'Bản án tâm lý' nghiệt ngã của các kiểm soát viên không lưu Mỹ

3 giờ trướcBài gốc

Khi Davy Adams bước vào căn phòng nơi chồng cô từng lưu trú trong một khách sạn gần thành phố Seattle vào tháng 11 năm ngoái, căn phòng đã bị dọn sạch sành sanh. Những lớp giấy dán và sơn trên tường bị cạo bỏ, đồ đạc bị đẩy vào giữa phòng và bọc kín trong lớp nhựa tẻ ngắt.

Davy gục xuống sàn nhà và bật khóc nức nở. Tám ngày trước, cũng chính tại căn phòng này, chồng cô - anh Joshua Adams, 38 tuổi - đã tự kết liễu đời mình.

Joshua đã cống hiến hơn một thập kỷ ở vị trí kiểm soát viên không lưu cho Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA). Theo lời kể của Davy qua nhiều tháng phỏng vấn, chồng cô từng phải vật lộn với các triệu chứng trầm cảm nhưng luôn cố gắng che giấu tình trạng của mình vì lo sợ sẽ bị tước quyền điều phối bay.

Tình yêu ban đầu dành cho công việc dần biến thành sự căng thẳng và kiệt quệ triền miên. "Em à, anh chẳng thể nói với ai được đâu", Joshua từng tâm sự với vợ. "Làm ơn đừng kể với ai về việc anh đang cảm thấy thế nào. Anh không muốn bị mất việc".

Davy Adams cầm ảnh đóng chụp cô cùng Joshua và các con trai (trái), và những bức thư tình Davy viết cho người chồng quá cố (phải). Ảnh: Charissa Soriano/Wall Street Journal

Mỗi ngày, hàng ngàn kiểm soát viên không lưu phải căng mình theo dõi lộ trình và dẫn dắt các phi công trong môi trường áp lực cao để giữ an toàn cho bầu trời nước Mỹ. Tuy nhiên, đằng sau những khẩu lệnh dồn dập phát ra từ các đài kiểm soát là vô số những con người đang âm thầm chịu đựng những áp lực tâm lý không dám nói thành lời.

Báo Wall Street Journal đã thực hiện phỏng vấn với hơn hai chục kiểm soát viên đương nhiệm và cựu nhân viên, cùng các chuyên gia y tế và quan chức ngành. Nhiều người trong số này thừa nhận họ thường giấu kín các vấn đề sức khỏe tâm thần vì lo sợ việc công khai chẩn đoán hay điều trị sẽ khiến sinh kế của họ bị tước đoạt.

Những con số ám ảnh

Hiệp hội Kiểm soát viên Không lưu Quốc gia Mỹ (NATCA), nghiệp đoàn đại diện cho các nhân viên liên bang, suốt nhiều năm qua đã theo dõi sát sao số lượng thành viên qua đời vì tự sát.

Theo Chủ tịch NATCA Nick Daniels, ước tính có khoảng 12 kiểm soát viên không lưu đã tìm đến cái chết trong năm 2024, trên tổng số khoảng 10.700 nhân sự đã qua đào tạo bài bản. Tỷ lệ này cao gấp 8 lần so với tỷ lệ tự sát trên toàn quốc (13,7 trên 100.000 người) theo dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ.

Trong hai năm trước đó, con số này cũng rơi vào khoảng 12 người. Đáng chú ý, các số liệu trên chưa bao gồm học viên thực tập hay những người đã nghỉ hưu.

Về phía FAA, qua việc theo dõi các vụ tự sát dựa trên đơn yêu cầu trợ cấp từ thân nhân, cơ quan này thừa nhận có 9 trường hợp kiểm soát viên tự sát trong giai đoạn 2022-2024.

Tai nghe điều khiển không lưu của Joshua Adams được Davy mang về nhà làm vật. Ảnh: Charissa Soriano/Wall Street Journal

Dù các ngành nghề khác như xây dựng hay khai thác mỏ cũng có tỷ lệ tự sát cao hơn mức trung bình, nhiều nhà nghiên cứu y tế công cộng nhấn mạnh rằng áp lực công việc quá lớn và giờ làm việc kéo dài là những tác nhân chính làm gia tăng ý định tự tử ở người lao động.

Những năm gần đây, các kiểm soát viên cho biết họ ngày càng trở nên kiệt quệ và mệt mỏi do tình trạng thiếu hụt nhân sự kéo dài và thiết bị thường xuyên hỏng hóc. Việc Chính phủ liên bang đóng cửa vào mùa thu năm ngoái khiến nhiều nhân viên phải làm việc không lương suốt nhiều tuần.

Rào cản từ hệ thống

Một người phát ngôn của FAA khẳng định: "Chúng tôi luôn khuyến khích các kiểm soát viên tìm kiếm sự giúp đỡ sớm." Tuy nhiên, cơ quan cũng áp dụng những yêu cầu khắt khe về công khai hồ sơ y tế, cũng như kiểm soát chặt chẽ các loại thuốc mà kiểm soát viên được phép sử dụng, để đảm bảo nhân viên luôn ở trạng thái ổn định khi điều phối hàng ngàn chuyến bay.

