ASEAN - Công xưởng trung gian của chuỗi khoáng sản toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Chế biến quyết định cuộc chơi

Trong bài phân tích trên trang asiapacific.ca, Tiến sĩ Vlado Vivoda (Tổng Biên tập tạp chí Resources Policy) cho rằng, cuộc đua toàn cầu để đảm bảo chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng hiện không chỉ ở các khu mỏ mà còn ở các nhà máy chế biến. Đây là khâu biến quặng thô thành vật liệu phục vụ các ngành công nghệ cao như xe điện, năng lượng tái tạo, điện tử hay quốc phòng.

Chuỗi cung ứng đất hiếm là ví dụ điển hình. Việc tách và tinh chế các nguyên tố đất hiếm đòi hỏi quy trình hóa học phức tạp, công nghệ cao và quản lý môi trường nghiêm ngặt. Trong khi nhiều quốc gia phương Tây từng từ bỏ hoạt động này do chi phí cao và lo ngại tác động môi trường, Trung Quốc đã kiên trì đầu tư, từng bước kiểm soát phần lớn công suất chế biến toàn cầu. Hệ quả là, ngay cả khi đất hiếm được khai thác ở Australia, Mỹ hay châu Phi, chúng vẫn thường phải được gửi đến Trung Quốc để tinh luyện.

Nhà máy luyện niken tại Khu công nghiệp Indonesia Weda Bay (IWIP) ở Lelilef, Bắc Maluku (ẢNH: TEMPO)

Trước thực trạng đó, nhiều nước đã thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chỉ tập trung khai thác, họ chuyển sang xây dựng lại năng lực chế biến hoặc hợp tác với các đối tác để đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Mô hình của Công ty Lynas Rare Earths (Australia) là một ví dụ.

Nhà máy vật liệu tiên tiến Lynas (LAMP) nằm ở Kuantan, bang Pahang của Malaysia, đã hoạt động từ năm 2012 và vẫn là cơ sở phân tách đất hiếm lớn nhất ngoài Trung Quốc. Nhà máy này xử lý quặng cô đặc từ mỏ Mount Weld của Lynas ở phía Tây Australia, sản xuất các oxit đất hiếm đã được phân tách, được sử dụng trong sản xuất toàn cầu.

Tầm quan trọng của hợp tác

Nằm gần các trung tâm sản xuất lớn của châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) có lợi thế tự nhiên để phát triển các khâu chế biến và sản xuất trung gian trong chuỗi cung ứng khoáng sản. Việc đặt nhà máy chế biến đất hiếm của Lynas tại thành phố Kuantan không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự kết hợp giữa chi phí vận hành cạnh tranh, hạ tầng công nghiệp sẵn có, nguồn nhân lực kỹ thuật và khung pháp lý cho xử lý vật liệu phóng xạ.

Bên cạnh Malaysia, nhiều quốc gia ASEAN khác cũng đang theo đuổi những chiến lược tương tự. Tại Indonesia, từ cuối tháng 4-2022, nước này quy định niken phải được chế biến trong nước trước khi xuất khẩu. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), mục tiêu của chính sách này là tăng cường các cơ sở chế biến trong nước, đưa giá trị gia tăng của chuỗi cung ứng niken trở lại nền kinh tế Indonesia, tạo việc làm cũng như phát triển kinh tế trong nước.

Nhờ đó, Indonesia nhanh chóng trở thành trung tâm sản xuất nickel tinh luyện và vật liệu pin cho xe điện, thu hút hàng tỷ USD đầu tư từ Trung Quốc, Hàn Quốc và phương Tây. Lệnh cấm xuất khẩu quặng niken đã làm tăng giá trị xuất khẩu niken của Indonesia từ 3 tỷ USD lên 30 tỷ USD chỉ trong 2 năm.

Hiện Philippines cũng đang cân nhắc các biện pháp hạn chế xuất khẩu khoáng sản thô, học theo mô hình Indonesia nhằm gia tăng giá trị trong nước. Theo Asia News Network, Philippines là nước xuất khẩu quặng niken lớn thứ hai sau Indonesia.

Sự đa dạng trong cách tiếp cận cho thấy ASEAN không đi theo một mô hình duy nhất. Điều này cũng cho thấy tầm quan trọng của quan hệ đối tác xuyên biên giới. Đối với Mỹ, Nhật Bản, Australia hay Canada, ASEAN ngày càng trở thành đối tác không thể thiếu trong nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản bền vững.

Theo Tiến sĩ Vlado Vivoda, Việt Nam với trữ lượng đất hiếm đáng kể, đang từng bước định hình chiến lược phát triển chế biến sâu và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Trong khi đó, Thái Lan và Malaysia tận dụng lợi thế là các trung tâm sản xuất điện tử và ô tô để trở thành điểm đến cho các hoạt động chế biến trung gian.

KHÁNH HƯNG tổng hợp

Nguồn SGGP : https://sggp.org.vn/asean-cong-xuong-trung-gian-cua-chuoi-khoang-san-toan-cau-post847736.html