'Bảo tàng sống' giữa lòng Quảng Châu và gợi mở bài toán bảo tồn phố cổ

4 giờ trướcBài gốc

Khu phố cổ của Quảng Châu là sự hiện diện hài hòa giữa di sản và hiện đại. (Ảnh: Việt Đức/Vietnam+)

Giữa nhịp phát triển sôi động của đô thị hiện đại, khu phố cổ Vĩnh Khánh Phường (Yongqingfang) - một trong những khu phố lịch sử-văn hóa tiêu biểu nhất của thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) mang đến một trải nghiệm đặc biệt: nơi ký ức lịch sử và hơi thở đương đại cùng song hành trong một không gian đô thị được “hồi sinh” đầy tinh tế.

Không gian giao thoa giữa quá khứ và hiện tại

Vĩnh Khánh Phường nằm trên đường Ân Ninh, quận Lệ Loan, thuộc khu vực Tây Quan - vùng lõi của Quảng Châu xưa. Đây là nơi lưu giữ đậm nét kiến trúc truyền thống với hệ thống nhà kỵ lâu, đại trạch Tây Quan, hẻm gạch xanh, cửa sổ Mãn Châu và cửa “thang lồng” - những yếu tố phản ánh rõ đặc trưng khí hậu, văn hóa và đời sống đô thị miền Nam Trung Quốc.

Khu phố là sự hiện diện hài hòa giữa di sản và hiện đại. (Ảnh: Việt Đức/Vietnam+)

Điểm đặc biệt của khu phố này là sự hiện diện hài hòa giữa di sản và hiện đại: những quán cà phê, hiệu sách, cửa hàng sáng tạo, không gian triển lãm và nhà hàng đặc sản được “điểm xuyết” khéo léo trong cấu trúc phố cổ, biến nơi đây thành một không gian sống động, vừa bảo tồn ký ức đô thị vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt đương đại.

Trên diện tích khoảng 113.700 m², chiếm khoảng 3% khu phố cổ Lệ Loan, Vĩnh Khánh Phường không chỉ là quần thể kiến trúc mà còn là một “mạng lưới ký ức đô thị” với nhiều công trình tiêu biểu như nhà tổ Lý Tiểu Long, Bảo tàng Nghệ thuật Kinh kịch Quảng Đông, hội quán Bát Hòa, Bảo tàng Trương Thiên Hữu và tiệm cầm đồ Bảo Khánh.

Từng là trung tâm thương mại sầm uất của Quảng Châu xưa, khu Tây Quan hình thành nên một cấu trúc đô thị đặc trưng, nơi các hoạt động buôn bán, sinh hoạt và văn hóa đan xen chặt chẽ trong không gian hẹp của những con hẻm cổ.

Ngày nay, khi bước vào Vĩnh Khánh Phường, người ta vẫn có thể cảm nhận rõ “hơi thở” của Quảng Châu cũ: tường gạch xanh, mái ngói cổ, những ngõ nhỏ uốn lượn xen giữa các cửa hàng hiện đại. Chính sự đan xen này tạo nên một bản sắc đô thị độc đáo - vừa hoài cổ, vừa năng động.

Không gian nơi đây còn được ví như một “bảo tàng văn hóa đô thị mở,” khi các di sản phi vật thể như Kinh kịch Quảng Đông, thêu Quảng Châu, gốm sứ, cắt giấy, nghề đúc đồng Tây Quan hay nghệ thuật khắc dấu thủ công không chỉ được trưng bày mà còn được tái hiện trong các hoạt động trải nghiệm, biểu diễn và sáng tạo đương đại.

Vĩnh Khánh Phường - một trong những khu phố lịch sử-văn hóa tiêu biểu nhất của thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) thu hút rất đông du khách đến tham quan. (Ảnh: Việt Đức/Vietnam+)

Mô hình “cải tạo vi mô”: giữ ký ức, thổi sức sống mới

Điểm nhấn quan trọng nhất của Vĩnh Khánh Phường chính là mô hình “cải tạo vi mô” - cách tiếp cận thay thế cho phá dỡ và xây mới toàn diện.

Thay vì xóa bỏ cấu trúc cũ, mô hình này tập trung tôn trọng nguyên trạng không gian lịch sử, đồng thời từng bước cải thiện hạ tầng, chỉnh trang kiến trúc và điều chỉnh chức năng sử dụng. Dự án Ân Ninh-Vĩnh Khánh Phường là mô hình cải tạo vi mô đầu tiên của khu phố lịch sử Quảng Châu, với sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng cư dân.

