Bác sĩ Trương Hữu Khanh: 'Không thể nói vaccine Covid-19 gây ung thư'

3 giờ trướcBài gốc

Thông tin cho rằng vaccine Covid-19 có thể liên quan đến ung thư bất ngờ lan truyền mạnh trên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm và gây tranh luận trong cộng đồng.

Cụ thể, một số bài đăng dẫn lại nghiên cứu ghi nhận 333 trường hợp ung thư xuất hiện hoặc có diễn tiến nặng hơn sau khi tiêm vaccine Pfizer và Moderna. Từ một số bài viết trích dẫn nghiên cứu khoa học theo cách đơn giản hóa, nhiều nghi vấn được đặt ra về tính an toàn lâu dài của vaccine.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM, nhấn mạnh: Chừng đó dữ liệu là không đủ để đưa ra kết luận khoa học. Phần lớn các lập luận này dựa trên sự trùng hợp về mặt thời gian, thay vì bằng chứng cho thấy mối liên hệ nhân quả thực sự.

Theo các chuyên gia, phần lớn các lập luận lan truyền trên mạng xã hội hiện nay không đủ chứng cứ khoa học.

Không đủ dữ liệu chứng minh vaccine Covid-19 gây ung thư

Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, mỗi ca ung thư đều gắn với một bối cảnh bệnh lý phức tạp. Người bệnh trước đó có mắc Covid-19 hay không, từng nhiễm biến chủng nào, có bệnh nền gì, việc tầm soát ung thư được thực hiện ra sao, mức độ tuân thủ điều trị như thế nào… tất cả đều là những biến số quan trọng. Nếu chỉ nhìn vào mốc thời gian “sau tiêm vaccine” rồi quy kết ung thư là hệ quả trực tiếp của vaccine thì về mặt khoa học là không thể chấp nhận.

“Không thể nói vaccine Covid-19 gây ung thư được. Trong giai đoạn cao điểm của đại dịch, gần như ai cũng từng nhiễm Covid-19. Vậy có thể nói rằng Covid-19 gây ung thư cho tất cả trường hợp này hay không?”, bác sĩ Khanh phản biện.

Ông nhấn mạnh rằng ung thư vốn là bệnh lý đa yếu tố. Di truyền, môi trường sống, thói quen sinh hoạt, nhiễm trùng mạn tính, tuổi tác… đều có thể góp phần vào quá trình hình thành và tiến triển của bệnh. Việc “đổ lỗi” cho một yếu tố đơn lẻ, đặc biệt là vaccine, là cách tiếp cận đơn giản hóa quá mức một vấn đề y học vốn rất phức tạp.

Bác sĩ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm.

Thông tin về vaccine mRNA

Liên quan đến công nghệ mRNA, bác sĩ Khanh cho biết đây không phải là nền tảng được phát triển riêng cho Covid-19. Trước khi đại dịch xảy ra, mRNA đã được nghiên cứu và ứng dụng chủ yếu trong lĩnh vực ung thư, đặc biệt là các chiến lược điều trị và phòng ngừa tái phát. Covid-19 chỉ là bối cảnh khiến khoa học buộc phải đẩy nhanh quá trình ứng dụng công nghệ này vào thực tiễn.

Vaccine mRNA là loại vaccine “tiền kháng nguyên”. Khi được đưa vào cơ thể, mRNA cung cấp thông tin để tế bào tự tạo ra một protein đặc hiệu. Chính protein này đóng vai trò như kháng nguyên, kích thích hệ miễn dịch nhận diện và tạo ra kháng thể bảo vệ. Nguyên lý này không khác về bản chất so với nhiều loại vaccine khác.

Những phản ứng miễn dịch như sưng, đau tại chỗ tiêm hay nổi hạch tạm thời cũng không phải hiện tượng riêng của vaccine mRNA.

Theo bác sĩ Khanh, hầu hết loại vaccine đều có thể gây ra tác dụng phụ ở những mức độ khác nhau. “Với vaccine Covid-19, các phản ứng này đã được ghi nhận, theo dõi và đưa vào khuyến cáo khá rõ ràng, chủ yếu xuất hiện trong thời gian ngắn, thường trong vòng khoảng 90 ngày sau tiêm”, ông nói.

Điều chế vaccine mRNA trong phòng thí nghiệm. Ảnh: BioNTech.

Khi đại dịch Covid-19 bùng phát, vaccine mRNA là một trong số rất ít công nghệ cho phép sản xuất nhanh với quy mô lớn để kịp thời kiểm soát dịch. Quá trình theo dõi sau tiêm trên hàng tỷ người trong nhiều năm đã giúp y học xác định rõ những tác dụng phụ hiếm gặp, và trong danh sách đó không có ung thư. Hiện nay, khi vai trò phòng dịch của vaccine Covid-19 đã giảm, công nghệ mRNA tiếp tục quay về lĩnh vực vốn được kỳ vọng nhiều nhất là ung thư.

