Bản quyền trên mạng xã hội: Để báo chí không còn là 'tài nguyên miễn phí'
Xâm phạm bản quyền quy mô lớn
Sự bùng nổ của mạng xã hội trong nhiều năm qua đã tạo ra một hệ sinh thái truyền thông phát triển chưa từng có. Một thông tin có thể mới xuất hiện ở nền tảng số này thì chỉ ít phút sau đã được lan tỏa sang nền tảng số khác. Từ đó giúp thông tin được tiếp cận với nhiều người đọc hơn cũng như gia tăng đáng kể lượt theo dõi của các nền tảng số nói trên.
Các tác phẩm được cơ quan báo chí đầu tư công phu cả về công sức lẫn tài chính đều có thể bị đánh cắp chỉ với vài cú nhấp chuột. Ảnh: MH
Tuy nhiên, đối với các cơ quan báo chí chính thống trên thế giới cũng như ở VIệt Nam, vấn đề đã đi theo hướng tiêu cực hơn khá nhiều chứ không chỉ đơn thuần là câu chuyện lan tỏa. Đã từ lâu, người đọc có thể dễ dàng bắt gặp một bài báo vừa mới được cơ quan báo chí đăng tải thì chỉ vài phút sau đã xuất hiện trên Facebook, Tiktok, X … với nội dung y nguyên hoặc thậm chí chỉ được thêm nếm thông tin không chính xác để thu hút tương tác.
Điều đáng nói là các trang mạng xã hội này không cần đầu tư phóng viên, không phải chi trả chi phí sản xuất nội dung, không thực hiện xác minh thông tin … như các cơ quan báo chí chính thống nhưng vẫn thu lợi từ các nội dung không phải do mình sản xuất thông qua lượt xem và quảng cáo. Trong khi đó, các cơ quan báo chí hoàn toàn không có bất kỳ lợi ích nào khi tin bài của mình được khai thác thương mại theo hướng này.
Đáng chú ý, nếu trước đây việc vi phạm bản quyền như trên được các trang mạng xã hội thực hiện thủ công thì nay, với sự trợ giúp của AI, việc ăn cắp nội dung này được diễn ra với quy mô lớn hơn rất nhiều cũng như thời gian thực hiện càng ngày càng được rút ngắn. Trên thực tế, một bộ công cụ AI hoàn chỉnh, trong chưa đầy 5 phút hoàn toàn có thể sao chét hàng trăm bài báo, tự động chỉnh sửa lại nội dung, chuyển thành video cũng như tự động đăng tải lên mạng xã hội mà không cần nhiều sự can thiệp của con người.
Không chỉ vậy, để thu hút thêm lượng độc giả, nhiều trang mạng xã hội còn sử dụng AI để đảo cấu trúc hoặc viết lại nội dung nhằm né tránh bị đánh cắp bản quyền cũng như tăng thêm sự hấp dẫn cho tin tức. Tuy nhiên, với việc đầu vào dữ liệu không ổn định, không có tính hệ thống cũng như không có quá trình xác minh lại nên dễ dẫn tới tình trạng người đọc tiếp cận thông tin một cách sai lệch. Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn tới việc tràn lan tin giả trên mạng xã hội tại Việt Nam ở những năm gần đây.
Nói về tình trạng trên Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh từng đưa ra cảnh báo về tình trạng “báo hóa” mạng xã hội từ nạn sao chép nội dung báo chí đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Nhiều nền tảng và fanpage đang sử dụng lại nội dung báo chí để kiếm tiền nhưng không chia sẻ doanh thu cho cơ quan sản xuất nội dung. Nếu báo chí không được bảo vệ bản quyền thì rất khó tồn tại bằng nội dung chất lượng.
Không chỉ thất thoát kinh tế, hành vi sao chép tùy tiện còn dẫn đến nguy cơ bóp méo thông tin. Nhiều fanpage cố tình cắt xén nội dung, thêm thắt bình luận chủ quan hoặc chỉnh sửa tiêu đề gây hiểu nhầm nhằm tăng tương tác. Điều này gián tiếp sẽ khiến độc giả mất niềm tin vào báo chí chính thống, ông Lê Quốc Minh phân tích.
Chỉ chế tài pháp luật liệu có đủ ?
