Ba khủng hoảng toàn cầu và thông điệp kiến tạo của Việt Nam

2 giờ trướcBài gốc

Tại phiên khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 tối 29/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu dẫn đề với chủ đề “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”. Bài phát biểu được Reuters, AP, The Straits Times, The Business Times và South China Morning Post chú ý, đặc biệt ở thông điệp nhận diện ba khủng hoảng toàn cầu và đề xuất cách tiếp cận kiến tạo từ châu Á - Thái Bình Dương.

Hòa bình không bao giờ là món quà tự nhiên của thời cuộc

Trong lịch sử hiện đại, có những phát biểu không chỉ mang ý nghĩa của một sự kiện ngoại giao, mà còn phản ánh tầm nhìn, bản lĩnh và vị thế của một quốc gia trước những chuyển động lớn của thời đại. Bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 là một phát biểu như vậy. Diễn đàn Shangri-La vốn được xem là một trong những diễn đàn an ninh quan trọng hàng đầu của châu Á - Thái Bình Dương, nơi quy tụ các nhà lãnh đạo, bộ trưởng quốc phòng, giới hoạch định chính sách, chuyên gia chiến lược và truyền thông quốc tế. Bởi vậy, việc người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam phát biểu tại phiên khai mạc Diễn đàn khẳng định một tâm thế mới: Việt Nam không đứng bên lề những vấn đề lớn của thế giới, mà chủ động tham gia kiến tạo hòa bình, ổn định và phát triển chung.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến dự Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Điểm nổi bật nhất của bài phát biểu là cách Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận diện ba cuộc khủng hoảng nền tảng mà thế giới đang đối diện. Reuters tường thuật rằng, nhà lãnh đạo Việt Nam đã chỉ ra ba thách thức lớn: sự xói mòn của luật pháp và quy tắc quốc tế; khủng hoảng mô hình phát triển trong bối cảnh tăng trưởng chậm lại và biến đổi khí hậu; và khủng hoảng lòng tin giữa các quốc gia. Hãng tin này cũng nhấn mạnh thông điệp quan trọng rằng, những khủng hoảng ấy “không phải là những thực tế tất yếu mà chúng ta buộc phải chấp nhận”, đồng thời ghi nhận các giải pháp được nêu gồm củng cố luật pháp quốc tế, hình thành các động lực tăng trưởng bao trùm, bền vững, và thúc đẩy đối thoại, minh bạch.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Đó là cách nhìn rất sâu sắc, bởi thế giới hôm nay không chỉ bất ổn vì một cuộc xung đột cụ thể hay một điểm nóng khu vực. Bất ổn hôm nay mang tính cấu trúc. Khi luật pháp quốc tế bị thách thức, các quốc gia vừa và nhỏ sẽ chịu nhiều sức ép hơn. Khi mô hình phát triển cũ bộc lộ giới hạn, tăng trưởng có thể không còn tự động tạo ra công bằng, ổn định và thịnh vượng. Khi lòng tin chiến lược suy giảm, một sự cố nhỏ cũng có thể bị đẩy thành khủng hoảng lớn. Bằng việc gọi đúng tên ba khủng hoảng ấy, Việt Nam đã đưa ra một thông điệp rất rõ: muốn bảo vệ hòa bình, không thể chỉ xử lý phần ngọn của xung đột, mà phải nhìn vào những đứt gãy sâu xa của trật tự, phát triển và lòng tin.

Bài viết trên Nikkei Asia

Khủng hoảng thứ nhất là khủng hoảng trật tự quốc tế. Đây là cuộc khủng hoảng tác động trực tiếp tới mọi quốc gia, nhất là các quốc gia yêu chuộng hòa bình, tôn trọng luật pháp và không muốn thế giới quay trở lại logic “mạnh được, yếu thua”. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nhân loại đã cố gắng xây dựng một trật tự dựa trên Hiến chương Liên Hợp Quốc, luật pháp quốc tế, bình đẳng chủ quyền, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Trật tự ấy chưa hoàn hảo, nhưng là thành quả tiến bộ rất lớn của nhân loại sau những thảm họa chiến tranh. Vì vậy, khi luật lệ bị coi nhẹ, khi sức mạnh được đặt cao hơn lẽ phải, khi các chuẩn mực bị diễn giải tùy tiện, hòa bình sẽ trở nên mong manh.

Với Việt Nam, thông điệp này đi ra từ chính lịch sử của một dân tộc từng trải qua chiến tranh, mất mát, chia cắt và hy sinh. Việt Nam hiểu rằng, độc lập, chủ quyền là thiêng liêng, nhưng cũng hiểu rằng, hòa bình chỉ bền vững khi được bảo vệ bằng luật pháp, công lý và trách nhiệm. Vì vậy, tiếng nói của Việt Nam tại Shangri-La không phải là tiếng nói trừu tượng về hòa bình, mà là tiếng nói của một dân tộc đã trả giá rất đắt để có hòa bình, và càng thấu hiểu rằng hòa bình không bao giờ là món quà tự nhiên của thời cuộc.