Cách làm này không chỉ giúp bảo tồn ký ức đô thị mà còn cải thiện đáng kể chất lượng sống, đồng thời tạo ra một không gian văn hóa-du lịch có sức sống lâu dài thay vì “bảo tồn tĩnh”.

Bảo tồn phải gắn với đời sống

Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Tôn Vĩnh Sinh, Phó Tổng công trình sư, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quy hoạch Đô thị và Danh lam Thắng cảnh, thuộc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Viện Quy hoạch và Khảo sát Thiết kế Đô thị Quảng Châu nhấn mạnh rằng, việc phục dựng các không gian đô thị lịch sử không thể tách rời quá trình phát triển.

Ông Tôn Vĩnh Sinh, Phó Tổng công trình sư, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quy hoạch Đô thị và Danh lam Thắng cảnh, thuộc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Viện Quy hoạch và Khảo sát Thiết kế Đô thị Quảng Châu chia sẻ về công tác bảo tồn di sản văn hóa ở Quảng Châu. (Ảnh: Việt Đức/Vietnam+)

Theo ông Sinh, một trong những kinh nghiệm đáng chú ý là việc khôi phục các tuyến kênh lịch sử tại Quảng Châu. Trước đây, nhiều dòng kênh đã bị lấp để phục vụ giao thông, làm mất đi cảnh quan đặc trưng. Chính quyền thành phố đã tiến hành khôi phục 17 tuyến đường thủy với tổng chiều dài khoảng 37 km, đồng thời cải thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật như tách riêng nước mưa, nước thải và nước cảnh quan. Nhờ đó, không gian hai bên bờ kênh được phục hồi, môi trường sống được cải thiện và các hoạt động kinh tế-văn hóa cũng được thúc đẩy.

Đặc biệt, yếu tố con người được đặt ở vị trí trung tâm. “Nguyên tắc của chúng tôi là giữ lại cư dân bản địa, không yêu cầu họ di dời. Quá trình cải tạo được thực hiện theo mô hình ‘cộng đồng kiến tạo’, trong đó chính quyền lắng nghe ý kiến người dân và chỉ triển khai khi đạt được sự đồng thuận,” vị chuyên gia cho biết. Cách tiếp cận này giúp duy trì cấu trúc xã hội truyền thống, đồng thời nâng cao ý thức cộng đồng và niềm tự hào văn hóa.

Về bài toán du lịch, ông Tôn Vĩnh Sinh khẳng định, không gian di sản trước hết phải phục vụ người dân địa phương, sau đó mới là du lịch. Nhờ vậy, khu phố vẫn giữ được nhịp sống nguyên bản, tránh tình trạng thương mại hóa quá mức hoặc quá tải du khách.

Từ thực tiễn tại Vĩnh Khánh Phường, nhiều gợi mở được đặt ra đối với các đô thị lịch sử trong khu vực, trong đó có Thủ đô Hà Nội, nơi cũng có những nét tương đồng khi có các khu phố cổ cần được bảo tồn.

Khu phố cổ Hà Nội hiện cũng đang đối mặt với những thách thức tương tự: áp lực dân số, hạ tầng xuống cấp, nguy cơ thương mại hóa quá mức và mai một bản sắc văn hóa. Những kinh nghiệm từ Quảng Châu cho thấy, bảo tồn không phải là “đóng băng” di sản, mà là quá trình thích ứng linh hoạt, trong đó cần đảm bảo ba yếu tố then chốt: giữ gìn không gian kiến trúc, bảo vệ cộng đồng cư dân bản địa và tích hợp hợp lý các hoạt động kinh tế-văn hóa hiện đại.

Đặc biệt, cách tiếp cận “cộng đồng kiến tạo” và nguyên tắc ưu tiên không gian sống cho người dân có thể là những gợi ý quan trọng đối với Hà Nội trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị khu phố cổ.

Vĩnh Khánh Phường hôm nay không chỉ là một điểm đến du lịch, mà còn là minh chứng sinh động cho tư duy phát triển đô thị dựa trên di sản. Nơi đây cho thấy một hướng đi khác của bảo tồn: không tách rời quá khứ khỏi hiện tại, mà để lịch sử tiếp tục sống trong nhịp thở của thành phố./.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/bao-tang-song-giua-long-quang-chau-va-goi-mo-bai-toan-bao-ton-pho-co-post1107891.vnp