Nằm nép mình dưới chân núi tại xã Tân Sơn, thôn Bắc Hoa (tỉnh Bắc Ninh) là nơi cư ngụ của gần 160 hộ dân với hơn 700 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Nùng. Nơi đây hiện vẫn lưu giữ được những giá trị kiến trúc nguyên bản qua hệ thống nhà trình tường cổ kính, tạo nên một không gian văn hóa sống động và đầy sức hút.
Thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, tỉnh Bắc Ninh có gần 160 hộ với hơn 700 nhân khẩu, chủ yếu là bà con dân tộc Nùng sinh sống.
Kiến trúc vách đất hàng trăm năm tuổi
Điểm nhấn đặc biệt nhất tại Bắc Hoa chính là 17 ngôi nhà trình tường truyền thống vẫn được bảo tồn nguyên vẹn. Những ngôi nhà này có tuổi đời hàng trăm năm, được xây dựng hoàn toàn bằng đất sét nện chặt mà không cần đến hệ thống kèo hay cột chống gỗ truyền thống.
Tại đây có 17 hộ còn giữ được nếp nhà truyền thống trình tường và mái ngói âm dương cổ kính.
Tường nhà thường có độ dày từ 40-50cm, cao khoảng 2-3m, sử dụng đất sét nện chặt kết hợp với mật mía để tạo độ kết dính vững chãi. Theo ông Lăng Quốc Kỳ, một cư dân tại thôn, kiểu kiến trúc này mang lại đặc tính nhiệt học ưu việt: ấm áp vào mùa đông và mát mẻ vào mùa hè, rất phù hợp với khí hậu khắc nghiệt của vùng núi phía Bắc.
Những ngôi nhà trình tường có tuổi đời hàng trăm năm, được làm từ đất và không có kèo, cột chống.
Mái ngói âm dương và triết lý nhân sinh
Bên cạnh những vách đất nâu trầm là hệ thống mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian. Bà Lường Thị Lan, người dân địa phương cho biết, loại ngói này được làm thủ công hoàn toàn từ đất sét địa phương, nung bằng củi liên tục trong nhiều ngày đêm để đạt độ bền cao.
Tường nhà được làm hoàn toàn bằng đất sét nện chặt với mật mía; dày khoảng 40-50cm, cao 2-3m.
Cấu tạo mái bao gồm ngói âm (viên nằm ngửa) và ngói dương (viên úp lên trên), tạo ra các đường rãnh thoát nước hiệu quả và giúp thông gió tốt. Trong triết lý của người Nùng, cách lợp này còn biểu trưng cho sự hài hòa giữa trời và đất, giữa hai thái cực âm dương trong đời sống.
Cách lợp ngói âm dương biểu trưng cho sự hài hòa giữa trời và đất trong triết lý sống của người Nùng.
Trải nghiệm văn hóa tại Bắc Hoa
Để hoàn thành một ngôi nhà trình tường đúng chuẩn, người dân phải mất từ 3 tháng đến nửa năm chuẩn bị và xây dựng. Chính sự kỳ công này đã tạo nên những công trình vững chãi giữa thiên nhiên núi rừng, thách thức thời gian.
Đến Bắc Hoa, du khách sẽ ấn tượng bởi những ngôi nhà vách đất, mái ngói âm dương và khoảng sân rộng trước hiên.
Du khách đến với thôn Bắc Hoa không chỉ được chiêm ngưỡng kiến trúc độc đáo mà còn cảm nhận được nhịp sống bình yên bên những khoảng sân rộng trước hiên nhà. Đây là điểm đến lý tưởng cho những ai muốn tìm kiếm giá trị văn hóa truyền thống và không gian tĩnh lặng của vùng nông thôn Việt Nam.
Tuệ Nhân