Bài viết với tiêu đề "Nhà lãnh đạo Việt Nam Tô Lâm cảnh báo về 3 cuộc khủng hoảng của an ninh châu Á - Thái Bình Dương" trên SCMP

Khủng hoảng thứ hai là khủng hoảng mô hình phát triển. Trong nhiều thập niên, thế giới từng tin toàn cầu hóa, thương mại, đầu tư, công nghệ và kết nối chuỗi cung ứng sẽ tự động tạo ra thịnh vượng chung. Nhưng thực tế hôm nay cho thấy, tăng trưởng không bao trùm có thể làm gia tăng bất bình đẳng; công nghệ không được quản trị tốt có thể tạo ra khoảng cách mới; biến đổi khí hậu có thể làm đảo lộn sinh kế, an ninh lương thực, năng lượng và di cư; còn đứt gãy chuỗi cung ứng có thể biến những rủi ro xa xôi thành áp lực rất gần đối với đời sống từng người dân. Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt khủng hoảng mô hình phát triển trong mối liên hệ với tăng trưởng chậm lại và biến đổi khí hậu, đồng thời đề xuất các động lực tăng trưởng bao trùm, bền vững như một lời giải quan trọng.

Đây là thông điệp có ý nghĩa đặc biệt với Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Chúng ta đang đặt ra khát vọng vươn lên mạnh mẽ, phát triển nhanh nhưng phải bền vững, hiện đại nhưng phải nhân văn, hội nhập sâu rộng nhưng phải giữ vững bản sắc và độc lập tự chủ. Vì vậy, phát triển không thể chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng, mà còn phải được đo bằng chất lượng sống của người dân, năng lực chống chịu của nền kinh tế, sự công bằng trong tiếp cận cơ hội, sức mạnh của văn hóa, chất lượng nguồn nhân lực và niềm tin xã hội. Nói cách khác, phát triển chính là nền tảng sâu xa của an ninh bền vững.

Khủng hoảng thứ ba là khủng hoảng lòng tin chiến lược. Đây là cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng rất nguy hiểm. Khi lòng tin suy giảm, các quốc gia dễ nhìn nhau bằng nghi kỵ. Một hành động phòng vệ có thể bị hiểu là khiêu khích. Một sự cố kỹ thuật có thể bị diễn giải thành hành động có chủ ý. Một khác biệt lợi ích có thể bị đẩy thành đối đầu. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, không gian mạng, vũ khí tự động, dữ liệu lớn và các hệ thống ra quyết định tốc độ cao, nguy cơ tính toán sai lầm càng lớn nếu thiếu đối thoại, minh bạch và cơ chế kiểm soát khủng hoảng.

Bài viết trên The Business Times

The Straits Times và The Business Times đều nhấn mạnh một luận điểm đáng chú ý trong bài phát biểu: “trong một thế giới bất ổn, lời giải cho các cuộc khủng hoảng toàn cầu cần xuất phát từ châu Á - Thái Bình Dương”, bởi chính khu vực này là nơi các khủng hoảng đang hội tụ rõ nét. The Business Times đặt thông điệp ấy trong bối cảnh khu vực trở thành không gian cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc; còn The Straits Times ghi nhận cách Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cao trật tự dựa trên luật lệ, kiềm chế và xây dựng lòng tin.

Đây là điểm thể hiện tầm vóc của thông điệp Việt Nam. Châu Á - Thái Bình Dương không chỉ là trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới, mà còn là nơi hội tụ các tuyến hàng hải huyết mạch, chuỗi cung ứng công nghệ cao, các nền kinh tế đang lên, các cường quốc lớn và nhiều điểm nóng an ninh truyền thống, phi truyền thống. Nếu khu vực này bất ổn, thế giới khó có thể ổn định. Nhưng nếu khu vực này xây dựng được một cấu trúc hòa bình, hợp tác, bao trùm, dựa trên luật lệ, nó có thể trở thành động lực quan trọng cho hòa bình và phát triển toàn cầu.

AP đã chọn một góc nhìn rất thực tiễn khi nhấn mạnh việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu eo biển Hormuz như một lời cảnh báo đối với các đối thủ ở châu Á - Thái Bình Dương. Theo AP, nhà lãnh đạo Việt Nam cho rằng, một điểm nóng có thể làm phần còn lại của thế giới rơi vào biến động và căng thẳng tại các tuyến hàng hải chiến lược có thể nhanh chóng làm gián đoạn thương mại, năng lượng, logistics và đời sống kinh tế - xã hội toàn cầu.

