Bạn có đang xài phần mềm lậu?

2 giờ trướcBài gốc

Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã thành lập các đoàn kiểm tra các doanh nghiệp sử dụng phần mềm không bản quyền. Cục Bản quyền tác giả cũng yêu cầu cá nhân, doanh nghiệp không được sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền...

Sau 24 giờ phát hành trực tuyến, phim Bố già của Trấn Thành bị 10 website chiếu lậu. Ảnh: NSX

Câu hỏi “nhạy cảm” này đặt ra không đơn giản để chúng ta tự trả lời mà để mỗi doanh nghiệp (DN), cơ quan, cá nhân tự kiểm tra chính mình, từ trước đến nay có sử dụng phần mềm lậu hay không. Hỏi tức là tự trả lời, để xem mức độ tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ở nước ta đang ở mức độ nào. Hãy mường tượng, mỗi gia đình hiện có ít nhất một vài chiếc máy tính, ai trong số chúng ta mua bản quyền?

Đó là một trong những lý do Chính phủ vừa có Công điện số 38/CĐ-TTg về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT.

Lập đoàn kiểm tra doanh nghiệp sử dụng phần mềm không bản quyền

Công điện 38 nêu rõ: Thời gian qua việc xâm phạm quyền SHTT vẫn diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực, địa phương, tác động, ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư, inh doanh, quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp (DN), tổ chức có liên quan...

Nhằm tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, nâng cao hiệu quả thực chất công tác đấu tranh phòng, chống xâm phạm quyền SHTT…, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các lực lượng chức năng ra quân, tập trung nguồn lực, triển khai thực hiện ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT trên phạm vi toàn quốc từ ngày 07/5/2026 đến ngày 30/5/2026; thực hiện nghiêm các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Nội dung công điện cho thấy Chính phủ rất quyết liệt, có quan điểm dứt khoát trong lĩnh vực bảo vệ quyền SHTT liên quan đến nhiều lĩnh vực, trong đó có các sản phẩm tiêu dùng, hàng xa xỉ, điện ảnh, phim lậu, game lậu, ca nhạc số, giải trí số, các sản phẩm phần mềm lậu…

Việc vi phạm quyền SHTT là vấn đề rất lớn tồn tại trong một thời gian rất dài ở nước ta, dù Chính phủ rất quyết liệt xử lý nhưng vẫn còn nhiều bất cập.

Sau Công điện 38, Bộ Công Thương ngay lập tức đã mở đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền SHTT.

Nhiều phần mềm thông dụng hiện nay ở nước ta rất dễ tiếp cận khi các bản crack, key lậu tràn lan trên các diễn đàn.

Mới đây Mỹ đã đưa Việt Nam vào nhóm Priority Foreign Country trong báo cáo Special 301 năm 2026, tức nhóm bị xem là có vấn đề nghiêm trọng về bảo hộ và thực thi quyền SHTT. Trong các lý do được nêu ra, có cả chuyện thiếu các biện pháp thực thi hiệu quả đối với việc sử dụng phần mềm không có bản quyền.

Cảnh báo này cho thấy tình trạng vi phạm bản quyền phần mềm ở nước ta còn bất cập, dù về mặt quan điểm, Việt Nam rất dứt khoát, có cả luật pháp, chiến lược, quyết tâm chống vi phạm quyền SHTT trên lĩnh vực này.

Ngay sau Công điện 38, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch cũng đã thành lập các đoàn kiểm tra các DN sử dụng phần mềm không bản quyền và các hành vi sao chép, phát tán nội dung vi phạm trên website, nền tảng số, mạng xã hội. Các đoàn kiểm tra sẽ rà soát việc sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng; nghĩa vụ xin phép, trả tiền bản quyền; tình trạng sử dụng phần mềm máy tính có bản quyền tại DN. Đợt kiểm tra này bắt đầu từ ngày 7 đến 30/5.

Cục Bản quyền tác giả được giao tham mưu tổ chức kiểm tra việc chấp hành quy định về bản quyền chương trình máy tính tại DN; bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình và trò chơi điện tử trên mạng.

