Báo Anh tiết lộ Nga từng bí mật chuyển 2,5 tỷ USD tiền mặt cho Iran

3 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Nga Vladimir Putin (phải) và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh: IRNA/TTXVN

Promsvyazbank, một ngân hàng quốc doanh của Nga, bắt đầu các đợt chuyển tiền với tổng trị giá khoảng 2,5 tỷ USD tới Iran chỉ vài ngày sau khi ông Donald Trump áp đặt các biện pháp trừng phạt nặng nề đối với Iran trong nhiệm kỳ đầu tiên trên cương vị Tổng thống Mỹ. Gần 5 tấn tiền giấy đã được gửi đi trong 34 chuyến trong vòng bốn tháng năm 2018.

Theo các tài liệu mà The Telegraph thu thập được, mỗi chuyến vận chuyển từ 57 triệu đến 115 triệu USD, được chuyển từ ngân hàng Promsvyazbank trên phố Smirbovskaya ở Moskva tới Ngân hàng Trung ương Iran trên đại lộ Mirdamad ở Tehran.

Các khoản tiền bí mật này cho thấy mối quan hệ giữa Nga và Iran sâu sắc hơn nhiều so với những gì từng được biết trước đây. Nga đã né tránh các biện pháp trừng phạt và phương thức thanh toán truyền thống để hỗ trợ chính quyền Iran.

Hiện có suy đoán rằng các chuyến vận chuyển tiền tương tự có thể vẫn đang diễn ra, trong bối cảnh Iran chuyển cho Nga các thiết bị bay không người lái cảm tử Shahed-136 và tên lửa đạn đạo tầm ngắn Fath-360 trị giá hàng tỷ USD để hỗ trợ chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine.

Các chuyến chuyển tiền mặt của Nga bắt đầu trong bối cảnh biểu tình xảy ra ở Iran vào năm 2018. Promsvyazbank, ngân hàng mà Moskva sử dụng để né tránh trừng phạt, đã thực hiện chuyến chuyển tiền đầu tiên vào ngày 13/8/2018, tức một tuần sau khi ông Trump ký sắc lệnh hành pháp áp đặt các biện pháp trừng phạt Iran.

Chuyến hàng đó gồm 110 kg tiền mặt trị giá 57,3 triệu USD, nhiều khả năng được vận chuyển bằng tàu hỏa tới cảng Astrakhan, sau đó bằng tàu biển qua Biển Caspi tới cảng Amirabad, rồi tiếp tục đi tàu hỏa tới Tehran.

Theo nhận định, xét theo trọng lượng và giá trị của mỗi chuyến hàng, số tiền này gồm các tờ mệnh giá 500 euro, dù giá trị được ghi nhận bằng USD.

Chuyên gia về chính sách của Nga đối với Trung Đông, bà Anna Borshchevskaya, tiết lộ với The Telegraph rằng các đợt chuyển tiền cho thấy Nga tìm ra những cách thức sáng tạo để chống đỡ cho chính quyền Iran trong thời kỳ khủng hoảng. Bà nói: “Suy nghĩ ở đây là chính quyền Iran cần được hỗ trợ. Nga sẽ do dự trong việc can thiệp quân sự nhưng có rất nhiều việc khác mà họ có thể làm để hỗ trợ Iran”.

Cựu cố vấn cấp cao về Trung Đông tại Bộ Ngoại giao Mỹ, bà Asha Castleberry-Hernandez, cho biết các chuyến chuyển tiền mặt cho phép Nga duy trì hỗ trợ Iran một cách bí mật. Bà Castleberry-Hernandez cho rằng các chuyến vận chuyển tiền mặt cho thấy Điện Kremlin quan tâm lớn tới sự tồn vong của chính quyền Iran. Bà nói: “Đây là một thế cân bằng, khi họ muốn giúp Iran nhưng lại không muốn mọi người biết rằng họ đang làm điều đó”.

Bà Ariane Tabatabai, trợ lý cấp cao của đặc phái viên về Iran dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden, suy đoán rằng các chuyến giao tiền có thể là để thanh toán cho một loạt các thương vụ mua sắm thiết bị quân sự hoặc để hỗ trợ các tổ chức như Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.

Bà nói: “Phỏng đoán ban đầu của tôi là thiết bị và vũ khí, các hệ thống tên lửa, hoặc cũng có thể là linh kiện. Xét đến các biện pháp trừng phạt rất toàn diện đang áp đặt đối với cả hai nước và việc Iran thực tế đã bị loại khỏi Swift và các cơ chế ngân hàng khác, tôi không thấy có gì đặc biệt ngạc nhiên khi họ sử dụng tiền mặt”.

Từng là một ngân hàng tư nhân, Promsvyazbank được Điện Kremlin tiếp quản vào năm 2017, tái cấu trúc để tài trợ cho lĩnh vực quốc phòng và né tránh các biện pháp trừng phạt của Mỹ.