Đối với các kiểm soát viên, FAA vừa là chủ sở hữu lao động, vừa là bên thẩm định năng lực thể chất và tinh thần thông qua việc truy cập hồ sơ bệnh lý. Ít nhất mỗi năm một lần, họ phải báo cáo toàn bộ các lần thăm khám tâm lý hay tâm thần trong vòng 3 năm trước đó.

Bất kỳ chẩn đoán mới nào cũng có thể khiến những kiểm soát viên không lưu phải đối mặt với các đợt đánh giá tâm lý tốn kém hàng ngàn USD và nguy cơ bị đình chỉ công tác trong nhiều tháng, thậm chí lâu hơn.

Năm 2025, đã có 58 kiểm soát viên bị tước quyền làm việc vĩnh viễn do các vấn đề sức khỏe tâm thần. "Kiểm soát viên thường chọn cách kìm nén mọi thứ," Brian Vogelsinger, một người đã nghỉ việc sau 2 thập kỷ gắn bó với nghề này vì quá mệt mỏi, chia sẻ.

Một áp phích ghi khẩu hiệu "Sẽ điều hướng để đổi lấy thức ăn" trên cửa sổ tháp không lưu tại Sân bay Quốc tế Ronald Reagan Washington tại quận Arlington, bang Virginia (Mỹ). Đây là một khẩu hiệu châm biếm được các nhân viên kiểm soát không lưu Mỹ sử dụng trong các thời kỳ chính phủ đóng cửa. Ảnh: Andrew Caballero-Reynolds/Getty Images

Nỗi sợ hãi này cũng hiện hữu trong câu chuyện của John Turke, người đã có 17 năm kinh nghiệm làm việc tại các đài kiểm soát ở những thành phố như Oklahoma, Las Vegas và Dallas. Em gái anh, cô Cathy Axelsson, kể rằng đam mê nghề nghiệp của anh trai mình cuối cùng vẫn phải gục ngã trước sức nặng của những ca làm thêm bắt buộc và áp lực không bao giờ được phép sai sót.

Dù kiệt sức và mất ngủ, John vẫn từ chối đi khám vì sợ mất chứng nhận sức khỏe. Anh qua đời vào tháng 12/2024 ở tuổi 41, để lại vợ và hai con nhỏ.

Sự thay đổi muộn màng

Trước thực trạng này, một hội đồng chuyên gia đã kết luận vào năm 2024 rằng ngành hàng không đang tồn tại một văn hóa "khiến nhân viên không dám báo cáo các rối loạn y tế, đặc biệt là sức khỏe tâm thần".

Hội đồng đã đưa ra 24 kiến nghị cho FAA. Hiện tại, cơ quan này đã giải quyết được 9 kiến nghị và đang thực hiện 12 kiến nghị khác, bao gồm việc đẩy nhanh quá trình cấp phép lại cho những người mắc chứng lo âu hoặc trầm cảm nhẹ.

Đạo luật Sức khỏe Tâm thần trong Hàng không, được Hạ viện Mỹ thông qua hồi tháng 9/2025, mới đây cũng nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ một ủy ban Thượng viện. Đạo luật này yêu cầu FAA thực hiện các khuyến nghị còn lại, đào tạo thêm giám định viên y tế và nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần trong ngành.

Song với những kiểm soát viên như Joshua Adams, những thay đổi này đến quá muộn màng. Trước khi qua đời, anh từng bộc bạch với vợ trong tuyệt vọng: "Kiểm soát viên không lưu không thể có gia đình. Điều đó là không thể".

Những lo toan về hóa đơn và tiền lương trong đợt chính phủ đóng cửa càng làm chứng lo âu của anh thêm trầm trọng. Joshua qua đời vào sáng ngày 10/11, ngay trước ngày anh dự định quay lại làm việc sau đợt nghỉ ốm ngắn ngủi, và chỉ trước thời điểm lệnh đóng cửa chính phủ kết thúc vỏn vẹn 2 ngày.

Bức tượng kỷ niệm mà Joshua Adams đã dày công sửa chữa một tháng trước khi mất bằng cách gắn những mảnh vỡ của bức tượng theo nghệ thuật Kintsugi của Nhật Bản. Ảnh: Charissa Soriano/Wall Street Journal

Giờ đây, Davy muốn lan tỏa nhận thức về sức khỏe tâm thần để hai con trai của cô có thể lớn lên và luôn trung thực với cảm xúc của mình. Cô vẫn giữ gìn bức tượng kỷ niệm mà chồng mình đã dày công sửa chữa một tháng trước khi mất bằng cách gắn những mảnh vỡ của bức tượng theo nghệ thuật Kintsugi của Nhật Bản - không giấu đi những vết nứt mà đánh dấu chúng bằng lớp keo vàng óng.

Đối với Davy, bức tượng ấy là biểu tượng cho thấy một thứ gì đó vẫn có thể đẹp đẽ bất chấp những khiếm khuyết. Cô dự định sẽ đặt nó trang trọng trong phòng khách để tất cả mọi người cùng chiêm ngưỡng.

Anh Vũ

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/ban-an-tam-ly-nghiet-nga-cua-cac-kiem-soat-vien-khong-luu-my-169260424171132737.htm