Theo bác sĩ Khanh, ứng dụng chính của vaccine mRNA trong ung thư là điều trị cá thể hóa nhằm phòng ngừa tái phát. Khi bệnh nhân đã được xác định loại tế bào ung thư và protein đặc hiệu thúc đẩy sự phát triển của khối u, các nhà khoa học có thể thiết kế vaccine mRNA để kích thích cơ thể tạo kháng thể chống lại chính protein đó. Nhờ vậy, hệ miễn dịch có thể nhận diện và tiêu diệt sớm tế bào ung thư nếu chúng xuất hiện trở lại.

“Đến nay, không có dữ liệu khoa học đáng tin cậy nào cho thấy vaccine mRNA gây ra các ảnh hưởng lâu dài liên quan đến ung thư”, vị chuyên gia nhấn mạnh.

Vì sao con số “333 ca ung thư sau tiêm” không phải bằng chứng khoa học?

Thông tin trích dẫn từ bài nghiên cứu gây tranh cãi: “Các nhà khoa học đã phân tích các ca lâm sàng từ 27 quốc gia và ghi nhận 333 trường hợp ung thư xuất hiện hoặc diễn tiến nặng lên sau khi tiêm vaccine Pfizer và Moderna. Trong một số trường hợp, khối u xuất hiện gần vị trí tiêm”.

Ông Nguyễn Hồng Vũ, tiến sĩ sinh học phân tử hiện làm việc tại Mỹ, cho rằng cách diễn giải nói trên đã đi chệch hoàn toàn khỏi bản chất khoa học của nghiên cứu được trích dẫn. Theo ông Vũ, bài báo mang tên “COVID vaccination and post-infection cancer signals: evaluating patterns and potential biological mechanisms” không phải là một “bằng chứng” không phải nghiên cứu thử nghiệm, cũng không phải công trình nhằm xác lập mối quan hệ nhân - quả. Trái lại, nó là một scoping review - dạng tổng quan thăm dò, được sử dụng để rà soát các báo cáo ca bệnh riêng lẻ và một số nghiên cứu hồi cứu, qua đó tìm kiếm những “tín hiệu sớm” nhằm gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo.

Điều quan trọng nằm ở chỗ phần lớn dữ liệu trong bài đến từ các báo cáo ca bệnh hoặc chuỗi ca nhỏ, vốn được xếp ở mức thấp nhất trong tháp chứng cứ y học. Nghiên cứu không có nhóm đối chứng chặt chẽ, không đưa ra ước tính nguy cơ tuyệt đối hay nguy cơ tương đối trên quy mô dân số. Với cấu trúc như vậy, việc rút ra kết luận về mối quan hệ nhân - quả là điều không thể.

“Chính tác giả cũng nhấn mạnh: các quan sát chỉ là những tín hiệu sớm và không cho phép suy luận vaccine gây ung thư”, TS Vũ nhấn mạnh.

Đáng chú ý, đại dịch Covid-19 còn tạo ra một yếu tố nhiễu lớn khác là sự gián đoạn trong sàng lọc và điều trị ung thư Ảnh: Freepik.

Một điểm then chốt khác thường bị bỏ qua trong các bài viết lan truyền trên mạng xã hội là sự khác biệt giữa “xảy ra sau tiêm” và “xảy ra do tiêm”. Việc một chẩn đoán ung thư được phát hiện sau thời điểm tiêm vaccine chỉ phản ánh mối liên hệ về mặt thời gian, chứ không nói lên nguyên nhân. Trong bối cảnh hàng tỷ liều vaccine Covid-19 đã được tiêm trên toàn cầu, xác suất xuất hiện những trường hợp ung thư “sau tiêm” là điều chắc chắn, ngay cả khi vaccine hoàn toàn không liên quan.

Đáng chú ý, đại dịch Covid-19 còn tạo ra một yếu tố nhiễu lớn khác là sự gián đoạn trong sàng lọc và điều trị ung thư. Nhiều bệnh nhân bị chậm chẩn đoán, bỏ lỡ thời điểm can thiệp sớm, khiến bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn hoặc diễn tiến nhanh hơn. “Đây là yếu tố nhiễu lớn mà các báo cáo ca bệnh không kiểm soát được”, ông nói.

Theo ông Vũ, bản chất của các bài báo dạng ca bệnh cũng đi kèm thiên lệch công bố rất mạnh. Những trường hợp hiếm gặp, diễn biến “bất thường” sau tiêm vaccine dễ được chú ý và đăng tải, trong khi hàng triệu người tiêm vaccine không gặp vấn đề gì thì không trở thành đề tài nghiên cứu.

“Chúng ta không thể kết luận nước là nguyên nhân gây ung thư chỉ vì tất cả bệnh nhân ung thư đều từng uống nước”, ông ví von.

Phương Anh - Kỳ Duyên

Nguồn Znews : https://znews.vn/bac-si-truong-huu-khanh-khong-the-noi-vaccine-covid-19-gay-ung-thu-post1619770.html