Bài 1: Đầu tư nhiều, hiệu quả chưa bền vững

3 giờ trướcBài gốc

Theo số liệu thống kê, toàn tỉnh hiện có 1.188 công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn tập trung. Tuy nhiên, trong số này có tới 312 công trình hoạt động kém hiệu quả, chiếm 26,3%. Phần lớn các công trình được đầu tư từ 10 - 20 năm trước, đã xuống cấp, hư hỏng do thiên tai, hết niên hạn sử dụng nhưng chưa được sửa chữa, nâng cấp kịp thời. Thực trạng này khiến hàng nghìn hộ dân vùng cao thiếu nước sinh hoạt, đặc biệt vào mùa khô.

Trong nhiều năm qua, Lào Cai dành nguồn lực lớn để đầu tư hàng nghìn công trình cấp nước sinh hoạt tập trung nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống, cải thiện sức khỏe và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng nông thôn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không ít công trình sau khi đầu tư, hoạt động kém hiệu quả, thậm chí “đắp chiếu”, gây lãng phí nguồn lực và chưa đáp ứng kỳ vọng của người dân.

Tại xã vùng cao Pha Long - “vùng đất khát” của Lào Cai, nước sinh hoạt luôn là vấn đề nan giải. Những năm qua, địa phương đã được đầu tư hơn 20 công trình cấp nước sinh hoạt, trong đó nhiều công trình có tổng vốn đầu tư lên tới hàng chục tỷ đồng. Thế nhưng, nhiều hộ dân vẫn thiếu nước sinh hoạt, đặc biệt trong mùa khô.

Hiện nay, 1/3 số công trình tại xã không hoạt động hoặc hoạt động kém hiệu quả. Nguyên nhân chủ yếu do các công trình được đầu tư từ lâu đã xuống cấp; hỏng do thiên tai hoặc nguồn nước đầu vào bị cạn kiệt.

Ví dụ như công trình cấp nước được đầu tư năm 2017 để cấp nước cho hơn 100 hộ dân tại một số thôn thuộc xã Tả Ngài Chồ (cũ). Công trình có tổng vốn đầu tư hàng chục tỷ đồng, được kỳ vọng giải quyết tình trạng thiếu nước cho người dân. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn đưa vào sử dụng, hệ thống đường ống dẫn nước bị hỏng khiến công trình ngừng hoạt động. Đến năm 2025, địa phương tiếp tục bố trí hơn 500 triệu đồng để sửa chữa, thay thế đường ống. Thế nhưng, theo phản ánh của người dân, sau khi sửa chữa, công trình hoạt động vẫn không ổn định.

Ông Giàng Seo Chúng ở thôn Tả Lủ chia sẻ: “Nước từ công trình không ổn định, buộc người dân phải kéo thêm đường ống từ nguồn khác hoặc xin nước từ các hộ gia đình lân cận”.

Công trình “tiền tỷ” nhưng không phát huy hiệu quả đã khiến người dân thiếu nước sinh hoạt, lãng phí nguồn lực đầu tư của Nhà nước.

Không chỉ riêng xã Pha Long, tình trạng công trình cấp nước hoạt động kém hiệu quả còn diễn ra ở nhiều địa phương vùng cao của Lào Cai.

Sau khi hoàn thành, các công trình cấp nước sinh hoạt thường được bàn giao cho địa phương quản lý, vận hành. Các xã thành lập tổ vận hành, quản lý các công trình nước sạch với nhiệm vụ là duy tu, sửa chữa các công trình này khi gặp sự cố.

Tuy nhiên, các tổ vận hành gặp nhiều khó khăn trong quá trình hoạt động. Một phần là do không có chuyên môn về kỹ thuật, một phần người dân không đóng tiền sử dụng nước nên không có kinh phí sửa chữa. Vì thế, hư hỏng nhỏ lâu ngày thành hư hỏng lớn, không phát huy tác dụng.

Ông Hoàng Mạnh Hưng - Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ cấp nước Lào Cai - đơn vị đang trực tiếp quản lý nhiều công trình nước sạch nông thôn, chia sẻ: “Thời điểm ban đầu, các công trình được giao cho tổ, nhóm của chính quyền địa phương tự quản lý. Tuy nhiên, người dân địa phương không có chuyên môn. Đặc biệt, tâm lý “cả nể” dẫn đến việc không thu được tiền nước hoặc thu không đúng, không đủ theo quy định của tỉnh”.

Bên cạnh đó, nguồn kinh phí duy tu, bảo dưỡng gần như không có. Khi công trình gặp sự cố, những người quản lý không chuyên lúng túng trong việc sửa chữa, khiến công trình xuống cấp nhanh chóng.

Ngoài những khó khăn về nguồn kinh phí, địa hình miền núi chia cắt cũng khiến công tác quản lý, vận hành công trình gặp nhiều trở ngại. Các điểm dân cư nằm rải rác, xa nhau, đường ống dẫn nước kéo dài qua nhiều địa hình phức tạp, dễ bị sạt lở, hư hỏng khi xảy ra mưa lũ. Việc kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ vì thế cũng gặp nhiều khó khăn.

Đồng chí Nguyễn Thái Bình - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết: Nguyên nhân khiến nhiều công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn hoạt động kém hiệu quả xuất phát từ nhiều yếu tố, chủ yếu do công tác duy tu, bảo dưỡng chưa được quan tâm đúng mức. Dù tỉnh đã có quy định thu tiền sử dụng nước để tạo nguồn kinh phí phục vụ duy tu, bảo dưỡng công trình nhưng việc triển khai gặp nhiều khó khăn, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa. Đồng bào dân tộc thiểu số sống rải rác, điều kiện kinh tế khó khăn nên việc đóng góp kinh phí vận hành công trình sau đầu tư còn hạn chế. Giá bán nước thấp hoặc không thu được tiền khiến công tác quản lý, bảo dưỡng công trình gặp nhiều khó khăn.

“Ngoài ra, ý thức bảo vệ công trình của một bộ phận người dân còn hạn chế. Một số công trình bị hư hỏng do người dân tự ý đấu nối, sử dụng không đúng quy định hoặc không phối hợp trong việc bảo vệ công trình. Bên cạnh đó, một số địa phương chưa quan tâm đúng mức đến công tác quản lý vận hành, còn buông lỏng kiểm tra, giám sát, dẫn đến công trình xuống cấp nhưng không được phát hiện, sửa chữa kịp thời” - ông Bình cho biết.

Câu chuyện vận hành những công trình nước sạch này không chỉ nằm ở kinh phí, mà còn là bài toán về tư duy quản lý chuyên nghiệp, đòi hỏi cần có lời giải trong thời gian tới.

* Bài cuối: “Hồi sinh” những công trình cấp nước sinh hoạt

Lê Trung Kiên - Phạm Xuân Anh

Nguồn Lào Cai : https://baolaocai.vn/bai-1-dau-tu-nhieu-hieu-qua-chua-ben-vung-post898345.html