Bắc Kinh 'mở khóa' bế tắc Mỹ - Iran

40 phút trướcBài gốc

Hôm 6/5, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã có cuộc gặp với người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị tại Bắc Kinh trong bối cảnh các nỗ lực thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình giữa Tehran và Washington đang gia tăng, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tạm dừng các biện pháp cưỡng ép nhằm mở lại eo biển Hormuz.

Chuyến thăm của ông Araghchi, đặc biệt là về mặt thời điểm, được giới quan sát đánh giá là cho thấy mức độ lợi ích chiến lược rất lớn của Trung Quốc trong cuộc xung đột Mỹ - Iran, cũng như vai trò mà Bắc Kinh có thể đảm nhận trong việc định hình hướng đi tiếp theo của cuộc chiến.

“Chúng tôi cho rằng một lệnh ngừng bắn toàn diện không thể chậm trễ hơn nữa. Việc tái bùng phát giao tranh là điều không nên xảy ra, và tiếp tục duy trì đàm phán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng”, ông Vương Nghị phát biểu khi bắt đầu cuộc gặp với ông Araghchi, theo đoạn video do Đài Phượng Hoàng (Hong Kong, Trung Quốc) công bố.

Ngoại trưởng Iran tới Bắc Kinh, siết chặt hợp tác với Trung Quốc Ngoại trưởng Iran thăm Bắc Kinh, khẳng định quan hệ song phương “mạnh hơn bao giờ hết” trong bối cảnh xung đột leo thang và Mỹ gia tăng sức ép trừng phạt năng lượng.

Thế cân bằng khó khăn của Bắc Kinh

Cuộc gặp diễn ra chỉ một tuần trước chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Mỹ Donald Trump, nơi ông dự kiến hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 14-15/5. Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã kêu gọi Trung Quốc gây sức ép để Iran nới lỏng việc phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt của thế giới.

Sự gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz đã gây ra những cú sốc lớn đối với kinh tế toàn cầu, đồng thời khiến quan hệ Mỹ - Trung thêm căng thẳng, khi Trung Quốc chịu tác động đáng kể từ việc nguồn cung năng lượng vùng Vịnh sang Đông Á bị gián đoạn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế Mỹ cũng đối mặt nguy cơ suy giảm, bao gồm giá nhiên liệu trong nước tăng cao trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ, các chuyên gia cho rằng lợi ích chung của Washington và Bắc Kinh trong việc khôi phục lưu thông tại Hormuz và thúc đẩy ngừng bắn đang tạo ra khoảng trống để Trung Quốc đóng vai trò ngoại giao then chốt trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.

Xuyên suốt cuộc xung đột, Trung Quốc cố gắng duy trì thế cân bằng giữa việc chỉ trích Mỹ và kêu gọi ổn định khu vực.

Washington muốn Bắc Kinh tác động Tehran mở lại eo biển Hormuz, trong lúc Trung Quốc tìm cách bảo vệ lợi ích năng lượng và vai trò ngoại giao.

Trong cuộc gặp ngày 6/5, ông Vương Nghị tiếp tục lên án các hành động quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran là “phi pháp”, theo hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran. Bắc Kinh nhiều lần mô tả cuộc xung đột là hành động vi phạm luật pháp quốc tế.

Bên cạnh đó, Trung Quốc vẫn chống lại áp lực ngày càng lớn từ Mỹ liên quan tới quan hệ kinh tế với Tehran. Washington đã áp đặt trừng phạt đối với nhiều doanh nghiệp Trung Quốc bị cáo buộc mua dầu Iran, trong khi Bắc Kinh yêu cầu các công ty trong nước không tuân thủ các biện pháp trừng phạt này.

Dù vậy, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent vẫn công khai kêu gọi Trung Quốc sử dụng ảnh hưởng với Tehran để giúp hạ nhiệt khủng hoảng, cho thấy dấu hiệu “tan băng” trong quan hệ Mỹ - Trung sau thỏa thuận thương mại sơ bộ đạt được cuối năm ngoái.