Trước đó ngày 6/5, Cục Bản quyền tác giả yêu cầu cá nhân, DN không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền; không sử dụng trái phép quyền tác giả, quyền liên quan với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng.

Bản quyền phần mềm vi phạm SHTT phức tạp nhất

Tình trạng vi phạm bản quyền phần mềm tại Việt Nam diễn biến rất phức tạp, với tỷ lệ sử dụng phần mềm lậu, phần mềm crack và các tiện ích không bản quyền vẫn còn cao, đặc biệt trong các DN. Phần mềm lậu đang tràn lan, từ các phần mềm văn phòng, đồ họa đến game, không những vi phạm bản quyền mà còn tạo ra rủi ro cao về an toàn thông tin, lây nhiễm mã độc, và rò rỉ dữ liệu.

Nhiều phần mềm thông dụng hiện nay ở nước ta rất dễ tiếp cận khi các bản crack, key lậu tràn lan trên các diễn đàn.

Một thực tế ai cũng biết, cũng thấy là thói quen sử dụng phần mềm lậu từ lâu đã trở thành “bình thường” ở nước ta. Có nhiều lý do, trong đó trước đây là sự buông lỏng việc kiểm tra và xử phạt cá nhân sử dụng phần mềm lậu thường không gắt gao, dẫn đến tâm lý "ai cũng làm thế mà không sao".

Một câu hỏi xin được đặt ra, có thể “nhạy cảm”, nhưng hỏi thiệt, bạn có đang sử dụng phần mềm lậu hay không? Câu trả lời rất dễ hình dung được, khi thực tế, thứ dễ bị dùng lậu nhất lại nằm ngay trên máy tính làm việc hằng ngày của bạn. Ví dụ dễ thấy nhất là bộ công cụ Microsoft Office, với các phần mềm phổ biến nhất như Word, Excel, Outlook, PowerPoint - những ứng dụng thường bị crack nhiều nhất do nhu cầu sử dụng cực kỳ lớn từ học sinh, sinh viên đến nhân viên văn phòng và cả các DN.

Vì sao nhiều người thích xài phàn mềm lậu, dù biết có nhiều rủi ro? Câu trả lời cũng rất dễ. Đó là sự kết hợp giữa yếu tố kinh tế, tâm lý, nhận thức pháp luật và khả năng tài chính. Một bộ phận người dùng ưu tiên các giải pháp miễn phí ngay lập tức mà không quan tâm đến nguồn gốc hợp pháp, coi việc tìm bản crack các phần mềm là một kỹ năng tiết kiệm. Hơn nữa các bản phần mềm thông dụng hiện nay ở nước ta rất dễ tiếp cận khi các bản crack, key lậu tràn lan trên các diễn đàn, trang torrent hoặc mạng xã hội, giúp người dùng cài đặt chỉ sau vài cú click, thậm chí một học sinh cấp 2 có chút kiến tức tin học cũng dễ dàng cài đặt được.

Đối với nhiều cá nhân, đặc biệt là học sinh, sinh viên và người có thu nhập thấp, giá của các phần mềm chuyên dụng (như Adobe, AutoCAD) hoặc hệ điều hành có thể bằng cả tháng lương khiến nhiều người cảm thấy áp lực về tài chính lâu dài. Được biết Microsoft 365 Personal hiện có giá 99,99 USD/năm. Office Home 2024 mua một lần có giá 179,99 USD. Với DN, Microsoft 365 Business Standard có giá 12,50 USD/người dùng/tháng nếu thanh toán hằng năm. Các mức giá đó khiến nhiều người dùng phải tìm đến các bản crack.

Dù biết dùng phần mềm lậu có nhiều rủi ro khi có khoảng 60% phần mềm crack chứa mã độc, trojan hoặc backdoor, nhưng người dùng thường sẵn sàng đánh đổi sự an toàn của dữ liệu cá nhân để lấy sự miễn phí.

