Bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch, dịch vụ giúp tạo sinh kế bền vững

3 giờ trướcBài gốc

Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn (Thanh Hóa). Ảnh: Hoa Mai/TTXVN

Đền được nhân dân lập nên để tưởng nhớ công đức của vua Lê Đại Hành - vị Anh hùng dân tộc có nhiều đóng góp to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước ở thế kỷ X.

Thực hiện Nghị quyết 80 - NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, xác định nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại, chính quyền địa phương đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từng bước đưa di tích trở thành điểm đến thu hút du khách trong và ngoài nước.

Chung tay gìn giữ, phát huy giá trị di sản

Những năm gần đây, với sự quan tâm của Trung ương, của tỉnh và sự chung tay đóng góp của nhân dân, Di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Lê Hoàn và Lễ hội đền thờ Lê Hoàn cùng các trò chơi, trò diễn đặc trưng của địa phương đang được gìn giữ, bảo tồn và ngày càng phát huy giá trị.

Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn không chỉ nổi bật với lối kiến trúc nghệ thuật độc đáo, tiêu biểu cho một giai đoạn lịch sử, tại đây còn lưu giữ được nhiều hiện vật quý và đầy đủ về thân thế, sự nghiệp của anh hùng dân tộc Lê Hoàn, gồm văn bia, sắc phong, lệnh chỉ, câu đối, đại tự, hương án, khám thờ, tượng pháp. Nổi bật là 2 tấm bia đá có niên đại từ thế kỷ XVII ghi lại thân thế, sự nghiệp nhà vua và ruộng thờ cúng, 14 đạo sắc phong của các triều đại nhà Lê và nhà Nguyễn (từ năm 1674 đến năm 1887).

Đền thờ Lê Hoàn không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh của nhân dân địa phương, mà còn là “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống lịch sử, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Đây cũng là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc, phản ánh chiều sâu lịch sử của đất và người Xuân Lập nói riêng, xứ Thanh nói chung.

Em Lê Văn Xuân, học sinh trường Trung học cơ sở Xuân Lập (xã Xuân Lập) chia sẻ, đến với Đền thờ Lê Hoàn, em được tìm hiểu thêm về lịch sử, kiến trúc và những giá trị văn hóa đặc sắc của di tích. Từ đó, em thêm hiểu hơn về anh hùng dân tộc, hoàng đế Lê Đại Hành và thêm tự hào vì mình được sinh ra và lớn lên ở mảnh đất này. Bản thân em sẽ cố gắng học tập thật tốt để chung tay xây dựng quê hương ngày càng phát triển, xứng đáng với truyền thống lịch sử vẻ vang của quê hương.

Nghi môn nội - một công trình kiến trúc thuộc quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn. Ảnh: Hoa Mai/TTXVN

Ông Hoàng Vũ Thạo, Chủ tịch UBND xã Xuân Lập cho biết, Đảng ủy, UBND xã Xuân Lập đã cụ thể hóa nội dung Nghị quyết 80 - NQ/TW tới cán bộ, công chức, viên chức và toàn thể nhân dân cùng chung tay gìn giữ và phát huy giá trị của di sản. Xã tổ chức truyền dạy và nhân rộng các mô hình văn hóa truyền thống trong cộng đồng, từ đó khuyến khích các cá nhân thực hành tốt văn hóa truyền thống tích cực tham gia các hoạt động văn hóa của địa phương, gắn việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa với phát triển du lịch, xây dựng các sản phẩm du lịch; xúc tiến, kết nối các tour, tuyến du lịch gắn với các di tích, di sản văn hóa...

Cùng với Đền thờ Lê Hoàn, Lễ hội Đền thờ Lê Hoàn từ lâu là một biểu tượng đặc sắc trong đời sống văn hóa tâm linh của người dân xứ Thanh. Điểm nhấn đặc biệt làm nên sức hấp dẫn và chiều sâu của Lễ hội Lê Hoàn là hệ thống nghi lễ phong phú, được người dân gìn giữ và thực hành một cách nghiêm cẩn qua nhiều thế hệ. Nhờ đó, từ năm 2023, lễ hội đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần tôn vinh giá trị lịch sử, văn hóa của sự kiện này đối với cả nước.

