Bác Hồ thăm hỏi đồng bào Pác Bó, Cao Bằng, năm 1961. Ảnh: Tư liệu
Việt Bắc – gồm các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn (nay thuộc Thái Nguyên), Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang (nay thuộc Tuyên Quang) – được lịch sử lựa chọn làm căn cứ địa cách mạng, là “Thủ đô gió ngàn” của cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp.
Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Việt Bắc không chỉ là nơi ở, nơi làm việc mà còn là quê hương cách mạng, nơi Người gửi gắm trọn vẹn niềm tin vào Nhân dân, vào thắng lợi cuối cùng của dân tộc. Những mùa Xuân Người sống và làm việc tại Việt Bắc đã để lại dấu ấn sâu đậm, kết tinh thành những giá trị bền vững trong lịch sử và trong tâm thức của nhiều thế hệ.
Mùa Xuân Tân Tỵ (năm 1941), sau hơn 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc, đặt chân lên mảnh đất Cao Bằng. Đó là một mùa Xuân đặc biệt, mùa Xuân mở đầu cho bước ngoặt lịch sử của cách mạng Việt Nam.
Giữa núi rừng Pác Bó, trong hang Cốc Bó đơn sơ, Người đã sống một cuộc đời thanh bạch đến lạ lùng: “Sáng ra bờ suối, tối vào hang/ Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng”. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, những quyết sách chiến lược mang tầm vóc thời đại đã được thai nghén và hình thành. Mùa Xuân Việt Bắc từ đó không chỉ là mùa của cây cỏ đâm chồi nảy lộc, mà là mùa Xuân của cách mạng Việt Nam bắt đầu chuyển mình mạnh mẽ…
Giữa gian khó, Người vẫn tìm thấy “Cuộc đời cách mạng thật là sang”. Đó chính là mùa Xuân trong tâm hồn Chủ tịch Hồ Chí Minh - mùa Xuân không bao giờ tắt, bất chấp hoàn cảnh khắc nghiệt.
Pác Bó ở Việt Bắc dần trở thành trung tâm chỉ đạo của cách mạng cả nước. Những mùa Xuân tiếp theo, đặc biệt là trong giai đoạn 1945-1954, Việt Bắc gắn liền với hình ảnh Bác Hồ luôn trăn trở, lo toan cho vận mệnh dân tộc.
Mỗi độ Tết đến, Xuân về, trong khi Nhân dân cả nước mong ước hòa bình, ấm no, thì Bác lại dành nhiều suy nghĩ cho tiền tuyến, cho đồng bào vùng bị tạm chiếm, cho bộ đội đang ngày đêm chiến đấu. Tết ở Việt Bắc với Bác không có mâm cao cỗ đầy, không có pháo hoa rực rỡ, mà là những buổi làm việc thâu đêm, những bức thư, bài thơ chúc Tết gửi gắm niềm tin và lời hiệu triệu toàn dân đoàn kết.
Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đỉnh đèo De, xã Phú Đình (Thái Nguyên).
Mùa Xuân ở Việt Bắc trong những năm Bác Hồ ở đây chính là mùa Xuân của sự gắn bó máu thịt giữa người lãnh tụ kính yêu và đồng bào các dân tộc. Người đến với dân bằng tấm lòng chân thành, giản dị, hòa mình vào cuộc sống của bà con, học tiếng dân tộc, ăn ở như một người dân bản địa.
Những câu chuyện về Bác cùng đồng bào gói bánh chưng, trồng cây, hỏi thăm từng gia đình trong những ngày đầu năm đã trở thành ký ức đẹp, lan tỏa sự ấm áp của tình người giữa núi rừng. Chính sự gần gũi ấy đã tạo nên sức mạnh to lớn, củng cố niềm tin của Nhân dân Việt Bắc đối với cách mạng và với vị lãnh tụ tối cao của mình.
Không thể không nhắc tới những mùa Xuân kháng chiến ác liệt, khi Việt Bắc trở thành mục tiêu đánh phá của kẻ thù. Trong bom đạn, gian nguy, Bác vẫn giữ vững tinh thần lạc quan, kiên định. Mùa Xuân năm 1947, trong bối cảnh thực dân Pháp mở cuộc tấn công lên Việt Bắc nhằm tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến, Bác vẫn bình tĩnh chỉ đạo, động viên toàn dân, toàn quân vững tin vào thắng lợi.
Chính từ Việt Bắc, chiến lược “trường kỳ kháng chiến, tự lực cánh sinh” được cụ thể hóa, đưa cuộc kháng chiến đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Mùa Xuân ở Việt Bắc lúc ấy mang sắc thái của sự thử thách, nhưng cũng là mùa Xuân của ý chí bất khuất và niềm tin sắt son.
Trong đời sống tinh thần của dân tộc, thơ chúc Tết của Bác Hồ là một nét đẹp đặc biệt, và nhiều bài thơ ấy được viết trong những mùa Xuân ở Việt Bắc. Mỗi bài thơ ngắn gọn, súc tích, nhưng hàm chứa tư tưởng lớn, định hướng cho cả dân tộc trong từng giai đoạn lịch sử. Đó là lời chúc, nhưng cũng là mệnh lệnh của trái tim, là sự kết tinh của trí tuệ và tình cảm Hồ Chí Minh. Qua những vần thơ Xuân, ta thấy rõ hình ảnh một lãnh tụ luôn hướng về tương lai, luôn khơi dậy tinh thần đoàn kết, quyết tâm chiến đấu và xây dựng đất nước.