Quyền SHTT ngày càng được xem là yếu tố cốt lõi của sáng tạo và cạnh tranh

Việt Nam là quốc gia tôn trọng và coi trọng quyền SHTT. Đây là lĩnh vực được Việt Nam quan tâm từ rất sớm. Việt Nam không ký kết một công ước duy nhất mà tham gia nhiều công ước quốc tế về SHTT trong các giai đoạn khác nhau, bắt đầu từ rất sớm với Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp vào ngày 8/3/1949. Sau khi thống nhất 1975, Việt Nam tham gia Tổ chức SHTT Thế giới (WIPO) năm 1976 và gia nhập các công ước quan trọng khác như Berne (2004), TRIPs (2007) ...

Việt Nam cũng đã có Luật SHTT được Quốc hội khóa XI thông qua ngày 29/11/2005, có hiệu lực từ ngày 01/7/2006 và qua 3 lần sửa đổi để phù hợp với thực tế.

Tôn trọng quyền SHTT là bảo vệ quyền tác giả và thành quả lao động của người sáng tạo, đặc biệt nó kích thích sự sáng tạo và đổi mới, thúc đẩy phát triển bền vững, khuyến khích nghiên cứu và phát triển (R&D), từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững

Cùng với sự phát triển của đất nước, việc tham gia các công ước quốc tế về SHTT, đặc biệt là Công ước Berne đã đóng góp một phần không nhỏ trong sự phát triển, là động lực cho đổi mới sáng tạo ở nước ta trong giai đoạn mà khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D) được đặt lên hàng đầu, góp phần thuc đẩy sáng tạo, phát minh trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong thời đại công nghiệp 4.0, khi mà trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển từng ngày, quyền SHTT càng phải được tôn trọng nghiêm minh.

Phần mềm bản quyền giúp giảm thiểu các nguy cơ về bảo mật.

Khi nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, quyền SHTT ngày càng được xem là yếu tố cốt lõi của sáng tạo và cạnh tranh. Việc siết chặt quyền SHTT, đặc biệt chống phần mềm lậu vì thế không chỉ nhằm bảo vệ các hãng công nghệ, mà còn góp phần xây dựng văn hóa tôn trọng chất xám trong môi trường số, kích thích nghiên cứu, sáng tạo và phát triển (R&D).

Vì vậy Công điện 38 không nên hiểu chỉ là một đợt cao điểm ngắn hạn bảo vệ quyền SHTT, mà là tiếp nối việc thực thi quyền SHTT nước ta cam kết trong các công ước đã tham gia, theo luật pháp quốc tế, luật pháp nước ta, được tổ chức thực thi thường xuyên, có trọng tâm, có dữ liệu, có trách nhiệm, văn minh và lâu dài, để biến quyền SHTT trở thành động lực sáng tạo và phát triển (R&D), cạnh tranh và phát triển mạnh mẽ trong thời đại 4.0.

Tác hại của việc sử dụng phần mềm lậu

Theo Báo cáo Tình hình nguy cơ an toàn thông tin tại Việt Nam năm 2025 của Viettel Cyber Security, tình trạng sử dụng phần mềm lậu, phần mềm crack, game lậu và các tiện ích trình duyệt giả mạo đang là một trong những nguồn lây nhiễm mã độc phổ biến và nguy hiểm nhất tại Việt Nam.

Hậu quả từ việc sử dụng phần mềm vi phạm bản quyền là rất lớn, một trong số đó là việc rò rỉ dữ liệu cá nhân.

Theo báo cáo này, chỉ riêng trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận hơn 25,5 triệu bản ghi thông tin tài khoản cá nhân bị lộ lọt (tăng 76% so với 2024), cùng 627 vụ rao bán dữ liệu nhạy cảm với hơn 4 tỉ bản ghi và 1,27 TB dữ liệu rò rỉ.

Các DN sử dụng phần mềm vi phạm bản quyền còn đối mặt với nguy cơ bị tấn công mã độc tống tiền (ransomware). Các lĩnh vực thường bị ảnh hưởng bao gồm công nghệ, y tế, năng lượng, dịch vụ công, xây dựng...

Lưu Vĩnh Hy

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ban-co-dang-xai-phan-mem-lau-251712.html