Sau khi tiếp quản, Ngân hàng Trung ương Nga cho biết Promsvyazbank sẽ trở thành một ngân hàng có mục đích đặc biệt, phục vụ các doanh nghiệp thuộc tổ hợp công nghiệp - quân sự.

Ông Petr Fradkov, con trai của một cựu lãnh đạo cơ quan tình báo đối ngoại Nga, làm lãnh đạo ngân hàng này vào thời điểm các chuyến chuyển tiền nói trên diễn ra, sau khi được bổ nhiệm vào tháng 1/2018.

Ông Fradkov bị Anh và Mỹ áp đặt trừng phạt sau khi Tổng thống Vladimir Putin tiến hành chiến dịch quân sự ở Ukraine vào năm 2022.

Từ đó, Promsvyazbank cũng bị Anh và Mỹ trừng phạt và bị cáo buộc liên quan đến các chiến dịch can thiệp bầu cử.

Theo tờ Financial Times ngày 5/2, Promsvyazbank cũng đã hợp tác với một tài phiệt Moldova từ cuối năm 2024 để phát hành các tờ tiền bắt chước, nhằm duy trì dòng chảy tiền Nga trên toàn cầu bất chấp các hạn chế của phương Tây.

Theo các thông tin này, những tờ tiền đó còn có thể được quy đổi thành một token tiền điện tử ra mắt năm 2025, được tiếp thị là một đồng stablecoin neo theo đồng ruble và được bảo đảm bằng tiền gửi tại ngân hàng quốc doanh.

Giao tới Tehran

Theo hồ sơ thương mại của ImportGenius, đơn vị tổng hợp dữ liệu hải quan từ các nguồn tư nhân, hàng tấn tiền mặt từ Promsvyazbank đã được giao cho Ngân hàng Trung ương Iran tại Tehran.

Ông Abdolnaser Hemmati là Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran vào thời điểm đó và đã điều hành giai đoạn đầy biến động từ năm 2018 đến 2021, khi phải đối mặt với hệ quả từ các lệnh trừng phạt của ông Trump.

Theo The Telegraph, Phó đặc phái viên về Iran dưới thời chính quyền Tổng thống Biden, ông Richard Nephew, cho biết có nhiều lý do giải thích cho các khoản thanh toán như vậy, nhưng ông nói sẽ không ngạc nhiên nếu đây là nỗ lực nhằm ổn định nền kinh tế Iran.

Ông nói: “Nếu vào năm 2020 mà ai đó nói với tôi rằng Iran sẽ cung cấp tên lửa và thiết bị bay không người lái cho Nga, tôi sẽ thấy thật điên rồ, nhưng giờ chúng ta đã thấy điều đó. Tôi sẵn sàng chấp nhận khả năng đây là một cách trực tiếp mà chính phủ Nga cố gắng hỗ trợ chính phủ Iran”. Ông cũng bình luận thêm: “Có rất nhiều yếu tố trong mối quan hệ đối tác và liên minh mà họ đang tìm cách xây dựng. Việc giúp hỗ trợ đồng rial và củng cố nền kinh tế Iran hoàn toàn phù hợp với điều đó”.

Tổng thống Trump đang cảnh báo đối đầu quân sự lớn với Iran, trong bối cảnh Mỹ đã dành nhiều tuần để tập trung một hạm đội tàu chiến tại Vịnh Ba Tư. Đợt tăng cường quân sự này diễn ra nhằm phản ứng với cách chính quyền Iran xử lý biểu tình trong nước.

Trong khi đó, mối quan hệ giữa Nga và Iran đã phát triển mạnh kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, dẫn tới các quan hệ đối tác quân sự và việc Nga mua các thiết bị bay không người lái Shahed của Iran.

Ông Hemmati được bổ nhiệm trở lại vị trí đứng đầu Ngân hàng Trung ương Iran vào ngày 31/12/2025, sau khi người tiền nhiệm từ chức trong bối cảnh các cuộc biểu tình trên toàn quốc bùng nổ, làm dấy lên khả năng các đợt chuyển tiền tương tự giữa Nga và Iran có thể lại đang diễn ra.

Khi được hỏi liệu có nghĩ rằng các chuyến giao tiền mặt có thể đang diễn ra hiện nay với quy mô lớn hơn so với năm 2018 hay không, bà Castleberry-Hernandez nói: “Có, ở mức độ suy đoán, bởi các cuộc biểu tình mới này là chưa từng có và Nga sẽ coi sự sụp đổ của chính quyền hiện tại là một tổn thất nghiêm trọng. Điều đó có thể đặt họ vào thế bất lợi địa chính trị rất lớn”.

Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Washington, bà Anna Borshchevskaya, cho rằng động cơ của Nga trong việc gửi tiền giấy có lẽ là vì “có rất nhiều thứ có thể làm được với tiền mặt mà không thể lần ra dấu vết”. Bà cũng dự báo rằng các khoản thanh toán này có thể vẫn đang tiếp diễn trong năm nay.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/ho-so/bao-anh-tiet-lo-nga-tung-bi-mat-chuyen-25-ty-usd-tien-mat-cho-iran-20260206155448398.htm