Jodie Wen, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Chiến lược và An ninh Quốc tế (CISS) thuộc Đại học Thanh Hoa, cho rằng thông điệp của Trung Quốc hiện chủ yếu tập trung vào việc ngăn chặn bất ổn lan rộng quanh eo biển Hormuz - tuyến vận tải sống còn đối với nhập khẩu năng lượng và thương mại của nước này.

“Tôi nghĩ Trung Quốc sẽ cố gắng hết sức để đưa Iran trở lại bàn đàm phán và khôi phục trạng thái lưu thông tại eo biển Hormuz như trước đây”, bà Wen nhận định.

Iran kỳ vọng gì từ Trung Quốc?

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc vẫn là “phao cứu sinh” kinh tế quan trọng nhất của Iran, sau khi các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến Tehran ngày càng phụ thuộc vào thương mại và đầu tư từ Bắc Kinh.

Trung Quốc hiện mua phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Iran, thường với mức giá chiết khấu, trong khi nguồn thu của Tehran phần lớn được dùng để nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ từ Trung Quốc. Mức độ phụ thuộc này còn gia tăng kể từ khi hai nước ký thỏa thuận đối tác chiến lược kéo dài 25 năm vào năm 2021, bao trùm các lĩnh vực hạ tầng, thương mại và hợp tác an ninh.

Trong bối cảnh đó, giới phân tích cho rằng chuyến thăm của ông Araghchi còn nhằm tìm kiếm sự hậu thuẫn ngoại giao từ Bắc Kinh vào thời điểm then chốt của cuộc xung đột.

Chris Doyle, Giám đốc Hội đồng Hiểu biết Arab - Anh, nhận định với Al Jazeera rằng Tehran có thể đang muốn làm rõ mức độ sẵn sàng hỗ trợ của Trung Quốc nếu Iran đồng ý hạ nhiệt căng thẳng tại eo biển Hormuz.

“Ngoại trưởng Iran có thể tới Bắc Kinh để tìm kiếm sự bảo đảm rằng nếu Tehran quyết định mở lại eo biển, Trung Quốc sẽ tiếp tục ủng hộ về mặt ngoại giao và duy trì sự hậu thuẫn tại Liên Hợp Quốc”, ông Doyle nói.

Tehran được cho là muốn nhận bảo đảm ngoại giao từ Bắc Kinh trước khả năng nhượng bộ tại eo biển Hormuz và nối lại đàm phán với Mỹ.

Iran nhiều khả năng cần sự hỗ trợ của Trung Quốc tại Hội đồng Bảo an để ngăn chặn các lệnh trừng phạt bổ sung liên quan đến Hormuz. Các quan chức Iran cũng được cho là muốn biết Bắc Kinh sẽ có lập trường ra sao trong cuộc gặp sắp tới giữa ông Tập Cận Bình và ông Trump, cũng như liệu Trung Quốc có nhượng bộ Washington theo cách khiến Tehran bất an hay không.

Theo ông Doyle, thời điểm chuyến thăm diễn ra đặc biệt đáng chú ý khi Mỹ đang gia tăng sức ép buộc Trung Quốc sử dụng ảnh hưởng đối với Iran.

“Ông Trump sẽ tới Bắc Kinh vào tuần tới, và chính quyền Mỹ những ngày gần đây liên tục gây áp lực để Trung Quốc thúc ép Iran quay lại bàn đàm phán, chấm dứt chiến sự và mở lại eo biển Hormuz”, ông nhận định.

Một số hãng truyền thông Mỹ cũng đưa tin Trung Quốc từng cân nhắc tăng cường hỗ trợ quân sự cho Iran. CBS News cho biết các chuyên gia tình báo Lầu Năm Góc đánh giá Bắc Kinh đang xem xét khả năng cung cấp cho Tehran các hệ thống radar và phòng không tiên tiến, dù chưa rõ liệu các thương vụ chuyển giao đã diễn ra hay chưa.