Ở thời điểm hiện tại, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có khá nhiều chế tài đề xử lý hành vi vi phạm bản quyền báo chí. Có thể kể đến như Bộ luật Hình sự 2015 với mức xử phạt hành chính lên tới 3 tỷ đồng cùng mức phạt tù 3 năm. Bên cạnh đó là Nghị định số 341/2025/NĐ-CP trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Nghị định 15/2020/NĐ-CP trong lĩnh vực bưu chính. Và mới nhất, từ 1-7 tới, Nghị định 174/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực với mức xử phạt lên tới 30 triệu đồng cho hành vi đăng tải thông tin của các cơ quan báo chí khi chưa có sự cho phép. Đây được xem là động thái mạnh tay của cơ quan chức năng nhằm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.
Mặc dù các chế tài luôn được gia tăng cả về số lượng lẫn mức xử phạt nhưng theo nhiều chuyên gia chỉ đánh vào hành chính thôi là chưa đủ để ngăn chặn triệt để tình trạng vi phạm bản quyền báo chí trên mạng xã hội.
Theo Luật sư Phạm Tuấn (Đoàn luật sư TP Hà Nội), khó khăn lớn nhất trong việc xử lý vi phạm bản quyền báo chí không nằm ở chế tài mà là việc xác định chủ thể vi phạm. Hầu hết các mạng xã hội đang tồn tại tình trạng vi phạm bản quyền đều có máy chủ nằm ở nước ngoài nên việc thu thập chứng cứ, cũng như xử lý vi phạm là rất khó khăn. Các đơn vị đứng sau thường ẩn danh, liên tục thay đổi tên miền cũng như tài khoản mạng xã hội … điều này khiến việc truy tìm chủ thể vi phạm là vô cùng khó khăn.
Do đó rất cần sự giúp đỡ của Nhà nước trong việc minh bạch hóa vấn đề bản quyền đối với các nền tảng xuyên biên giới. Chúng ta đã làm rất tốt khi ngăn chặn phần lớn các tin tức xuyên tạc của các thế lực phản động trên mạng xã hội khi có sự phối hợp của các nền tảng này. Do đó, vấn đề vi phạm bản quyền báo chí hoàn toàn có thể tiến hành theo cách tương tự.
Bên cạnh việc tập trung vào ngăn chặn chủ thể vi phạm, cũng cần xử lý những cá nhân, tập thể có liên quan lợi ích tới hành vi này. Có thể kể đến như đối tác quảng cáo, mạng lưới tiếp thị, trung gian thành toán, đơn vị vận hành kỹ thuật … Hoàn toàn có thể áp dụng chế tài hình sự nếu thu lợi bất chính từ 50 triệu trở lên.
Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ hồi đầu tháng 5/2026 mới đây về mở đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cần được các cơ quan báo chí tận dụng làm cơ hội để đẩy mạnh vấn đề ngăn chặn nạn vi phạm bản quyền, Luật sư Phạm Tuấn đưa ra lời khuyên.
Được biết, trên thế giới, bên cạnh các chế tài pháp luật dành cho chủ thể vi phạm, cũng có nhiều quy định khác áp dụng cho cả các nền tảng xuyên biên giới trong vấn đề bản quyền báo chí. Tại Australia, Chính phủ nước này đã ban hành Bộ quy tắc thương lượng truyền thông, yêu cầu các nền tảng lớn như Google và Meta phải trả tiền cho cơ quan báo chí khi sử dụng nội dung tin tức. Quy định này từng khiến Meta phản ứng mạnh, thậm chí tạm chặn tin tức tại Australia trong một thời gian ngắn trước khi đạt thỏa thuận.
Tại Pháp, Hãng thông tấn AFP cùng nhiều cơ quan báo chí lớn từng khởi kiện Google liên quan đến quyền khai thác nội dung báo chí. Sau nhiều tranh cãi pháp lý, Google đã phải ký thỏa thuận trả phí cho các cơ quan báo chí Pháp khi sử dụng nội dung tin tức trên nền tảng của mình.
