Bài toán đánh chặn đắt đỏ của Mỹ: Khi vũ khí triệu đô đối đầu UAV giá rẻ

2 giờ trướcBài gốc

Iran đang sử dụng các máy bay không người lái (UAV) giá rẻ để thực hiện các cuộc tấn công chính xác tại Trung Đông. Trong khi đó, Mỹ và các đồng minh dù sở hữu những hệ thống phòng không có khả năng đánh chặn phần lớn tên lửa đạn đạo và UAV của Iran nhưng đây đều là các khí tài tinh vi có giá đắt đỏ.

UAV Shahed của Iran. Ảnh: AP

“Rõ ràng chi phí để bắn hạ một UAV đắt hơn nhiều so với việc triển khai một UAV”, ông Arthur Erickson, Tổng giám đốc kiêm đồng sáng lập hãng sản xuất UAV Hylio (Texas), nhận định. “Đây là cuộc chơi về tiền bạc. Tỷ lệ chi phí cho mỗi lần đánh chặn cao, có thể là 10 chọi 1, nhưng cũng có thể lên tới 60 hoặc 70 chọi 1, theo hướng có lợi cho Iran".

Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công hôm 28/2, Iran đã phóng hơn 2.000 UAV cảm tử, trong đó một số đã đánh trúng mục tiêu bất chấp các hệ thống phòng không trị giá hàng tỷ USD đánh chặn. Đây không chỉ là vấn đề đang nổi lên tại Trung Đông, mà còn là thách thức toàn cầu trong bối cảnh UAV tấn công ngày càng rẻ, còn chi phí phòng thủ ngày càng cao khiến cho gánh nặng tài chính có thể khó duy trì về lâu dài.

Bài toán đánh chặn của Mỹ

Dòng UAV Shahed của Iran là loại đạn bay lảng vảng có thiết kế hình tam giác, dài khoảng 3,3 mét, phát ra tiếng động lớn như máy cắt cỏ. Phần đầu mang theo thuốc nổ và phát nổ khi lao vào mục tiêu. Kích thước nhỏ cho phép chúng được phóng từ thùng xe tải, giúp dễ ngụy trang và khó bị phát hiện.

Phiên bản tầm xa của dòng Shahed, được biết đến với tên gọi Shahed-136, có thể bay xa khoảng 2.000 km, đủ khả năng vươn tới các mục tiêu trên khắp Trung Đông, bà Stacie Pettyjohn, Giám đốc Chương trình Quốc phòng tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới - một tổ chức nghiên cứu tại Washington tiết lộ.

Được lắp ráp từ các linh kiện điện tử thương mại sẵn có trên thị trường, mỗi chiếc Shahed được cho là có chi phí sản xuất dao động từ 20.000 - 50.000 USD, tùy theo biến thể, bà Pettyjohn cho biết. Nga hiện sản xuất hàng loạt một phiên bản của Shahed để sử dụng trong xung đột tại Ukraine. Iran được cho là đã chế tạo hàng nghìn chiếc UAV loại này.

Tiêu chuẩn vàng trong phòng thủ tên lửa của Mỹ là hệ thống Patriot. Tuy nhiên, mỗi tên lửa đánh chặn của hệ thống này có thể có giá hơn 3 triệu USD và nguồn cung cũng hạn chế. Trong năm 2025, tập đoàn Lockheed Martin chỉ bàn giao 620 tên lửa đánh chặn PAC-3.

“Chúng tôi đã triển khai mọi hệ thống chống UAV mà không tiếc chi phí", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth phát biểu tại một cuộc họp báo hôm 4/3, đồng thời thừa nhận bài toán chi phí khắc nghiệt đằng sau mỗi lần đánh chặn thành công.

Quân đội Mỹ cũng sử dụng các công nghệ chống UAV ít tốn kém hơn. Hệ thống Raytheon Coyote, loại có thể phóng UAV để săn lùng và tiêu diệt UAV khác, ước tính có giá khoảng 126.500 USD mỗi lần đánh chặn, theo một báo cáo của Trung tâm An ninh Mỹ Mới. Mức chi phí này rẻ hơn nhiều so với tên lửa PAC-3, song vẫn cao gấp nhiều lần so với một chiếc Shahed.

“Họ đang cố gắng sử dụng "viên đạn" rẻ nhất để hoàn thành nhiệm vụ cần thiết,” ông Riki Ellison, Chủ tịch kiêm nhà sáng lập Missile Defense Advocacy Alliance, nhận xét về chiến lược của quân đội Mỹ.