Lợi ích của Trung Quốc: Không chỉ là dầu mỏ

Một trong những lợi ích cốt lõi của Trung Quốc là duy trì ổn định khu vực để bảo đảm điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế - vốn vẫn tăng trưởng nhanh hơn nhiều nền kinh tế phương Tây. Việc hàng hóa lưu thông thông suốt qua eo biển Hormuz có ý nghĩa sống còn đối với Bắc Kinh, bởi sự gián đoạn kéo dài sẽ đe dọa cả kinh tế Trung Quốc, thị trường toàn cầu lẫn an ninh năng lượng.

Vì vậy, các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh sẽ gây sức ép để Tehran duy trì mở cửa tuyến hàng hải và quay lại bàn đàm phán.

Song song với đó, Trung Quốc cũng coi Iran là đối trọng quan trọng trước ảnh hưởng của Mỹ tại Trung Đông, và không muốn chính quyền Tehran bị suy yếu nghiêm trọng.

Ngoài yếu tố năng lượng, Iran còn mang lại nhiều lợi ích chiến lược khác cho Trung Quốc. Tehran ngày càng thúc đẩy sử dụng đồng nhân dân tệ trong giao dịch dầu mỏ, hỗ trợ tham vọng mở rộng vai trò quốc tế của đồng tiền này trong bối cảnh đồng USD vẫn thống trị hệ thống tài chính toàn cầu.

Các chuyên gia cũng cho rằng Bắc Kinh có thể xem cuộc khủng hoảng lần này là cơ hội để củng cố hình ảnh một cường quốc ngoại giao toàn cầu, có khả năng làm trung gian cho các thỏa thuận lớn ngoài phạm vi Đông Á.

Nếu thành công trong vai trò trung gian giải quyết xung đột giữa Mỹ và Iran, Trung Quốc sẽ gia tăng đáng kể ảnh hưởng đối với các quốc gia xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh như Saudi Arabia và UAE, đồng thời giúp giảm áp lực lên các nước nhập khẩu năng lượng tại châu Á.

Duy trì quan hệ về ảnh hưởng với Iran giúp Trung Quốc mở rộng chiến lược phi USD hóa, thúc đẩy đồng nhân dân tệ trong giao dịch dầu mỏ.

Chính vì vậy, các chuyên gia nhận định những ngày tới có thể mang tính quyết định.

Theo hãng thông tấn DPA của Đức, Mỹ cùng các đồng minh vùng Vịnh đã xây dựng dự thảo nghị quyết tại Liên Hợp Quốc nhằm bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Dự thảo được cho là yêu cầu Iran chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền, gỡ bỏ thủy lôi trên biển và dừng thu phí quá cảnh.

Đề xuất này đã được chỉnh sửa trong những ngày gần đây nhằm tìm kiếm sự ủng hộ của cả Nga và Trung Quốc.

Ông Doyle cho rằng cuộc khủng hoảng hiện tạo ra “cơ hội hiếm có” để Trung Quốc khẳng định vai trò một nhà trung gian ngoại giao hàng đầu thế giới.

“Đây sẽ là cơ hội cực lớn để Trung Quốc trở thành bên dàn xếp trung tâm cho toàn bộ cuộc khủng hoảng”, ông Doyle nói, đồng thời nhắc lại vai trò của Bắc Kinh trong việc nối lại quan hệ giữa Saudi Arabia và Iran năm 2023.

“Nếu Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Trump đạt được một thỏa thuận, cả hai đều có thể xuất hiện với hình ảnh người chiến thắng, đồng thời giúp kéo kinh tế toàn cầu rời khỏi bờ vực bất ổn”.

Trong bối cảnh ông Trump chuẩn bị tới Bắc Kinh và cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều muốn tránh một cú sốc kinh tế nghiêm trọng hơn, giới phân tích vẫn hy vọng cánh cửa ngoại giao, dù rất hẹp, đang dần hé mở cho một thỏa thuận hòa bình dài hạn.

Phương Linh

Ảnh: Reuters

Nguồn Znews : https://znews.vn/bac-kinh-mo-khoa-be-tac-my-iran-post1649401.html