ASEAN trước yêu cầu đổi mới công cụ tài chính

một giờ trướcBài gốc

Các cú sốc mới tạo sức ép lên khu vực

Đông Nam Á đang bước vào giai đoạn nhiều biến động khi các rủi ro khí hậu, năng lượng và tài chính ngày càng có xu hướng tác động lẫn nhau.

Xung đột tại Trung Đông thời gian qua làm gián đoạn nguồn cung dầu khí toàn cầu, đẩy giá năng lượng và phân bón tăng mạnh. Với một khu vực còn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu như ASEAN, tác động nhanh chóng lan sang giá thực phẩm, chi phí logistics và sinh hoạt.

Cùng thời điểm, nhiều quốc gia ASEAN liên tiếp hứng chịu lũ lụt, hạn hán và các hiện tượng thời tiết cực đoan trong giai đoạn 2025 - 2026. Thiên tai gây thiệt hại mùa màng, gián đoạn chuỗi cung ứng và làm gia tăng áp lực lên ngân sách công. Giá năng lượng và lương thực tăng cao tiếp tục gây sức ép lên đời sống người dân, đồng thời làm gia tăng rủi ro nợ xấu và ảnh hưởng đến hệ thống tài chính.

ASEAN đang ưu tiên phát triển Mạng lưới Điện ASEAN (ASEAN Power Grid). Ảnh: ASEAN Centre for Energy (ACE)

Đáng chú ý, các cú sốc đang tạo hiệu ứng dây chuyền trong nền kinh tế khu vực. Khủng hoảng năng lượng làm tăng chi phí sản xuất, thiên tai đẩy giá lương thực lên cao, trong khi lạm phát kéo dài buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt hơn. Diễn biến này làm gia tăng rủi ro bất ổn tài chính trong khu vực. Dư địa tài khóa của nhiều nước ASEAN đã thu hẹp sau đại dịch Covid-19, trong khi nhu cầu chi cho an sinh xã hội, thích ứng khí hậu và chuyển đổi năng lượng ngày càng lớn, khiến khả năng đầu tư công cho các dự án hạ tầng dài hạn gặp nhiều hạn chế.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng các ngân hàng trung ương ASEAN cần mở rộng vai trò, không chỉ tập trung vào kiểm soát lạm phát mà còn tham gia hỗ trợ nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc khí hậu và năng lượng.

Năm 2026, Philippines đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN với chủ đề “Cùng nhau định hướng tương lai”. Tại Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN lần thứ 13 hồi tháng 4, các nước tái khẳng định cam kết tăng cường phối hợp chính sách, củng cố ổn định tài chính và thúc đẩy tài chính bền vững.

Hội nghị cũng ghi nhận quan ngại chung về tác động của căng thẳng địa chính trị, biến động năng lượng và xu hướng phân mảnh kinh tế toàn cầu. Đồng thời, các nước hoan nghênh đề xuất của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) về gói hỗ trợ trị giá 30 tỷ USD cho ASEAN giai đoạn 2026 - 2030 nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Vai trò mới của ngân hàng trung ương trong chuyển đổi năng lượng

Một trong những ưu tiên chiến lược của ASEAN hiện nay là phát triển Mạng lưới Điện ASEAN (ASEAN Power Grid) - sáng kiến kết nối hệ thống điện giữa các quốc gia thành viên nhằm tăng cường an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.

Đây không chỉ là một dự án hạ tầng năng lượng mà còn được xem là công cụ giảm thiểu rủi ro kinh tế dài hạn. Việc liên thông lưới điện giúp các nước thành viên chia sẻ nguồn điện hiệu quả hơn, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và hạn chế biến động giá năng lượng trong bối cảnh thị trường toàn cầu nhiều bất ổn.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở nguồn vốn. Các dự án điện xuyên biên giới đòi hỏi đầu tư rất lớn, thời gian hoàn vốn dài và mức độ rủi ro cao. Điều này khiến nhiều ngân hàng thương mại thận trọng do các quy định an toàn vốn hiện hành chưa thực sự khuyến khích tài trợ cho các dự án hạ tầng dài hạn.

Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều ý kiến cho rằng các ngân hàng trung ương ASEAN cần tham gia tích cực hơn thông qua các chương trình tái cấp vốn có mục tiêu. Theo cơ chế này, ngân hàng trung ương cung cấp nguồn vốn ưu đãi cho các ngân hàng thương mại, với điều kiện dòng vốn được phân bổ cho các dự án thuộc Mạng lưới Điện ASEAN.

Cách tiếp cận này có thể giúp giảm chi phí vốn cho các dự án hạ tầng chiến lược, đồng thời tăng niềm tin của khu vực tư nhân vào tính ổn định dài hạn của quá trình chuyển đổi năng lượng.