Ngoài ra, Mỹ còn có nhiều hệ thống khác gây nhiễu hoặc vô hiệu hóa UAV, bao gồm thiết bị gây nhiễu tần số vô tuyến kiểm soát hệ thống định vị, hoặc sử dụng vi sóng và laser để làm chệch hướng hay phá hủy mục tiêu. Các hệ thống này có chi phí thấp hơn đáng kể so với tên lửa đánh chặn, nhưng hiệu quả chưa đồng đều và có thể gây tác động lớn tới đời sống dân sự.

Tại Ukraine, các chiến thuật chống UAV liên tục phải điều chỉnh để bắt kịp sự thay đổi trong cách thức tấn công UAV của Nga. Thậm chí, Kiev từng sử dụng các giải pháp đơn giản như lưới đánh cá hoặc súng săn để hạ UAV bay thấp. Tuy nhiên, những biện pháp này rất khó triển khai ở quy mô lớn một cách ổn định và hiệu quả.

Mỹ có UAV riêng hay không?

Quân đội Mỹ trong nhiều năm đã đầu tư mạnh vào các hệ thống không người lái cỡ lớn và tinh vi như dòng MQ-1 Predator. Tuy nhiên, Washington lại gặp khó khăn trong việc sản xuất các UAV giá rẻ - loại vũ khí đã chứng tỏ hiệu quả áp đảo trên chiến trường Ukraine.

Trong những tháng gần đây, Bộ Quốc phòng Mỹ đã nỗ lực thúc đẩy sản xuất các dòng UAV chi phí thấp thông qua việc công bố các gói thầu trị giá 1,1 tỷ USD trong hai năm tới, triển khai theo bốn giai đoạn. Có 25 công ty, bao gồm một số doanh nghiệp Ukraine đang cạnh tranh để giành một phần trong khoản ngân sách 150 triệu USD. Các đơn vị trúng thầu sẽ phải bàn giao UAV trong vòng vài tháng thay vì kéo dài nhiều năm như trước đây.

Giới lãnh đạo Mỹ cũng cho biết đã tiến hành nghiên cứu một UAV Shahed của Iran mà họ thu giữ được, sau đó điều chỉnh và đưa vào sử dụng trong xung đột hiện nay. Đây được xem là sự thừa nhận đối với năng lực sáng tạo của Iran - quốc gia đã phát triển dòng UAV này bất chấp các lệnh cấm vận kinh tế hạn chế khả năng nhập khẩu linh kiện.

Phiên bản của Mỹ mang tên LUCAS (viết tắt của Low-cost Unmanned Combat Attack System - Hệ thống tấn công không người lái chi phí thấp), do công ty SpektreWorks có trụ sở tại bang Arizona chế tạo.

Kho dự trữ tên lửa đánh chặn của Mỹ có thể duy trì trong bao lâu?

Thời gian qua xuất hiện nhiều đồn đoán cho rằng Mỹ và các đồng minh có thể đối mặt với nguy cơ cạn kiệt tên lửa đánh chặn cần thiết để bảo vệ khu vực trước tên lửa và UAV của Iran. Những lo ngại này một phần xuất phát từ thực tế rằng Washington và các đối tác chưa từng cung cấp đủ số lượng tên lửa đánh chặn cho Ukraine để vô hiệu hóa toàn bộ các đợt tấn công từ Nga.

Một báo cáo công bố vào tháng 12/2025 của Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược (CSIS) có trụ sở tại Washington dựa trên dữ liệu công khai về mua sắm quốc phòng cho thấy, trong những năm gần đây, Mỹ chỉ mua sắm số lượng tên lửa đánh chặn tương đối hạn chế, ở mức vài trăm chứ không phải hàng nghìn thiết bị. Điều này cho thấy sự chênh lệch giữa nhu cầu trong một cuộc xung đột cường độ cao và nguồn cung thực tế.

Mặc dù Bộ Quốc phòng Mỹ gần đây đã ký kết các hợp đồng nhằm tăng tốc mua sắm, các nhà máy quốc phòng vẫn cần nhiều năm để đáp ứng nhu cầu gia tăng. Phát biểu hôm 4/3, Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, thừa nhận mối quan ngại trên nhưng trấn an rằng Washington hiện vẫn có đủ năng lực.

“Chúng ta có đủ đạn dược chính xác cho nhiệm vụ trước mắt, cả ở thế tấn công lẫn phòng thủ. Tuy nhiên, theo thông lệ, tôi không muốn đề cập tới các con số cụ thể", ông Dan Caine cho hay.

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp

Nguồn VOV : https://vov.vn/the-gioi/quan-sat/bai-toan-danh-chan-dat-do-cua-my-khi-vu-khi-trieu-do-doi-dau-uav-gia-re-post1273175.vov