Có thể khẳng định, cuộc chiến chống xâm phạm bản quyền báo chí trên không gian số không chỉ đơn thuần là bảo vệ lợi ích của một bài viết mà còn để bảo vệ cả một nền báo chí chuyên nghiệp, từ đó tạo ra nguồn thu cho các tòa soạn báo chí thống, nhằm giúp cho môi trường số Việt Nam phát triển lành mạnh.
Điều đáng nói là các trang mạng xã hội này không cần đầu tư phóng viên, không phải chi trả chi phí sản xuất nội dung, không thực hiện xác minh thông tin … như các cơ quan báo chí chính thống nhưng vẫn thu lợi từ các nội dung không phải do mình sản xuất thông qua lượt xem và quảng cáo. Trong khi đó, các cơ quan báo chí hoàn toàn không có bất kỳ lợi ích nào khi tin bài của mình được khai thác thương mại theo hướng này.
Đáng chú ý, nếu trước đây việc vi phạm bản quyền như trên được các trang mạng xã hội thực hiện thủ công thì nay, với sự trợ giúp của AI, việc ăn cắp nội dung này được diễn ra với quy mô lớn hơn rất nhiều cũng như thời gian thực hiện càng ngày càng được rút ngắn. Trên thực tế, một bộ công cụ AI hoàn chỉnh, trong chưa đầy 5 phút hoàn toàn có thể sao chét hàng trăm bài báo, tự động chỉnh sửa lại nội dung, chuyển thành video cũng như tự động đăng tải lên mạng xã hội mà không cần nhiều sự can thiệp của con người.
Không chỉ vậy, để thu hút thêm lượng độc giả, nhiều trang mạng xã hội còn sử dụng AI để đảo cấu trúc hoặc viết lại nội dung nhằm né tránh bị đánh cắp bản quyền cũng như tăng thêm sự hấp dẫn cho tin tức. Tuy nhiên, với việc đầu vào dữ liệu không ổn định, không có tính hệ thống cũng như không có quá trình xác minh lại nên dễ dẫn tới tình trạng người đọc tiếp cận thông tin một cách sai lệch. Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn tới việc tràn lan tin giả trên mạng xã hội tại Việt Nam ở những năm gần đây.
Nói về tình trạng trên Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh từng đưa ra cảnh báo về tình trạng “báo hóa” mạng xã hội từ nạn sao chép nội dung báo chí đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Nhiều nền tảng và fanpage đang sử dụng lại nội dung báo chí để kiếm tiền nhưng không chia sẻ doanh thu cho cơ quan sản xuất nội dung. Nếu báo chí không được bảo vệ bản quyền thì rất khó tồn tại bằng nội dung chất lượng.
Không chỉ thất thoát kinh tế, hành vi sao chép tùy tiện còn dẫn đến nguy cơ bóp méo thông tin. Nhiều fanpage cố tình cắt xén nội dung, thêm thắt bình luận chủ quan hoặc chỉnh sửa tiêu đề gây hiểu nhầm nhằm tăng tương tác. Điều này gián tiếp sẽ khiến độc giả mất niềm tin vào báo chí chính thống, ông Lê Quốc Minh phân tích.
Chỉ chế tài pháp luật liệu có đủ ?
Ở thời điểm hiện tại, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có khá nhiều chế tài đề xử lý hành vi vi phạm bản quyền báo chí. Có thể kể đến như Bộ luật Hình sự 2015 với mức xử phạt hành chính lên tới 3 tỷ đồng cùng mức phạt tù 3 năm. Bên cạnh đó là Nghị định số 341/2025/NĐ-CP trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Nghị định 15/2020/NĐ-CP trong lĩnh vực bưu chính. Và mới nhất, từ 1-7 tới, Nghị định 174/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực với mức xử phạt lên tới 30 triệu đồng cho hành vi đăng tải thông tin của các cơ quan báo chí khi chưa có sự cho phép. Đây được xem là động thái mạnh tay của cơ quan chức năng nhằm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.
Mặc dù các chế tài luôn được gia tăng cả về số lượng lẫn mức xử phạt nhưng theo nhiều chuyên gia chỉ đánh vào hành chính thôi là chưa đủ để ngăn chặn triệt để tình trạng vi phạm bản quyền báo chí trên mạng xã hội.