Mùa Xuân Việt Bắc còn gắn với tư tưởng nhân văn sâu sắc của Bác Hồ. Giữa khói lửa chiến tranh, Người vẫn dành sự quan tâm đặc biệt đến đời sống nhân dân, nhất là những người nghèo, người yếu thế. Những chỉ đạo về việc không tổ chức ăn Tết xa hoa, tiết kiệm để dành sức người, sức của cho kháng chiến thể hiện rõ phong cách sống giản dị, liêm khiết của Bác.
Mùa Xuân, trong quan niệm của Người, không phải là sự hưởng thụ cá nhân, mà là dịp để nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm với cộng đồng, với đất nước.
Khi kháng chiến chống Pháp đi đến thắng lợi với đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, Việt Bắc hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình. Nhưng những mùa Xuân Bác Hồ sống và làm việc tại đây đã trở thành một phần không thể tách rời của lịch sử dân tộc. Đó là những mùa Xuân hun đúc ý chí độc lập, tự do; những mùa Xuân gieo mầm cho hòa bình, thống nhất; và cũng là những mùa Xuân để lại bài học sâu sắc về đạo đức cách mạng, về mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Bác Hồ và Nhân dân.
Ngày nay, khi đất nước bước vào thời kỳ hội nhập và phát triển, Việt Bắc - vùng đất từng là căn cứ địa cách mạng, cái nôi của những mùa Xuân kháng chiến – cũng đang chuyển mình mạnh mẽ, mang trong mình sức sống mới của thời đại.
Trên nền tảng truyền thống cách mạng kiên cường, các tỉnh Việt Bắc hôm nay đang từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng về kinh tế rừng, nông nghiệp đặc thù, du lịch sinh thái gắn với lịch sử, văn hóa, tạo nên hướng phát triển bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và đổi mới.
Những địa danh như Pác Bó (Cao Bằng), ATK Định Hóa, ATK Chợ Đồn (Thái Nguyên), Tân Trào (Tuyên Quang) không chỉ là “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống, mà còn trở thành điểm đến của du khách trong và ngoài nước, góp phần lan tỏa sâu rộng giá trị lịch sử, tinh thần yêu nước và tư tưởng Hồ Chí Minh.
Trong dòng chảy phát triển ấy, ký ức về những mùa Xuân Bác Hồ ở Việt Bắc không hề lùi xa, mà ngược lại, trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng, tiếp sức cho các địa phương vươn lên, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển với vùng đồng bằng và đô thị lớn.
Cùng với phát triển kinh tế, Việt Bắc hôm nay đặc biệt chú trọng xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân vùng căn cứ cách mạng.
Những chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã và đang tạo nên những đổi thay rõ nét trên từng bản làng, từng triền núi.
Đường giao thông được mở rộng, điện, trường, trạm được đầu tư đồng bộ, nhiều mô hình kinh tế mới đem lại thu nhập ổn định cho người dân.
Trong "bức tranh" đổi mới ấy, việc giữ gìn và phát huy giá trị di sản cách mạng, trong đó có hình ảnh Bác Hồ với Việt Bắc, được đặt song hành với phát triển, như một lời nhắc nhở về cội nguồn, về trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những hy sinh to lớn của cha ông.
Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc tại Việt Bắc năm 1952. Ảnh: Tư liệu
Việt Bắc trong thời điểm hiện tại vì thế không chỉ là không gian của ký ức, mà là vùng đất sống động, đang tiếp nối tinh thần mùa xuân cách mạng bằng những mùa Xuân mới của đổi thay và phát triển.
Từ những cánh rừng xanh bạt ngàn đến những khu dân cư khang trang, từ các lớp học vùng cao đến những điểm du lịch lịch sử - sinh thái, tất cả đều mang hơi thở của một Việt Bắc đang đi lên, vững vàng trên con đường hội nhập.
Trong hành trình ấy, tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh - được hun đúc qua những mùa Xuân nơi “Thủ đô gió ngàn” – vẫn tiếp tục soi đường, trở thành điểm tựa tinh thần để Việt Bắc phát triển bền vững, góp phần cùng cả nước hiện thực hóa khát vọng về một Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc.
Mùa Xuân Việt Bắc trong ký ức lịch sử không chỉ là mùa Xuân của một vùng đất, mà là mùa Xuân của cả dân tộc Việt Nam. Và trong mùa Xuân ấy, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện lên như một biểu tượng bất tử của trí tuệ, nhân cách và lòng yêu nước.
Từ hang Pác Bó đến những cánh rừng ở Tuyên Quang, Thái Nguyên, dấu chân Người đã in sâu vào đất, vào rừng, vào lòng dân, để mỗi khi Xuân về, ta lại thấy như có bóng dáng Bác đâu đây, giản dị, ấm áp, dẫn dắt dân tộc vững bước trên con đường đã chọn.
Phú Thọ - Hồng Hạnh