3 thông điệp kiến tạo hòa bình

Tổng hợp các báo chí cho thấy, thông điệp của Việt Nam không phải là lời kêu gọi hòa bình chung chung. Đó là một cách nhìn rất cụ thể về mối liên hệ giữa an ninh và phát triển. Trong thế giới kết nối sâu sắc, an ninh của một eo biển, một vùng biển, một tuyến vận tải không còn là câu chuyện riêng của một khu vực. Nó có thể tác động tới giá năng lượng, lạm phát, chuỗi cung ứng, việc làm, sinh kế và ổn định xã hội ở nhiều quốc gia. Vì vậy, bảo vệ hòa bình trên biển, bảo vệ tự do hàng hải, bảo vệ luật pháp quốc tế cũng chính là bảo vệ đời sống của nhân dân và bảo vệ triển vọng phát triển của các quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Thông điệp kiến tạo của Việt Nam vì thế có ba tầng ý nghĩa. Trước hết, đó là kiến tạo hòa bình bằng luật pháp quốc tế. Cạnh tranh là thực tế, nhưng cạnh tranh phải có giới hạn. Khác biệt lợi ích là khách quan, nhưng khác biệt phải được quản trị bằng đối thoại và luật lệ. An ninh của nước này không thể được xây dựng trên sự bất an của nước khác. Đó là tinh thần rất phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam.

Tiếp đó là kiến tạo phát triển bằng mô hình bao trùm, bền vững, lấy con người làm trung tâm. Một thế giới chỉ chú trọng tăng trưởng mà xem nhẹ công bằng, môi trường, văn hóa và con người sẽ không thể ổn định lâu dài. Một khu vực chỉ quan tâm đến an ninh quân sự mà bỏ qua an ninh sinh kế, an ninh khí hậu, an ninh con người cũng sẽ khó có hòa bình bền vững. Với Việt Nam, phát triển văn hóa, con người, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và củng cố thể chế chính là những thành tố của an ninh quốc gia trong nghĩa rộng.

Cuối cùng là kiến tạo lòng tin bằng đối thoại, minh bạch và trách nhiệm. Trong một thế giới nhiều nghi kỵ, lòng tin không thể được tạo ra bằng tuyên bố, mà bằng hành động nhất quán. Một quốc gia có trách nhiệm là quốc gia biết kiềm chế, tôn trọng luật pháp, giữ lời cam kết, minh bạch trong chính sách, sẵn sàng đối thoại và cùng tìm kiếm lợi ích chung. Đây cũng là lý do báo chí quốc tế chú ý đến bài phát biểu: Việt Nam không chỉ nêu vấn đề, mà đưa ra một cách tiếp cận cân bằng, xây dựng, không cực đoan, không né tránh và không áp đặt.

Phản ánh được Chanel News Asia thực hiện ngay sau khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu

Từ Shangri-La nhìn về hành trình dân tộc, có thể thấy rõ một đường dây xuyên suốt: Việt Nam luôn chọn hòa bình, nhưng không bao giờ thụ động trước hòa bình; luôn coi trọng hợp tác, nhưng không đánh đổi độc lập, chủ quyền; luôn hội nhập sâu rộng, nhưng hội nhập trên nền tảng bản lĩnh và bản sắc; luôn phát triển vì mình, nhưng cũng phát triển để đóng góp nhiều hơn cho khu vực và thế giới. Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì thế không chỉ là một thông điệp đối ngoại, mà còn là lời khẳng định về tâm thế Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Trong một thế giới đang đối diện ba khủng hoảng lớn về trật tự, phát triển và lòng tin, tiếng nói Việt Nam có giá trị bởi nó đi ra từ trải nghiệm lịch sử, từ thành tựu Đổi mới, từ văn hóa hòa hiếu và từ khát vọng vươn mình của dân tộc. Đó là tiếng nói không phô trương nhưng có chiều sâu; không cực đoan nhưng kiên định; không áp đặt nhưng có trách nhiệm. Và chính từ tiếng nói ấy, Việt Nam đang góp phần khẳng định một chân lý giản dị mà lớn lao: hòa bình không chỉ để được hưởng, hòa bình phải được kiến tạo; phát triển không chỉ để làm giàu, phát triển phải làm cho con người an toàn hơn, hạnh phúc hơn; và vị thế quốc gia không chỉ nằm ở chỗ ta đứng ở đâu trên bản đồ thế giới, mà còn ở chỗ ta đóng góp gì cho tương lai chung của nhân loại.

Bùi Hoài Sơn

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/ba-khung-hoang-toan-cau-va-thong-diep-kien-tao-cua-viet-nam-10418780.html