Áp lực giao hàng 'dưới 10 phút' của shipper Ấn Độ

một ngày trướcBài gốc

Các tài xế giao đồ ăn của Swiggy tại Kolkata hồi tháng 7/2024. Ảnh: NurPhoto.

Theo Liên đoàn Công nhân Vận tải sử dụng ứng dụng Ấn Độ - đơn vị tổ chức đình công đêm giao thừa 2026 vừa qua, hơn 200.000 người giao hàng ở nước này đã tham gia đình công.

Họ đang kêu gọi “lương công bằng, sự tôn trọng và an toàn”, dừng ngay lập tức quy định giao hàng bán kính 3 km trong 10 phút dù giao thông ở các thành phố lớn tắc nghẽn nghiêm trọng. Họ cũng phản đối các ứng dụng tự động phạt và giảm xếp hạng tài xế mỗi khi đi đơn chậm, đồng thời yêu cầu an sinh xã hội toàn diện gồm bảo hiểm y tế và lương hưu.

Trong khi thương mại điện tử chú trọng giao hàng siêu nhanh là hiện tượng toàn cầu, đây là chiến trường khốc liệt tại Ấn Độ - quốc gia có 1,4 tỷ dân và mỗi tháng có khoảng 1 triệu người tìm việc mới gia nhập thị trường. Tốc độ được thúc đẩy bởi tầng lớp trung lưu đang nở rộ và trở thành điểm mấu chốt trong cuộc chiến giữa các ông lớn.

Vượt đèn đỏ để hoàn thành chỉ tiêu

Công ty Swiggy có vốn hóa thị trường khoảng 11 tỷ USD, trong khi đối thủ Zomato ở khoảng 28 tỷ USD. Một số công ty như Instamart của Swiggy, cũng như Blinkit và Zepto, lấy lời hứa “giao hàng trong 10 phút” làm chiêu trò tiếp thị đặc trưng.

Người lao động cho rằng chiến lược này đang đánh đổi bằng sự an toàn và sức khỏe của chính họ. Trên hết, nhiều nền tảng không phân loại shipper là nhân viên về mặt pháp lý, đồng nghĩa các công ty không cần cung cấp quyền lợi lao động truyền thống.

Một tài xế giao hàng Swiggy 41 tuổi ở thành phố Hyderabad chia sẻ anh kiếm được mức lương cơ bản 5 rupee/đơn hàng và có thể kiếm nhiều hơn tùy số lượng và quãng đường. Anh làm việc từ 19h đến 5h mỗi ngày. “Chúng tôi phải tự trả tiền xăng và bảo dưỡng xe máy”, anh nói, đồng thời chi ít nhất 50 rupee mỗi ngày cho việc ăn uống.

“Tôi không nghĩ sẽ làm công việc này ở tuổi 40 nhưng làm gì còn lựa chọn nào khác?”, anh chia sẻ.

Anh làm tài xế giao hàng sau khi hiệu sách của anh đóng cửa vì đại dịch Covid-19. Với đồng lương 20.000 rupee mỗi tháng (222 USD), anh dành một nửa cho tiền thuê nhà và học phí của 5 đứa con, khiến gia đình phải sống chật vật từ ngày này qua ngày khác.

Người lao động tự do tại New Delhi trong cuộc đình công toàn quốc hôm 1/1. Ảnh: Hindustan Times.

Cuộc đình công đã làm nổi bật khoảng cách sâu sắc giữa sự tiện lợi cho người tiêu dùng thành thị và sinh kế của người cung cấp dịch vụ đó.

Một mặt, ở quốc gia có dân số trong độ tuổi lao động khổng lồ, các nền tảng như Swiggy và Zomato cung cấp việc làm quan trọng cho hàng triệu người. Theo báo cáo năm 2023 của cơ quan nghiên cứu chính phủ Niti Ayog, lực lượng lao động tự do của Ấn Độ dự kiến mở rộng lên 23,5 triệu người vào năm 2030.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lập luận mô hình này tạo ra hình thức bóc lột mới. Khi mới bắt đầu, ý tưởng tự do và tự kiếm tiền thu hút mọi người. Tuy nhiên, hệ thống lợi dụng lao động phi chính thức - không có việc làm ổn định, không có lương cố định, không có phúc lợi - và lồng ghép điều này vào cấu trúc doanh nghiệp.

Với Mohammad Numan - 30 tuổi, shipper của Swiggy ở Mumbai, tình hình tài chính bấp bênh nghiêm trọng đến mức anh không thể mất một ngày lương để tham gia đình công. “Công việc vất vả, nhưng không có lựa chọn nào khác. Tôi phải kiếm tiền”, anh nói.