Năm nay, Lễ hội đền thờ Lê Hoàn năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 22 - 24/4 tại xã Xuân Lập (Thanh Hóa), kỷ niệm 1.021 năm ngày mất Anh hùng dân tộc, Hoàng đế Lê Đại Hành và được tổ chức với quy mô cấp tỉnh. Trong khuôn khổ Lễ hội, xã Xuân Lập sẽ tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch sôi nổi, đặc sắc hứa hẹn sẽ đem đến cho du khách những trải nghiệm thú vị, ý nghĩa.

Theo kế hoạch, lễ hội năm nay vẫn giữ các nghi lễ truyền thống gắn với không gian di tích, trong đó có rước kiệu từ Lăng Hoàng Khảo, Lăng Quốc mẫu, Lăng Lê Đột và kiệu từ hậu cung đền thờ ra sân chầu. Đây là những nghi thức quan trọng, được duy trì nhiều năm qua trong lễ hội. Lễ hội còn diễn ra các hoạt động như cắm trại binh - mô phỏng theo trại đóng quân thời tiền Lê; làm các sản vật tiến vua như nấu bánh chưng nung, gói bánh răng bừa.

Bên cạnh phần lễ, phần hội có nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch diễn ra trong 3 ngày như: trình diễn múa trò Xuân Phả, nhảy sạp, múa pồn pông, cồng chiêng, đánh bài điếm, liên hoan văn nghệ quần chúng, hội thi làm cỗ chay tiến vua, đốt lửa trại, kéo co, bóng chuyền hơi, nhảy bao bố, bịt mắt bắt vịt, đi cầu tre… Không gian trưng bày và giới thiệu sản phẩm OCOP cũng được tổ chức trong dịp này, kết hợp quảng bá sản phẩm địa phương và phục vụ du khách tham quan, trải nghiệm.

Biến di sản thành nguồn lực phát triển

Trong bối cảnh Thanh Hóa đang tích cực triển khai Nghị quyết 80 - NQ/TW về phát triển văn hóa, hướng tới mục tiêu lâu dài là biến di sản thành nguồn lực phát triển, thông qua việc tổ chức Lễ hội Lê Hoàn năm 2026 theo hướng chuyên nghiệp, văn minh và gắn với du lịch, di sản đang được đánh thức và chuyển hóa thành nguồn lực, góp phần thúc đẩy kinh tế.

Gắn với điển tích khi xưa vua Lê Hoàn đích thân về quê (ở làng Trung Lập, xã Xuân Lập) xuống đồng cày ruộng trong lễ tịch điền, người dân làng Trung Lập đã khéo léo chọn gạo ngon, thịt lợn ngon làm ra chiếc bánh dẻo thơm có hình dạng giống chiếc răng bừa để tiến vua. Cũng từ đó, nghề làm bánh lá răng bừa ra đời và được người dân xã Xuân Lập giữ gìn cho đến tận hôm nay. Trải qua hàng trăm năm, chiếc bánh hình răng bừa vẫn giữ nguyên hương vị truyền thống, trở thành sản vật đặc trưng của vùng đất phát tích vương triều Tiền Lê.

Làng nghề Trung Lập được công nhận là làng nghề truyền thống từ năm 2015. Sản phẩm “Bánh lá răng bừa Xuân Lập” được chứng nhận OCOP 3 sao vào năm 2020, mở ra cơ hội đưa bánh răng bừa từ sản phẩm gia truyền thành thương hiệu có chứng nhận, có tiêu chuẩn, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Đền Lê Hoàn có kiến trúc kiểu chữ Công gồm ba tòa liền kề nhau là tiền đường, trung đường và hậu cung (tính từ trái qua phải của ảnh). Ảnh: Hoa Mai/TTXVN

Toàn xã Xuân Lập hiện có hơn 72 hộ tham gia sản xuất, kinh doanh bánh lá răng bừa, mỗi năm cung ứng ra thị trường khoảng 13-15 triệu chiếc bánh, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động, với thu nhập bình quân 5-6 triệu đồng/tháng. Bánh răng bừa Xuân Lập hiện được tiêu thụ rộng rãi trong tỉnh cũng như tại nhiều tỉnh, thành phố như Hà Nội, Quảng Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh…

Theo các hộ sản xuất trong làng nghề, hoạt động tiêu thụ sản phẩm chủ yếu thông qua khách quen và các đơn đặt hàng. Một số cơ sở sản xuất đã mạnh dạn đổi mới, quảng bá sản phẩm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội. Trong các dịp lễ hội, đặc biệt là lễ hội Đền thờ Lê Hoàn, sản phẩm bánh lá răng bừa được trưng bày, quảng bá. Người dân trực tiếp trình diễn các công đoạn làm bánh, thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách.