Theo Luật sư Phạm Tuấn (Đoàn luật sư TP Hà Nội), khó khăn lớn nhất trong việc xử lý vi phạm bản quyền báo chí không nằm ở chế tài mà là việc xác định chủ thể vi phạm. Hầu hết các mạng xã hội đang tồn tại tình trạng vi phạm bản quyền đều có máy chủ nằm ở nước ngoài nên việc thu thập chứng cứ, cũng như xử lý vi phạm là rất khó khăn. Các đơn vị đứng sau thường ẩn danh, liên tục thay đổi tên miền cũng như tài khoản mạng xã hội … điều này khiến việc truy tìm chủ thể vi phạm là vô cùng khó khăn.
Do đó rất cần sự giúp đỡ của Nhà nước trong việc minh bạch hóa vấn đề bản quyền đối với các nền tảng xuyên biên giới. Chúng ta đã làm rất tốt khi ngăn chặn phần lớn các tin tức xuyên tạc của các thế lực phản động trên mạng xã hội khi có sự phối hợp của các nền tảng này. Do đó, vấn đề vi phạm bản quyền báo chí hoàn toàn có thể tiến hành theo cách tương tự.
Bên cạnh việc tập trung vào ngăn chặn chủ thể vi phạm, cũng cần xử lý những cá nhân, tập thể có liên quan lợi ích tới hành vi này. Có thể kể đến như đối tác quảng cáo, mạng lưới tiếp thị, trung gian thành toán, đơn vị vận hành kỹ thuật … Hoàn toàn có thể áp dụng chế tài hình sự nếu thu lợi bất chính từ 50 triệu trở lên.
Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ hồi đầu tháng 5/2026 mới đây về mở đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cần được các cơ quan báo chí tận dụng làm cơ hội để đẩy mạnh vấn đề ngăn chặn nạn vi phạm bản quyền, Luật sư Phạm Tuấn đưa ra lời khuyên.
Được biết, trên thế giới, bên cạnh các chế tài pháp luật dành cho chủ thể vi phạm, cũng có nhiều quy định khác áp dụng cho cả các nền tảng xuyên biên giới trong vấn đề bản quyền báo chí. Tại Australia, Chính phủ nước này đã ban hành Bộ quy tắc thương lượng truyền thông, yêu cầu các nền tảng lớn như Google và Meta phải trả tiền cho cơ quan báo chí khi sử dụng nội dung tin tức. Quy định này từng khiến Meta phản ứng mạnh, thậm chí tạm chặn tin tức tại Australia trong một thời gian ngắn trước khi đạt thỏa thuận.
Tại Pháp, Hãng thông tấn AFP cùng nhiều cơ quan báo chí lớn từng khởi kiện Google liên quan đến quyền khai thác nội dung báo chí. Sau nhiều tranh cãi pháp lý, Google đã phải ký thỏa thuận trả phí cho các cơ quan báo chí Pháp khi sử dụng nội dung tin tức trên nền tảng của mình.
Có thể khẳng định, cuộc chiến chống xâm phạm bản quyền báo chí trên không gian số không chỉ đơn thuần là bảo vệ lợi ích của một bài viết mà còn để bảo vệ cả một nền báo chí chuyên nghiệp, từ đó tạo ra nguồn thu cho các tòa soạn báo chí thống, nhằm giúp cho môi trường số Việt Nam phát triển lành mạnh.
Hà Thanh
Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/ban-quyen-tren-mang-xa-hoi-de-bao-chi-khong-con-la-tai-nguyen-mien-phi-975922.html
Tin khác
Đồ ảo trong game, tiền phạt thật ngoài đời
2 giờ trước
Cảnh báo tình trạng giả mạo Bộ Tài chính để lừa đảo trên mạng
một giờ trước
Vì sao nhiều người thường che biển số xe khi đăng ảnh, video lên mạng xã hội?
5 giờ trước
Đề xuất cấm thế hệ 2010 hút thuốc: Không thể để nicotine 'đi thẳng' vào giới trẻ
5 giờ trước
Lỗi khiến tài khoản Instagram ở Việt Nam bị khóa hàng loạt
2 giờ trước
Chỉ trong vòng 2 tháng, người Việt chi hơn 1.344 tỷ đồng để mua quạt điện trên sàn TMĐT
một giờ trước