Anh thường xuyên làm việc tới 16 tiếng/ngày để hoàn thành 35-40 đơn hàng chỉ tiêu của Swiggy. Sau khi trả tiền xăng và các chi phí khác, anh chỉ còn lại khoảng 700 rupee (7,70 USD) cho cả ngày.

Ngoài ra, shipper còn có áp lực giao hàng nhanh. "Chúng tôi được kỳ vọng giao hàng trong vòng 3-4 phút với quãng đường 1 km, và trong vòng 10 phút với quãng đường 4 km. Để đáp ứng, chúng tôi phải chạy xe nhanh. Khi nhận được đơn hàng, trong đầu tôi chỉ nghĩ tới chuyện làm thế nào để giao nhanh còn nhận thêm nhiều đơn khác", Numan cho biết.

Một người giao hàng khác ở Mumbai phải “vượt đèn đỏ hầu hết thời gian” để giao hàng đúng giờ. “Chúng tôi bị phạt nếu không giao đúng giờ. Nếu bị cảnh sát giao thông bắt, chúng tôi phải tự trả tiền phạt”, người giao hàng của Zepto cho biết.

Làm việc trong lo sợ

Trong một bài đăng trên X, Deeender Goyal - đồng sáng lập của Zomato - thanh minh cho lời cam kết giao hàng trong 10 phút, khẳng định “mật độ cửa hàng xung quanh các khu dân cư” hiện thực hóa mục tiêu này.

“Sau khi đặt hàng trên Blinkit, đơn hàng sẽ được đóng gói trong vòng 2,5 phút. Người giao hàng sẽ lái xe trung bình dưới 2km trong khoảng 8 phút, suy ra tốc độ trung bình 15 km/h”, ông viết.

Trong một tuyên bố khác, Goyal cho biết cả Zomato và Blinkit đều giao hàng “với tốc độ kỷ lục” hôm 1/1, “không bị ảnh hưởng bởi lời kêu gọi đình công”. “Sự hỗ trợ từ lực lượng thực thi pháp luật địa phương đã giúp kiểm soát một số ít kẻ gây rối. Nếu hệ thống không công bằng thì sẽ không thể liên tục thu hút và giữ chân người lao động”, ông viết.

Đáp lại, Liên đoàn Công nhân Nền tảng và Việc làm Tự do Telangana cho biết khoảng 7,5 triệu đơn hàng “được giao vì người lao động không đủ khả năng dừng làm việc, chứ không phải vì hệ thống đối xử công bằng với họ”.

Một nhân viên giao hàng của Zomato lái xe qua đoạn ngập ở Mumbai hồi tháng 8/2025. Ảnh: SOPA Images.

Năm 2020, chính phủ Ấn Độ đã ban hành Luật cải cách lao động, hứa hẹn các chương trình an sinh xã hội cho tất cả lao động tự do, nhưng việc thực hiện trên toàn quốc diễn ra chậm chạp.

Năm 2023, Rajasthan trở thành bang đầu tiên thông qua Luật điều chỉnh nền kinh tế tự do, thành lập hội đồng phúc lợi chuyên trách thiết lập quỹ an sinh xã hội và giải quyết các khiếu nại. Karnataka - nơi có trung tâm công nghệ Bengaluru - và bang Jharkhand đã thông qua luật riêng vào năm 2025, trong khi Telangana đang xem xét các biện pháp tương tự.

Trước áp lực dư luận, một số nền tảng cũng đưa ra một loạt quyền lợi như bảo hiểm tai nạn và bảo hiểm y tế cơ bản.

Tuy nhiên, một số người cho biết họ khó tiếp cận những quyền lợi này. Những đợt biểu tình gần đây phản ánh nhu cầu minh bạch và cung cấp thêm quyền lợi.

Manoj Kharade - làm việc cho một ứng dụng cung cấp dịch vụ làm đẹp tại nhà - đã đình công để yêu cầu mức lương cố định và an sinh xã hội. Tài khoản của anh sẽ bị khóa nếu không đạt chỉ tiêu, khiến Kharde làm việc tới 15 tiếng/ngày, kiếm được 25.000 rupee một tháng (277 USD).

“Chúng tôi làm việc trong lo sợ vì nếu tôi không đạt chỉ tiêu sẽ ảnh hưởng đến gia đình tôi”, anh chia sẻ.

Trí Ân

Nguồn Znews : https://znews.vn/ap-luc-giao-hang-duoi-10-phut-cua-shipper-an-do-post1616428.html