Bà Mai Thị Tú (chủ cơ sở sản xuất bánh lá răng bừa Chữ Tú, xã Xuân Lập) cho biết, nhân bánh gồm có thịt lợn vai băm nhỏ, hành khô, mộc nhĩ, tiêu bắc và nêm gia vị sao cho vừa miệng, đủ độ đậm đà, thơm ngon. Vào dịp Lễ hội Lê Hoàn năm 2026 tới đây, theo ước tính từ lượng khách quen cũ và lượng du khách về tham quan lễ hội, bình quân mỗi ngày, cơ sở của bà sẽ tiêu thụ khoảng 3.000 – 5.000 bánh.

Ông Đỗ Minh Sơn, Giám đốc Hợp tác xã, Chủ tịch làng nghề bánh lá răng bừa xã Xuân Lập chia sẻ: Việc địa phương sở hữu hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú cùng định hướng đưa Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn, Lễ hội Đền thờ Lê Hoàn trở thành điểm đến thu hút du khách trong và ngoài nước là yếu tố thuận lợi để làng nghề Bánh lá răng bừa Xuân Lập ngày càng phát triển. Bánh lá răng bừa Xuân Lập đang trở thành mặt hàng đặc sản "cháy hàng", đặc biệt là vào các dịp Tết, dịp Lễ hội... Dù nhu cầu lớn, nhiều cơ sở sản xuất loại bánh này quy mô vẫn còn nhỏ, chủ yếu là hộ gia đình, nên khả năng đáp ứng các đơn hàng quy mô siêu lớn, liên tục trong thời gian ngắn còn hạn chế.

Bánh lá răng bừa Xuân Lập không chỉ là một món ăn ngon, mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, lịch sử của một vùng đất giàu truyền thống. Vì vậy, việc duy trì, phát triển nghề làm bánh lá răng bừa gắn với hoạt động quảng bá du lịch cũng đang là hướng đi đúng, đem lại hiệu quả rõ rệt, qua đó không chỉ góp phần tạo việc làm cho lao động của địa phương mà còn đem theo hương vị, hồn quê, tình người xứ Thanh đến với mọi nhà, mọi người.

Ông Hoàng Vũ Thạo, Chủ tịch UBND xã Xuân Lập khẳng định: "Việc gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch không chỉ giúp nâng cao giá trị của di sản mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân. Chúng tôi đang phối hợp với các đơn vị lữ hành thiết kế các tour du lịch tham quan di tích, kết hợp du lịch trải nghiệm làng nghề truyền thống để tăng giá trị điểm đến. Bên cạnh đó, xã phối hợp với các đơn vị liên quan để số hóa Di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn, Lễ hội Đền thờ Lê Hoàn, các di tích phụ cận, cũng như hỗ trợ xây dựng và quảng bá thương hiệu Bánh lá răng bừa Xuân Lập, giúp các giá trị văn hóa, lịch sử của quê hương được bảo tồn, tiếp cận và phát huy bền vững trong đời sống".

Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn tại xã Xuân Lập (Thanh Hóa) được coi là ngôi đền cổ nhất ở Thanh Hóa, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt tháng 12/2018. Ảnh: Hoa Mai/TTXVN

Việc chính quyền địa phương bảo tồn và phát triển Di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn, Lễ hội đền thờ Lê hoàn không chỉ giúp mở rộng không gian du lịch, mà còn là cách kết nối cộng đồng, nâng cao trách nhiệm của mỗi người dân đối với di sản trên mảnh đất quê hương, từ đó đóng góp vào sự phát triển chung của du lịch xứ Thanh.

Việt Hoàng - Hoa Mai (TTXVN )

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/van-hoa/bao-ton-di-san-gan-voi-phat-trien-du-lich-dich-vu-giup-tao-sinh-ke-ben-vung-20260420172225617.htm