Ba lý do khiến cuộc chiến Mỹ - Iran có nguy cơ 'đóng băng'

3 giờ trướcBài gốc

Cuộc đàm phán Mỹ và Iran nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông, tại Islamabad, Pakistan đã kết thúc hôm 12/4/2026 mà không đạt được kết quả nào đáng kể. Ảnh: THX/TTXVN

Với một lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ, Israel và Iran – và rất ít tiến triển trong các cuộc đàm phán nhằm giải quyết những vấn đề cốt lõi của cuộc chiến – xung đột này sẽ đi về đâu? Kịch bản nhiều khả năng nhất là một “xung đột đóng băng”.

Theo tờ The Conversation, xung đột đóng băng không phải là trạng thái tĩnh, mà là một cuộc chiến chưa được giải quyết dứt điểm, tiếp diễn ở mức độ thấp dưới ngưỡng giao tranh toàn diện.

Điều này thường xảy ra khi không thể đạt được một thỏa thuận chính trị toàn diện, như cuộc giao tranh ở miền Đông Ukraine từ năm 2014 cho đến khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt năm 2022. Dù được coi là “đóng băng”, xung đột này vẫn khiến khoảng 14.000 người thiệt mạng và liên tục diễn ra chiến tranh mạng, chiến tranh thông tin.

Ngay cả khi các cuộc đàm phán được nối lại tại Pakistan trong tuần này và đạt được một thỏa thuận, vẫn có ba lý do cho thấy xung đột khó đi đến hòa bình toàn diện mà sẽ chuyển sang trạng thái “đóng băng”.

1. Tổng thống Trump coi ngừng bắn là kết thúc chiến tranh

Cách tiếp cận đối ngoại của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho thấy ông không xem ngừng bắn là khoảng thời gian để đàm phán giải quyết các vấn đề chính trị cốt lõi. Thay vào đó, ông tuyên bố ngừng bắn là một chiến thắng của Mỹ rồi chuyển sang vấn đề toàn cầu khác.

Ông Trump từng tuyên bố đã chấm dứt 10 cuộc chiến, bao gồm xung đột hiện nay với Iran và cuộc chiến của Israel tại Liban. Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong nhiều trường hợp, chỉ có một lệnh ngừng bắn mong manh được duy trì, trong khi các vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.

Điều này dẫn tới các xung đột “đóng băng” với căng thẳng kéo dài. Ví dụ, giữa Ấn Độ và Pakistan vẫn tồn tại nguy cơ bùng phát xung đột trở lại; hòa bình lâu dài giữa Thái Lan và Campuchia sau các va chạm biên giới cũng chưa đạt được.

Dù vậy, ông Trump thường rời khỏi các điểm nóng này và tuyên bố chiến tranh đã kết thúc ngay khi giao tranh lớn chấm dứt.

2. Chiến tranh bất đối xứng rất khó giải quyết

Cuộc chiến hiện nay mang tính bất đối xứng do chênh lệch lớn về sức mạnh quân sự giữa Mỹ – Israel và Iran.

Iran đã chủ động sử dụng các chiến thuật bất đối xứng để đối phó, như tấn công hạ tầng tại các quốc gia vùng Vịnh không trực tiếp tham chiến và đóng eo biển Hormuz để gây gián đoạn kinh tế toàn cầu.

Các nghiên cứu cho thấy chiến tranh bất đối xứng thường kéo dài và khó có điểm kết thúc rõ ràng, nên dễ dẫn đến trạng thái “đóng băng” hơn là một thỏa thuận chính trị lâu dài.

Lý do rất đơn giản: bên yếu hơn không thể thắng bằng quân sự thông thường, nên tìm cách gây áp lực chính trị, kinh tế và tâm lý để buộc đối phương rút lui.

Đây chính là điều đang diễn ra giữa Mỹ và Iran. Ông Trump chịu áp lực ngày càng lớn nên thúc đẩy ngừng bắn, đồng thời cố gắng tuyên bố chiến thắng. Iran chấp nhận ngừng bắn để tồn tại, chứ không phải để kết thúc xung đột lâu dài.

Tình huống này gợi nhớ Taliban ở Afghanistan, lực lượng đã tồn tại suốt 20 năm trong trạng thái xung đột “đóng băng” với Mỹ trước khi giành lại quyền kiểm soát sau khi Mỹ rút quân.

3. Chưa giải quyết các vấn đề cốt lõi phức tạp

Cả Mỹ và Iran dường như chưa thực sự cam kết giải quyết lâu dài các nguyên nhân sâu xa của xung đột, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran.

Vòng đàm phán đầu tiên tại Pakistan (ngày 11–12/4) đã đổ vỡ vì Iran không chấp nhận nhượng bộ về vấn đề này. Iran luôn khẳng định quyền làm giàu uranium cho mục đích dân sự.

Thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA) từng mất 20 tháng đàm phán, nhưng ông Trump đã rút khỏi sau 3 năm, gọi đó là “một thỏa thuận tồi”.

Với bối cảnh như vậy, một giải pháp nhanh chóng và toàn diện là rất khó xảy ra. Một số nhà phân tích cho rằng hai bên có thể đạt một thỏa thuận từng phần, để lại các vấn đề kỹ thuật giải quyết sau. Tuy nhiên, Iran hiện không có dấu hiệu sẽ nhượng bộ về “quyền hạt nhân” lâu dài.

Ngược lại, Iran còn thể hiện lập trường cứng rắn hơn bằng việc đóng eo biển Hormuz và gây gián đoạn kinh tế toàn cầu.

Xung đột “đóng băng” sẽ tác động thế nào đến khu vực?

Cuộc chiến có thể kết thúc bằng các lệnh ngừng bắn, nhưng nhiều khả năng vẫn duy trì trạng thái “đóng băng”, với các mối đe dọa liên tục và những đợt bùng phát bạo lực định kỳ.

Tình trạng này tương tự Gaza, nơi dù có ngừng bắn, các vấn đề về quản trị hậu chiến, tái thiết và giải giáp lực lượng vẫn chưa được giải quyết, khiến xung đột tiếp diễn.

Lịch sử cũng cho thấy các xung đột “đóng băng” như bán đảo Triều Tiên hay giữa Ấn Độ – Pakistan đã dẫn đến chạy đua vũ trang, thậm chí phát triển vũ khí hạt nhân.

Tương tự, một xung đột “đóng băng” giữa Mỹ, Israel và Iran có thể gây bất ổn lâu dài tại Trung Đông, kích hoạt chạy đua vũ trang và các đợt bạo lực định kỳ, đặc biệt quanh eo biển Hormuz.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo Conversation)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/ba-ly-do-khien-cuoc-chien-my-iran-co-nguy-co-dong-bang-20260423155522202.htm