Trên thực tế, xu hướng mở rộng vai trò của ngân hàng trung ương trong tài chính xanh không còn mới. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Anh và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đều đã triển khai các chương trình hỗ trợ tín dụng xanh hoặc thanh khoản ưu đãi cho các lĩnh vực phục vụ chuyển đổi năng lượng.

Đối với ASEAN, phối hợp ở cấp độ khu vực được đánh giá có thể tạo hiệu quả lớn hơn so với từng quốc gia đơn lẻ. Một nhóm công tác chung giữa các ngân hàng trung ương ASEAN hoặc ASEAN+3 có thể được xem xét để xây dựng cơ chế tái cấp vốn cho các dự án năng lượng chiến lược trước cuối năm 2026.

Tại Hội nghị AFMGM 2026, các nước cũng hoan nghênh sáng kiến thành lập Quỹ Kết nối Khu vực cho Năng lượng nhằm hỗ trợ phát triển Mạng lưới Điện ASEAN và tăng cường an ninh năng lượng khu vực.

Trong bối cảnh giá năng lượng tiếp tục biến động do bất ổn địa chính trị, nhu cầu tăng cường các cơ chế phối hợp năng lượng khu vực ngày càng trở nên cấp thiết. Một số thảo luận gần đây trong ASEAN cũng đề cập khả năng thiết lập cơ chế dự trữ dầu chung và đẩy mạnh kết nối lưới điện liên quốc gia nhằm giảm thiểu rủi ro nguồn cung.

Tăng khả năng chống chịu của hệ thống tài chính

Bên cạnh vấn đề năng lượng, ASEAN cũng đang đối mặt nguy cơ bất ổn tài chính gia tăng do các cú sốc kinh tế ngày càng chồng chéo.

Các cơ chế quản lý rủi ro hiện nay chủ yếu được xây dựng trên giả định rằng các cú sốc kinh tế xảy ra độc lập. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các khủng hoảng thường diễn ra đồng thời và khuếch đại lẫn nhau. Một đợt hạn hán có thể đẩy giá lương thực tăng cao; giá lương thực tăng kéo theo lạm phát; lãi suất tăng làm gia tăng áp lực trả nợ của doanh nghiệp và hộ gia đình, qua đó tác động ngược trở lại hệ thống ngân hàng.

Trước tình hình này, nhiều chuyên gia đề xuất ASEAN xây dựng các “vùng đệm rủi ro hệ thống” đối với các tổ chức tài chính. Đây là các yêu cầu vốn bổ sung nhằm tăng khả năng chống chịu của ngân hàng và công ty bảo hiểm trước các cú sốc khí hậu và kinh tế vĩ mô. Một hướng tiếp cận đáng chú ý là mô hình “mục tiêu kép” do các chuyên gia Satoshi Ikeda và Pierre Monnin đề xuất.

Theo mô hình này, vùng đệm rủi ro gồm hai thành phần. Thứ nhất là “hấp thụ rủi ro”, yêu cầu các tổ chức tài chính duy trì đủ vốn để chống chịu các cú sốc phức hợp. Thứ hai là “phòng ngừa”, theo đó giảm yêu cầu vốn đối với các tổ chức tích cực tài trợ cho chuyển đổi năng lượng, thích ứng khí hậu và các dự án carbon thấp. Cách tiếp cận này nhằm khuyến khích dòng vốn tư nhân chảy vào các lĩnh vực giúp giảm rủi ro dài hạn của nền kinh tế.

Các nhà hoạch định chính sách ASEAN hiện cũng đang tăng cường phối hợp nhằm củng cố mạng lưới an toàn tài chính khu vực. Tại cuộc họp ASEAN+3 gần đây, các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương tái khẳng định cam kết duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và phối hợp ứng phó với biến động toàn cầu.

Về dài hạn, hai sáng kiến gồm tái cấp vốn cho Mạng lưới Điện ASEAN và xây dựng vùng đệm rủi ro hệ thống được đánh giá có thể bổ trợ lẫn nhau. Trong đó, đầu tư vào hạ tầng năng lượng sạch giúp giảm biến động giá năng lượng và áp lực lạm phát, còn các cơ chế an toàn tài chính giúp hệ thống ngân hàng duy trì khả năng cho vay ngay cả trong giai đoạn khủng hoảng.

Trong bối cảnh Đông Nam Á bước vào giai đoạn nhiều biến động mới, việc mở rộng vai trò của các ngân hàng trung ương và cơ quan giám sát tài chính được xem là điều kiện quan trọng để bảo đảm ổn định và tăng trưởng dài hạn của khu vực. Với vai trò Chủ tịch ASEAN 2026, Philippines có cơ hội thúc đẩy một chương trình hợp tác tài chính mang tính chiến lược hơn cho toàn khối.

Châu Anh

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/asean-truoc-yeu-cau-doi-moi-cong-cu-tai-chinh-10417202.html