Bảo tồn hệ sinh thái - văn hóa trong quy hoạch Thủ đô

3 giờ trướcBài gốc

Bãi giữa sông Hồng. Ảnh: T.L

Điểm nhấn nổi bật của quy hoạch lần này là cách tiếp cận không gian phát triển “đa tầng, đa cực, đa trung tâm”, trong đó sông Hồng được xác lập là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa trung tâm. Không chỉ mang ý nghĩa địa lý, trục sông còn được định vị như một không gian văn hóa mở, nơi hội tụ các hoạt động du lịch, lễ hội, nghệ thuật công cộng và sáng tạo đô thị. Định hướng này phù hợp với xu thế phát triển các đô thị lớn trên thế giới, nơi dòng sông trở thành “linh hồn” của thành phố. Với Hà Nội, việc khai thác giá trị văn hóa - lịch sử hai bên sông Hồng được kỳ vọng sẽ tạo cú hích cho du lịch đô thị, đồng thời nâng cao chất lượng sống và bản sắc không gian công cộng.

Về mục tiêu dài hạn, Hà Nội đặt ra lộ trình rõ ràng: đến năm 2035 trở thành trung tâm kinh tế, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực; đến năm 2045 ngang tầm các thủ đô phát triển; và sau năm 2065 trở thành “thành phố toàn cầu”, thuộc nhóm đô thị có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao.

Đáng chú ý, cơ cấu kinh tế tương lai được định hướng chuyển dịch mạnh sang các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch, tài chính, logistics, chăm sóc sức khỏe và kinh tế sáng tạo. Đây là những lĩnh vực không chỉ tạo giá trị kinh tế mà còn góp phần định hình “sức mạnh mềm” và vị thế quốc tế của Thủ đô.

Tuy vậy, áp lực từ ý tưởng “đại lộ sông Hồng” cũng đặt ra nhiều thách thức. Các đại biểu tại kỳ họp HĐND thành phố lưu ý cần kiểm soát chặt chẽ mật độ xây dựng ven sông, bảo vệ hành lang thoát lũ, giữ không gian mở và bảo đảm quyền tiếp cận của người dân với mặt nước. Nghị quyết cũng nhấn mạnh các yêu cầu về phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu và bảo vệ hệ sinh thái sông như điều kiện tiên quyết.

Thực tế cho thấy, nhiều khu vực ven sông Hồng hiện vẫn là bãi bồi, không gian nông nghiệp và làng xóm truyền thống. Nếu phát triển đô thị theo hướng mật độ cao, nguy cơ xâm lấn vùng đệm di tích, phá vỡ cấu trúc làng cổ và gia tăng áp lực môi trường là hiện hữu. Đặc biệt, việc thu hẹp hành lang thoát lũ có thể làm gia tăng rủi ro ngập lụt và ảnh hưởng trực tiếp tới tính bền vững của toàn bộ không gian ven sông.

Chính vì dòng sông Hồng đã định hình địa thế và bản sắc của Thăng Long - Hà Nội suốt hàng nghìn năm, nên trước đó, khi bắt đầu bàn đến những dự án phát triển lớn hai bên bờ sông, câu chuyện quy hoạch trở thành phép thử cho cách ứng xử với di sản thiên nhiên, văn hóa và cộng đồng cư dân ven sông trước những cám dỗ của phát triển kinh tế bằng mọi giá.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm - nguyên Kiến trúc sư trưởng TP Hà Nội nhận định, sông Hồng có vị thế đặc biệt trong cấu trúc đô thị Hà Nội, do đó mọi can thiệp phát triển cần được cân nhắc trên nguyên tắc hài hòa giữa kinh tế, văn hóa và sinh thái, đồng thời phải tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch thoát lũ.

KTS Trần Tuấn (nhóm nghiên cứu không gian mặt nước Hà Nội - HWSUD) đặc biệt quan tâm tới bảo tồn hệ sinh thái. Bởi bãi sông Hồng là một hệ sinh thái đặc biệt của Hà Nội, nơi hội tụ các vùng đất phù sa, bãi trồng màu, vườn cây và những khoảng sinh cảnh tự nhiên hiếm hoi còn lại trong lòng đô thị. Thay vì san lấp hoặc bê tông hóa để phát triển các khu đô thị quy mô lớn, quy hoạch cần đặt mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái này như một “lá phổi xanh” của thành phố. Việc duy trì các bãi bồi, vùng cây cỏ tự nhiên và hệ thống canh tác truyền thống không chỉ giúp bảo vệ đa dạng sinh học mà còn góp phần điều tiết vi khí hậu, hấp thụ nước lũ và giảm áp lực môi trường cho khu vực trung tâm Hà Nội.

Các ý kiến chuyên gia đều có chung quan điểm, nếu được triển khai đúng hướng, trục sông Hồng có thể trở thành “hành lang văn hóa - sinh thái” đặc trưng, góp phần nâng cao chất lượng sống, phát triển du lịch và tái định vị hình ảnh Thủ đô. Ngược lại, nếu thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả, nguy cơ “đô thị hóa thô” sẽ làm mai một bản sắc và phá vỡ “trục ký ức” của thành phố. Một quy hoạch thực sự nhân văn không chỉ quan tâm đến việc sắp xếp lại không gian vật chất, và chức năng mà còn phải gìn giữ được cấu trúc cộng đồng, ký ức đô thị và những giá trị sống đã hình thành và được gìn giữ ở nơi đó qua nhiều thế hệ.

Theo Sở VHTT Hà Nội, toàn thành phố hiện có hơn 6.000 di tích, trong đó nhiều cụm di sản phân bố dọc hai bờ sông Hồng, tập trung tại các khu vực như Tây Hồ, Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh. Đây là những không gian gắn với lịch sử hình thành Thăng Long, bao gồm đình, đền, chùa, làng cổ và hệ thống lễ hội truyền thống. Điểm đặc thù của di sản ven sông không chỉ nằm ở từng công trình đơn lẻ, mà ở cấu trúc tổng thể gồm bãi bồi, mặt nước, làng xóm và hệ sinh thái tự nhiên. Nhiều nhà nghiên cứu gọi đây là “di sản cảnh quan”, nơi yếu tố tự nhiên và văn hóa hòa quyện, khó tách rời.

Dung Hòa

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/bao-ton-he-sinh-thai-van-hoa-trong-quy-hoach-thu-do.html