ AI.

Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin NHNN

Lãnh đạo MoMo mô tả đây là “cuộc chiến bất đối xứng” khi phía tấn công có thể vận hành chiến dịch lừa đảo với chi phí rất thấp nhưng tạo ra lợi nhuận lớn, trong khi phía bảo vệ phải đầu tư ngày càng nhiều cho công nghệ và xử lý rủi ro.

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank cho rằng, ngành Ngân hàng từ trước đến nay luôn hoạt động dựa trên uy tín và niềm tin, nhưng trong thời đại số, niềm tin không còn được bảo đảm bằng các dấu hiệu vật lý truyền thống mà chuyển mạnh lên môi trường trực tuyến.

Ông cho biết hiện khoảng 99% giao dịch tại TPBank được thực hiện trên kênh số. Điều này mang lại sự tiện lợi lớn nhưng đồng thời khiến nguy cơ gian lận, lừa đảo gia tăng nhanh chóng.

Theo ông Nguyễn Hưng, mỗi ngày TPBank xử lý khoảng 5-7 triệu giao dịch. Với quy mô như vậy, ngân hàng không thể kiểm soát rủi ro bằng sức người mà buộc phải dựa vào AI để cảnh báo giao dịch bất thường và phát hiện gian lận theo thời gian thực.

Tổng Giám đốc TPBank Nguyễn Hưng tại Diễn đàn

Tổng Giám đốc TPBank cho biết sau khi xác thực sinh trắc học được triển khai, tội phạm đã chuyển hướng sang mở tài khoản doanh nghiệp và trung chuyển dòng tiền qua nhiều lớp. Theo phân tích dữ liệu của TPBank, nhiều khoản tiền lừa đảo chỉ mất khoảng 40–45 giây để tiếp tục được chuyển sang tài khoản khác.

Ông cũng cho rằng thách thức lớn nhất của các ngân hàng hiện nay là vừa duy trì vận hành liên tục, vừa bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hệ thống. Trong bối cảnh khách hàng có thể chuyển sang ngân hàng khác chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, bất kỳ sự cố gián đoạn nào cũng có nguy cơ làm mất niềm tin người dùng.

Ở góc độ quản lý công nghệ ngành Ngân hàng, ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin NHNN cho rằng, dữ liệu đang trở thành tài sản chiến lược, công nghệ là năng lực cạnh tranh cốt lõi và niềm tin khách hàng là yếu tố quyết định sự tồn tại của tổ chức tín dụng. Hiện trên 70% tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã ứng dụng AI vào hoạt động nghiệp vụ như chatbot, eKYC, phát hiện gian lận, phòng chống rửa tiền, tự động hóa quy trình và chấm điểm tín dụng.

Tuy nhiên, ông Hoàng Minh Tiến cảnh báo AI cũng làm thay đổi cấu trúc rủi ro của ngành Ngân hàng. Nếu trước đây rủi ro chủ yếu gắn với hạ tầng công nghệ thì nay đã mở rộng sang dữ liệu, thuật toán, mô hình ra quyết định, quyền riêng tư và cả ổn định tài chính.

Ông đặc biệt lưu ý nguy cơ AI tạo sinh bị lợi dụng để giả mạo giọng nói, hình ảnh, video, tin nhắn hay email, khiến ranh giới giữa thật và giả ngày càng khó phân biệt. Do đó, bảo vệ người dùng trong kỷ nguyên AI không chỉ là bảo vệ tiền trong tài khoản mà còn bao gồm bảo vệ danh tính số, dữ liệu cá nhân, quyền được giải thích, quyền được đối xử công bằng và quyền được giao dịch trong môi trường số an toàn.

Đại diện Cục Công nghệ thông tin nhấn mạnh AI cần được quản trị trong toàn bộ vòng đời, từ lựa chọn bài toán, thu thập dữ liệu, huấn luyện mô hình đến giám sát, đánh giá và xử lý sự cố. “Công nghệ càng mạnh, trách nhiệm quản trị càng lớn”, ông Hoàng Minh Tiến nói.

Hồng Sơn

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/an-ninh-tai-chinh-so-chuyen-tu-phong-thu-bi-dong-sang-chu-dong-kien-tao-niem-tin-181861.html